30/6/17

Los tumores cerebrales se disparan en Galicia y el sospechoso está bajo tierra: el radón


"Como recordarán de su época en el colegio, el radón es uno de los gases nobles, el único radiactivo. Además de esto, es la principal causa de cáncer de pulmón para aquellas personas que nunca han fumado tabaco. No tiene color ni olor, pero mata.

Ahora, un nuevo estudio realizado en Galicia vincula las altas concentraciones de este gas a la aparición de tumores cerebrales. El trabajo identifica una quincena de municipios en Orense y Pontevedra donde la incidencia de este tipo de cánceres es preocupante. En todos ellos, la concentración de radón residencial -el que se acumula dentro de las viviendas- resulta igualmente alta.

"El radón está vinculado causalmente con el cáncer de pulmón, existe incertidumbre en si podría causar tumores en otros lugares del cuerpo, como la piel, los riñones o el cerebro", explica a Teknautas Alberto Ruano, investigador en epidemiología del cáncer de la Universidad de Santiago de Compostela y uno de los autores del estudio, publicado hace escasos días en 'Scientific Reports'.

En municipios de Orense como O Bolo y A Mezquita la cantidad de radón residencial registrada por los investigadores supera ampliamente el límite máximo de radiación establecido por una nueva directiva de la Comisión Europea a 300 becquerelios por metro cúbico. Algunos estudios estiman que, por cada 100 becquerelios que aumenta la concentración de radón en una vivienda, el riesgo de padecer cáncer aumenta en un 16% y, aunque los datos parecen apuntar a una asociación de causa-efecto, Ruano prefiere ser cauteloso.

"No se pueden establecer sus causas a ciencia cierta, aunque los estudios indican que la exposición a radiación parece que podría aumentar la incidencia a este tipo de tumores, habría que hacer más estudios y determinar en los pacientes la edad, el sexo, si fuman o si han recibido dosis de radiación médica", como radiografías o resonancias magnéticas.

Los pueblos de la zona con un mayor riesgo relativo de sufrir un tumor cerebral, tanto en hombres como en mujeres, son Mos, Campo Lameiro, Salceda de Caselas y Meaño. Sus habitantes tienen entre un 8% y un 22% más de posibilidades de padecer un cáncer de este tipo. "La correlación aparece en ambos sexos pero es más fuerte en las mujeres", explica Ruano, pero en general "no existen sitios que tengan mucha mortalidad por tumores cerebrales con bajas concentraciones de radón"

El origen del radón

Galicia no es la única zona de España afectada por este problema, que procede fundamentalmente del granito sobre el que se asientan estos pueblos. Como explica Manuel Regueiro, jefe de relaciones externas del Instituto Geológico y Minero de España, "La desintegración del uranio contenido en los minerales radioactivos que contienen las rocas, en especial el granito, es lo que da lugar al radón que como gas asciende hasta la vivienda construida encima".

Para esta historia, el elemento importante es el uranio-238, una forma inestable (isótopo) de este elemento radiactivo que, tras una serie de pasos intermedios, acaba convirtiéndose en radio y posteriormente en plomo. En un momento dado de esta desintegración, el radio emite una partícula de radiación alfa y gas radón, "que sale despedido a la atmósfera en sentido opuesto al de la partícula, como si fuera el retroceso de un arma", dice Regueiro.

La probabilidad de morir de un tumor cerebral es relativamente alta en cuatro municipios y esto nos está indicando algo

El radón se libera también en otros lugares de España, como la sierra de Guadarrama, pero en ningún sitio parece tan letal como en Galicia. ¿Por qué? Principalmente porque este gas se disuelve muy bien en agua: la humedad es su aliada, especialmente en los sótanos de los edificios. "El mantenimiento un sótano libre de radón puede ser un ejercicio similar a mantenerlo seco", explica el geólogo.

En condiciones normales, el radón se disuelve en la atmósfera y no causa ningún problema. Pero en ocasiones puede acumularse en altas concentraciones en sitios cerrados o mal ventilados. "El radón es un peligro porque se desintegra rápidamente para producir polonio-218, un sólido radioactivo que se aloja permanentemente en los pulmones", añade Regueiro. Una vez alojado, en cuestión de minutos comienza a emitir partículas radiactivas desde dentro, lo que puede acabar desembocando en un cáncer de pulmón.

Todo esto nos lleva de nuevo al comienzo, ¿de qué forma el radón puede generar tumores en el cerebro?

De nuevo, no hay aún respuestas definitivas, aunque Ruano especula que "un mecanismo potencial de causalidad podría ser que, como los pulmones son ricos en macrófagos, éstos podrían fagocitar estos sólidos procedentes del radón y quizá, acabar atravesando la barrera hematoencefálica y penetrar en el cerebro", apunta, "es una asociación posible pero hay que cogerla con pinzas".
Cómo puede reducirse el riesgo

Cuando la amenaza es de origen geológico parece inevitable, pero no significa que no pueda combatirse. "La probabilidad de morir de un tumor cerebral es relativamente alta en cuatro municipios, tanto para hombres como para mujeres, y esto nos está indicando algo", dice el investigador de la USC.

Tanto las autoridades sanitarias como el Consejo de Seguridad Nuclear están al tanto del problema pero nadie hace nada

"Que en Galicia tenemos algunos municipios con unas emisiones de radón verdaderamente altas es algo que conocen tanto las autoridades sanitarias como el Consejo de Seguridad Nuclear, pero nadie está haciendo nada", añade.

Los estados de la UE tendrán que asegurar el cumplimiento de la nueva normativa de protección radiológica antes del 6 de febrero de 2018, por lo que para Ruano "es llamativo que España sea uno de los países europeos más atrasados en este respecto".

Según el estudio de 'Scientific Reports', actualmente siete municipios de la zona incumplirían el límite de 300 becquerelios por metro cúbico: Fornelos de Montes (309), Cenlle (312), Esgos (313), A Pobra de Trives (341), Padrenda (363), A Mezquita (429) y O Bolo (450).

El límite ya es, de por sí, bastante alto y recientemente la asturiana María Neira, directora del Departamento de Salud Pública y Medio Ambiente de la Organización Mundial de la Salud, llamó a los estados a reducir a 100 Bq/m3 los niveles de radón residencial a partir de los cuales hay que tomar medidas." (Antonio Villarreal , El Confidencial, 22/06/17)

29/6/17

"Hay que explicarle a la gente en Galicia qué hacer ante incendios como el de Portugal"

"Juan Picos es profesor de la Escuela de Ingeniería Forestal de Pontevedra y antiguo director de la Asociación Gallega Monte Industria. Reconocido como uno de los mayores expertos del sector forestal en Galicia, sobre el que realizó un completo informe hace dos años, analiza ahora el grave incendio de Portugal después de que hace un año pusiera el foco en el monte gallego

Pero, como él mismo reconoce, las comparaciones son inevitables ante un territorio ahora afectado por el fuego que es "un continuo" de Galicia y que, en gran medida, sufre de las mismos defectos en cuanto al abandono, la despoblación y la ordenación territorial en el rural. [ Entrevista realizada originalmente en gallego]

Ante una tragedia como esta, la discusión se enfoca en muchas ocasiones exclusivamente hacia la eucaliptización de las zonas afectadas por el incendio. ¿Es tan sencillo el debate?



En estos casos suele haber posiciones muy enfrentadas y seguramente todas ellas tienen algo de razón pero también algo de engaño. Obviamente, lo que arde es combustible vegetal y esa acumulación de combustible tiene que ver con el fuego; esto es un hecho. Lo que ocurre es que reparamos demasiado en la especie que arde cuando en realidad el importante es la estructura, como está dispuesta esa biomasa y como está gestionada la plantación.

Y precisamente en estos momentos cuando surgen las oportunidades de mejora. Obviamente, el eucalipto tiene una importancia económica que nadie va a negar, pero también es cierto que la despoblación ha llevado a que mucha gente lo plantara en lugares donde lo normal es que no esté ni viva. Aún así, muchas veces el gran problema, que debemos afrontar ya, es el abandono general y la falta de actividad en muchas zonas.

¿Cuál es el principal problema?

Cuando una plantación de crecimiento rápido se abandona -incluso las que no lo son- y esa es una dinámica que se hace extensiva en un territorio, ahí tenemos el problema, pero también la oportunidad de mejora. Yo siempre tiendo a ser racional a la hora de hacer ciertas apreciaciones porque, además, creo que es la forma de hacer llegar el mensaje a los propietarios.

¿A qué se refiere?

Lo que no podemos es llegar y decirle a un propietario que eso que está plantando no lo puede plantar porque lo que generamos de primeras es rechazo. 

Esa no es una buena estrategia. Por el contrario, debemos acercarnos a ellos para intentar que mejoren su actividad. Estas mejoras muchas veces vienen con la diversificación de la especie, pero muchas otras también con el tipo de silvicultura. En estos casos, la respuesta que nos dan es pedir ayuda, muchas veces con dinero, pero también con formación, información o extensión. 

Es ahí donde tenemos las oportunidades para mejorar. Entonces, el debate sobre si eucaliptos sí o no suele ser muy apasionado, pero si lo que queremos es mudar las cosas tenemos que aportar ejemplos para que la gente vea que hay otras alternativas. Incluso si hay quien elige esa opción, debemos proporcionarles también formación y ayuda para que la situación del monte sea mejor.

Pero el problema con los eucaliptos existe...

Evidentemente, lo que nadie va a defender son repoblaciones de eucaliptos cerca de las casas o de lugares de importancia medioambiental, natural o patrimonial: Pero tampoco podemos pensar que ahora mismo seríamos capaces de quitarnos de delante las plantaciones de eucaliptos y tener otra alternativa que genere el mismo movimiento económico cuando, además, nadie quita que provoque el mismo abandono en el monte. Este debería ser el enfoque ante el problema, pero con la tragedia de Portugal ante nosotros, entiendo que es difícil tratar el tema con frialdad. Comprendo todo lo que se dice. 

¿Qué ha provocado que el incendio de Portugal haya sido tan importante y haya tenido consecuencias tan trágicas?

En lo referido directamente a esta tragedia, lo que nos impacta a todos, lógicamente, no es que hayan ardido tantas hectáreas porque ya lo habíamos visto otras veces, sino que el fuego se llevó por delante la vida de más de 60 personas. 

En este caso de Portugal, todo lo que podía salir mal salió mal; las circunstancias meteorológicas eran extremas, la situación de abandono del monte y la acumulación de la biomasa más sensible era grande, la orografía del lugar era complicada y con muchos valles y desniveles que dificultan el control del incendio y, además, era un lugar con accesos difíciles a los núcleos de población, con gente muy envejecida y en un fin de semana donde hay más personas de lo que es habitual y que no saben qué hacer en caso de que venga el fuego... El peor de todos los escenarios posibles pasó.

¿Y ese escenario se puede repetir?

Mientras a la gente de esta zona de Portugal y de Galicia no se le enseñe lo que tiene que hacer ante un fuego de estas proporciones, estaremos jugando a una lotería bastante peligrosa. No imagino a una persona de San Francisco, en los Estados Unidos, que no sepa qué hacer ante un terremoto. De improvisar determinadas actuaciones ante una tragedia, lo que puede ocurrir es que multipliquemos sus efectos negativos.

 En el caso de Portugal se juntó todo: la situación climática, el abandono agrario y forestal del entorno, la población envejecida y también un sistema de protección civil que no fue capaz de tomar una buena decisión de evacuación por la dispersión de la población.

Las semejanzas de la zona afectada son evidentes con Galicia. ¿Es necesario preparar a la gente ante posibles incendios así de peligrosos?

Sí que se es necesario. Una de las enseñanzas o mensajes que nos manda esta tragedia es que debemos gastar cierto tiempo en explicarle a la gente que debe o no debe hacer si ocurre algo como esto. Sin sobreactuar ni exagerar, pero sí hay que hacerlo. A mí me ha pasado de ir por Galicia y ver cómo gente se desplaza a ver un fuego, que es como quien va a hacer fotos a la playa del Orzán en A Coruña cuando hay un temporal. 

Tenemos que aprovechar la situación para formar a la gente en cuatro o cinco cosas muy básicas. Incluso en aquellos sitios en los que sabemos que hay más riesgo, deberíamos establecer zonas seguras donde las personas saben que deben ir para estar a salvo y después ser evacuadas fácilmente. 

Esto va a haber que tomárselo en serio porque casi nunca pasa y el riesgo es remoto, pero cuando juegas mucho a veces acaba tocándote y una vez que te toca ya no puedes hacer nada. Es necesario estar un poco preparado porque tenemos cientos de incendios al año en Galicia, afortunadamente no de este tamaño, pero nunca se sabe. Una mala decisión como la de coger el coche y escapar puede desencadenar problemas más graves.

El territorio afectado en Portugal y todo el norte del país es semejante a Galicia en masa arbórea, posibilidades de incendios, dispersión... ¿Es tan idéntico como parece?

Sí, sí, totalmente. Si uno coge un coche en Ortigueira y va bajando Galicia, después por la AP-9 y hacia el sur, todo es un continuo. Si borráramos el río Miño no sabríamos decir dónde estamos porque van cambiando algunas cosas pero clarísimamente estamos en un medio natural y socioeconómico prácticamente idéntico, así que las cosas las hay que tomar en serio.

¿Puede pasar algo como lo de Pedrógão Grande en Galicia?

El riesgo cero en estos casos nunca existe. Puede ser remoto que ocurra porque es difícil que se junte todo lo malo como en Portugal, pero el mensaje más importante que nos manda esta desgracia y que debemos comprobar se estamos en condiciones de afrontarlo y evitarlo. Esa reflexión hay que hacerla. Lo mínimo que le debemos a la gente que lo está pasando mal e incluso a la que falleció en Portugal es tomarnos en serio todo esto.

Con todo, como ya ha comentado tantas veces, el problema es estructural y de fondo y no se arregla ni en un año ni en dos...

Es que cualquiera otra cosa es ser un ventajista. Si alguien tuviera la solución para arreglar esto en uno o dos años, ya no digo que lo votaría sino que le pagaría directamente. El problema es que todas estas circunstancias de fondo vienen pasando desde hace bastantes décadas y tenemos que ser capaces de revertirlas día a día y con un trabajo muy de fondo en medio rural en general que implica también evitar la despoblación de las aldeas. Es una problemática muy global. 

Con todo, la sociedad gallega debería pensar todas las noches en casa antes de acostarse qué hizo en ese día para mejorar el medio rural, porque todos podemos hacer algo, cada uno desde su responsabilidad. Seguro que todo el mundo tiene alguna finca por ahí abandonada o que puede hacer algo, por pequeño que sea, para mejorar. Nos lo deberíamos tomar así de en serio."            (Entrevista a  Juan Picos, profesor de Ingeniería Forestal en Pontevedra , eldiario.es, 21/06/17) 

28/6/17

A por el Sintrom en el bus del cole

"Galicia es la tierra de las 1.372 rutas de autobús, una maraña de itinerarios que pretende dar servicio a una población dispersa como ninguna. Casi 600 líneas de autocar, que conectan desde hace décadas las poblaciones más rurales y envejecidas, dejarán de funcionar de golpe este mes de agosto porque las concesionarias han renunciado al contrato alegando que el servicio no es rentable. 

Ante este plante, la Xunta ha diseñado contra reloj un nuevo mapa de trayectos, paradas y condiciones empresariales en 200 ayuntamientos que pretende seducir a las compañías y que permitirá, a partir del próximo curso, que adultos viajen en los buses escolares junto a los menores que van y vienen del cole.

 El rechazo de buena parte de las empresas, trabajadores y padres ha desembocado en la convocatoria de una huelga que ha paralizado este martes y miércoles el transporte de viajeros en la comunidad.


En las 500 rutas escolares en las que niños y mayores compartirán viaje, la mayoría en las provincias de Lugo y Ourense, las empresas deberán contratar a un monitor que vigile a los pequeños, pero no se establecerán barreras físicas entre unos y otros.

 Las asociaciones de padres de alumnos advierten de que la integración de ambos servicios permitirá a las empresas trasladar viajeros adultos en autocares más antiguos porque la flota para transporte escolar debe renovarse con menos frecuencia, mientras se limita la capacidad de los colegios para introducir modificaciones en horarios e itinerarios.

“La Xunta las plantea como rutas de viajeros nuevas en las que se reservan plazas para escolares y pone a los dos colectivos en igualdad de condiciones, ¿cómo va el colegio luego a plantear un cambio de horario escolar?”, se pregunta el presidente de la Confederación Galega de Anpas de Centros Públicos (Confapa), Rogelio Carballo, quien alberga también dudas sobre cómo se resolverán los posibles conflictos de convivencia que surjan en los coches de línea.

 Desde la Federación Galega de Servizos de Transporte en Autobús (Fegabús) coinciden con las críticas de los padres y se preguntan qué ocurrirá cuando el progenitor de un niño no esté en la parada para recogerlo, ya que el autocar deberá continuar su camino para cumplir los horarios de los adultos que han pagado su billete.

La Xunta, que dice haber tenido en cuenta en el diseño del nuevo mapa “factores tan dispares como el día de feria o de suministro del Sintrom en el centro de salud”, está convencida de que esta “integración intergeneracional” garantizará la rentabilidad de las concesiones, porque en Galicia las arcas autonómicas financian al 100% el transporte de los escolares.

Las concesionarias, que serán elegidas por la Consellería de Infraestruturas sin concurso público a través de una adjudicación directa, dispondrán así de unos ingresos fijos a los que sumarán los billetes del resto de usuarios que se suban al autocar. El Gobierno gallego defiende que el modelo también beneficia a los vecinos, porque se duplicarán las paradas y “1,7 millones de personas tendrán una a menos de 500 metros de su casa”.

Frente a la opinión de otras asociaciones empresariales, la Federación Galega de Transporte de Viaxeiros (Fegatravi) considera “infundados” los temores de las asociaciones de padres. Su presidente, Javier de Bidegain, sostiene que “el eje del servicio” siempre será el traslado de los escolares y que si el colegio cambia el horario o la ruta “serán los adultos los que tengan que adaptarse”.

“No tiene por qué haber problemas de convivencia. En las zonas rurales probablemente los niños y los mayores que viajen en el bus se conocerán”, añade.

UGT, CC OO y CIG consideran que los cambios en el sector, que en Galicia emplea a 5.000 trabajadores, son un “ERE encubierto” que “empeorará y encarecerá el servicio” y que no ha tenido en cuenta la “seguridad” de los niños.

 Las tres centrales han convocado una huelga indefinida todos los martes y miércoles para intentar parar el plan. La protesta, según fuentes sindicales y de la patronal, ha arrancado esta semana con un seguimiento superior al 90%.

Los empresarios esgrimen que hacer rentable el transporte de viajeros en Galicia es complicado por la “brutal dispersión poblacional”. La media de usuarios por autobús y kilómetro en esta comunidad es de 10 personas, una cuarta parte de la que tienen los servicios que atienden los pueblos de Madrid. “El coste del bus y del conductor es el mismo, así que prestar el servicio en Galicia es cuatro veces más caro”, subraya Bidegain.

Pocas frecuencias, pocos usuarios

Covas es un núcleo del Ayuntamiento de Ferrol, la ciudad gallega con el territorio rural más extenso, y su servicio de autobús es uno de los rechazados por las concesionarias por falta de rentabilidad. “El transporte público no es rentable en ningún sitio, ni en el casco urbano. Es un servicio esencial al que no se puede aplicar esa lógica, para eso está la Administración”, señala Manuel Sendón, de la asociación de vecinos.

Los habitantes de este paraje ubicado a unos diez kilómetros del centro urbano de Ferrol tienen solo tres servicios de autocar al día, el primero un poco antes de las diez de la mañana y el último pasadas las siete de la tarde. Ni los alumnos de Bachillerato ni los pacientes que tienen cita temprano en el centro de salud pueden usarlo.

 “Con esas frecuencias la gente soluciona su problema al margen del transporte público, usando su coche, pidiendo un favor a un vecino o cogiendo un taxi”, explica Sendón, quien apoya que se aprovechen las rutas escolares para trasladar viajeros adultos.

Con todo, del deficitario negocio gallego de los coches de línea ha emergido uno de los principales empresarios del sector en España, Raúl López, un influyente magnate que controla a través del grupo Monbus las líneas más importantes. Él fue precisamente quien protagonizó el anterior sobresalto del sector en 2015, cuando fue detenido dentro de la Operación Cóndor acusado de levantar su imperio con sobornos a políticos y funcionarios y fraude fiscal.

La patronal aspiraba a que el nuevo sistema abriese el reparto de las líneas a más pequeñas y medianas empresas, a las que ahora la Xunta permite aliarse en uniones temporales para optar a las concesiones. Sin embargo, tres federaciones de transporte (Anetra, Fegabús y Transgacar) ya han tildado el plan del Gobierno de Alberto Núñez Feijóo de "catastrófico" para concesionarias y usuarios.

Aseguran que condena al cierre a las compañías de menor tamaño y sospechan que el "objetivo" de la Xunta es que "una multinacional se haga cargo de todo".


Llamar el día anterior para pedir un bus


S. V. La renuncia de empresas como Monbus o Arriva Noroeste a las 69 concesiones de transporte de viajeros que consideran deficitarias se produjo tras el fracaso de la operación de la Xunta para blindar sus contratos por un periodo de diez años esquivando la prohibición de la UE.

 El Gobierno de Alberto Núñez Feijóo aceleró cuanto pudo la aprobación de la prórroga para tenerla lista antes de que entrase en vigor el veto comunitario, pero el ardid fue tumbado por el Tribunal Supremo en marzo de 2016. Las compañías han tenido pues que tragar con unas exigencias de la normativa europea que les disgustan, así que han optado por plantar el servicio en casi 600 líneas a partir de agosto.

La Xunta ha echado mano de más cambios para intentar que el servicio sea atractivo para las empresas. Para empezar ya no se adjudicará cada ruta a una firma, sino que las líneas se han agrupado en demarcaciones geográficas, que serán las que se adjudiquen.

Y además de rutas escolares, esos lotes de itinerarios incluyen recorridos que se cubrirán solo si hay demanda y en los que los vecinos que quieran subirse al autocar deberán reservar asiento el día anterior. El resto de líneas a las que las compañías no han renunciado seguirán funcionado igual hasta 2019, cuando se sometan a la misma reforma."                      ( El País, 22/06/17) 

27/6/17

O cambio climático deixa en Galicia o maio máis cálido e o abril menos chuvioso da historia

"Unha primavera moi cálida e moi seca, máis do habitual. Os efectos do cambio climático levan aquí bastante tempo, pero acentúanse co paso dos anos. As estacións adiántanse na súa chegada, o verán e o inverno predominan e as chuvias son cada vez máis concentradas en menos días. 

O balance que a delegación galega da Axencia Estatal de Meteoroloxía (Aemet) vén de facer da primavera pasada no país confirma todas as advertencias e todos os perigos, incluíndo récords que ameazan con superarse a cada exercicio: o maio máis cálido e o abril menos chuvioso desde que se coñecen rexistros foron os deste 2017. 
 
A Aemet lembrou este mércores que o mes de maio pasado foi "extremadamente cálido" e que a súa temperatura media foi, xunto coa de 1989, a máis alta dos meses de maio da serie histórica, desde 1951. As anomalías positivas por riba de 2º déronse en case toda Galicia e foi o período do día 21 ao 24 o máis extremo, superándose os 30º de forma consecutiva en estacións do río Miño en Ourense. 

Naquel mércores 24 a barreira dos 30º superouse en case todo o país, alcanzándose os 37,6º en Ourense, os 37,4º en Ribadavia ou os 34,6º en localidades costeiras como Vilagarcía. Temperaturas propias de agosto pero tres meses antes. 

O feito de que marzo fose tamén un mes cálido e cos termómetros por riba do habitual e que este abril fose o cuarto con maior temperatura media da serie histórica fixeron que a primavera de 2017 resultase moi calorosa no conxunto de Galicia. A súa temperatura media ocupa a terceira posición da serie e as cifras só foron superadas en 1997 e 2011. Tres marcas en vinte anos. 


"A afectación do cambio climático é evidente; desde finais do século pasado e a década dos 80, o verán vaise adiantando un día por cada ano aproximadamente", explica Carlos Balseiro, meteorólogo de 4gotas. As altas temperaturas de hai unhas semanas certifican esta tendencia. "Levamos anos así, nos que a finais de maio xa hai temperaturas propias do verán", insiste quen aclara que a excepción dun ano non ten por que atribuírse a ese cambio climático, pero tamén que o proceso de aumento de temperaturas e antes do habitual "leva tempo pasando". 

Os datos facilitados pola Aemet ou Meteogalicia sobre a primavera metereolóxica -que inclúe os meses de marzo, abril e maio- e as súas temperaturas máximas certifican que "ben seguro foi a máis cálida da historia". "De ter en conta a primavera astronómica, ata finais de xuño, non hai xa dúbida ningunha porque este mes tamén foi moi caloroso", engade Balseiro. 


De feito, tal e como destaca a Aemet, a anomalía en xuño está a ser de arredor de 1º máis sobre os valores medios en case toda Galicia, aínda que as elevadas temperaturas desta última fin de semana fixeron que a devandita anomalía se aproxime xa aos 2º. Así, as máximas máis elevadas alcanzáronse neses días 17 e 18: 41 º en Ribadavia, 39.9º no Barco e Verín, 32.7 º en Vilagarcía ou 29,9º na Coruña. 

A mesma auga en menos precipitacións

En canto ás precipitacións, a Aemet destaca que, malia que os meses de marzo e maio resultaron húmidos -aínda que o de marzo con valores moi próximos aos normais- as escasas cantidades rexistradas no mes de abril "fan que poidamos caracterizar esta primavera entre seca e moi seca". De feito, este cuarto mes do ano foi o máis seco  da historia de todos os meses de abril para o conxunto de Galicia da historia (desde que hai rexistros en 1951). 


Malia que o día 30 se rexistraron precipitacións con valores de entre 20 e 30 l/m2 en 24 horas nalgunhas estacións, o mes de abril foi "extraordinariamente seco". Por poñer varios exemplos, no observatorio da Coruña (serie 1938-2017) resultou o cuarto abril máis seco. Nos de Santiago e Ourense (datos desde 1944 e 1973), o segundo máis seco. No Aeroporto de Vigo (1951-2017) do mesmo xeito que en Pontevedra e Lugo-Rozas (nestes casos con series máis curtas) tamén resultou o máis seco.

As precipitacións superiores aos valores normais e medios en gran parte de Galicia no mes de marzo, ao igual que en maio achegándose á media, impediron unha seca histórica nesta primavera, onde no seu final destacaron as importantes e numerosas treboadas. 

Con todo, tal e como advirte Carlos Balseiro, a importante seca que leva afectando meses a Galicia "non se pode atribuír unicamente aos efectos deo cambio climático porque ten que ver con algúns outros fenómenos e algúns deles aínda se están a estudar".

 Por exemplo, as consecuencias do Niño no Pacífico oriental ou un comportamento moi anómalo no Ártico que fixo que se escapase moito aire frío, provocando que as borrascas baixen moito máis do normal e acaben situadas nas Azores sen chegar a Galicia. "Alí a borrasca xira, trae ventos do sur e aire tropical, o que provocaba que houbese moitos días de calor en marzo ou mesmo febreiro, pero tamén eses contrastes de temperaturas e mesmo de días sen precipitacións e logo con abundantes chuvias". 

As consecuencias foron, por exemplo, situacións como as vividas no mes de marzo en Galicia: entre os días 23 e 25 rexistráronse as temperaturas mínimas máis baixas coincidindo con nevadas. Alcanzáronse -4º en Xinzo e case os 0º en localidades costeiras como Pontevedra. Tan só quince días antes, en Ourense e Ribadavia alcanzaban os 30º e en localidades costeiras como A Coruña superáronse os 27º. 

Malia que a seca destes meses en Galicia ten moitos fenómenos causantes, Balseiro si que insiste en lembrar que o que si é evidente desde hai anos é a concentración de chuvias en menos días durante o ano. A mesma cantidade de auga nos pluviómetros, pero concentrada en poucas xornadas, unha consecuencia directa do cambio climático.


"A cantidade de chuvia mantense nos últimos anos -agás neste- pero concentrada en menos días; puidera parecer que iso non é problema ao ser os mesmos litros, pero é claramente negativo e prexudicial: o chan está máis seco e non aproveita igual a auga, que esvara polo terreo, acaba no mar ou nos ríos, eleva a temperatura destes... Ademais, a terra é menos fértil, supón un problema importante para os cultivos e o terreo é máis propicio para os incendios", destaca. 

Os incendios, como o último tráxico de Portugal, son outras das consecuencias da suba das temperaturas e da seca derivadas do cambio climático. En Galicia, abonda con preguntar no rural aos máis vellos para se decatar das mudanzas que no clima se veñen dando e as dificultades que iso supoñen. Con todo, nos finais deste mes de xuño, as cousas volverán algo ao rego. A última semana do mes, segundo anuncia 4gotas, choverá bastante días e non haberá calor. Xa non é pouco."                  (Miguel Pardo | Praza Pública, 22/06/17)

22/6/17

Cambio climático, eucalipto e política: leccións para Galicia no inferno de Pedrógão Grande

"Con seis grandes incendios aínda activos, máis de 2.000 persoas, uns 660 vehículos e algún medio aéreo traballando, Portugal continúa conmocionado logo de que as lapas en Pedrógão Grande matasen 63 persoas e deixasen máis de 130 feridos, ademais dunha enorme destrución, aldeas illadas e aínda varios desaparecidos.

O lixeiro descenso das temperaturas e as febles chuvias dan unha pequena -moi pequena- tregua a un país triste, impactado e en luto ante unha desgraza recorrente no medioambiental e material nos últimos anos pero que desta vez virou tamén nunha enorme traxedia humana.

Desde Galicia, as semellanzas climatolóxicas, na masa arbórea, na política forestal, no despoboamento rural e no teimudo problema co lume fan inevitable as comparanzas e a situación de alerta.

A combinación de aire e treboadas secas, temperaturas altas e vento forte provocaron a traxedia que comezou, segundo as primeiras investigacións, polo impacto dun raio nunha árbore. Non hai indicio ningún de que o incendio -como ocorre na inmensa maioría dos casos- fose provocado.

"As tormentas secas son algo moi normal; pode ser que chova a unha distancia de onde se producen ou mesmo que non caia auga ningunha", explica Carlos Balseiro, meteorólogo de 4gotas.com, que aclara que este fenómeno é "habitual" nesa zona de Portugal onde ocorreu, pero tamén "en Castilla ou Estremadura", en lugares "onde a humidade é moi baixa". É case imposible, no entanto, que algo así aconteza en Galicia. "É moi difícil que non chova arredor ou preto dunha treboada, mesmo en zonas de Ourense onde a humidade é menor, pero si é normal noutros lugares".

Os veciños afectados falan da incrible velocidade coa que avanzaba o lume e mesmo dun "ciclón" que os envolveu en cuestión de minutos e provocou que moitos quedasen atrapados ata atopar a morte. Balseiro, así como outros expertos, apuntan á posibilidade dunha tormenta ígnea que explicaría a enorme virulencia das lapas.

Xa que logo, un movemento en masa do aire resultante do lume, o que crea unha ignición de grande intensidade nunha área ampla. "É moi estraño que un fogo cun único foco acabe rodeando aldeas e estradas cando o vento tampouco era extremo e a súa dirección, malia algún refacho, era clara", explican desde 4gotas.

Que ocorre? O foco onde se provoca o incendio quenta o aire, que ascende axiña, ata que o aire frío de perto e a nivel do chan ocupa o baleiro que deixa o primeiro. Isto crea fortes ventos que ventilan as lapas, axítanas e achéganlle máis osíxeno, cuxo constante fluxo provoca temperaturas elevadísimas.

A maleza e a presenza de especies piróficas como o eucalipto provoca que as lapas medren axiña. Ao alcanzar o aire temperaturas de ata 800º, arbustos, vexetación seca e calquera cousa que estea a poucos metros deste lume pode entrar en combustión espontánea.

O vento, sen necesidade de ser moi forte, traslada as chispas e acábase creando un muro de lapas de elevada altura -poden superar os 500 metros- avanzando a enorme velocidade polos ventos creados, que poden alcanzar uns 120 quilómetros por hora. Isto explicaría a velocidade incrible que alcanzaron as lapas e a semellanza cun ciclón, segundo os veciños, e que acabou atrapando moitos en Pedrógão Grande.

Sexa como for, nada sería explicable sen esas elevadas temperaturas -propias do mes de agosto- e o tempo seco dos últimos meses. Cambio climático? "Ten que ver, sen dúbida; o cambio climático non é algo que afecte remotamente, é que afecta xa, témolo aquí e notámolo", di Carlos Balseiro, que advirte de que as estacións "vanse comprimindo", que a primavera e o outono van desaparecendo, que cada ano adiántanse máis as temperaturas máis altas e que hai menos chuvia e máis concentrada. Está a ocorrer agora. Aínda que aclara que non se poden facer previsións a meses vista, a tendencia fai pensar que este verán en Galicia será "máis cálido e máis seco".
A afectación do eucalipto

Por desgraza, a ameaza de grandes incendios afectando Galicia e Portugal seguirá aí. E o debate sobre a política forestal en ambos os dous países e a afectación da presenza masiva de monocultivos de eucaliptos e piñeiros, tamén. Pedrógão sitúase na rexión Pinhal Interior Norte, pero eses piñeiros que dan nome á zona xa non son maioría: a metade do territorio foi colonizado polo eucalipto, nunha situación homologable á de moitas outras comarcas de Galicia.

Óscar Antón Pérez, enxeñeiro técnico agrícola e experto no tema, aclara que "o monocultivo dunha especie considerada pirófica provoca que a propagación do lume sexa moito máis grande e rápida", pero aclara que é ese monocultivo "asociado á ausencia de coidados e podas na superficie rasa" é o que fai que se acumule "moita materia combustible". "Nese caso, a capacidade de parar un incendio vese afectada; nun espazo forestal pragado de especies que facilitan a ignición e está moi pouco coidado, o que hai é combustible", di.

Porque non todo é tan sinxelo. Tal e como lembraba en Praza.gal Juan Picos, profesor da Escola de Enxeñería Forestal de Pontevedra e antigo director da Asociación Galega Monte Industria, o laboratorio de Fogos Florestais da Universidade de Tras-Os-Montes e Alto Douro, en Portugal, fixera un estudo sobre o tema que concluíu que non había moita diferenza en canto a un ou outro tipo de masa forestal nos incendios. "Ao final, o parámetro fundamental é o meteorolóxico e ese estudo está centrado nunha área con circunstancias parecidas a Galicia.

Moitas veces confundimos a simple presenza de eucaliptos co abandono do monte", explicaba quen, no entanto, aclaraba que, obviamente, "se non se fai ningunha intervención e a zona se enche de matogueira, o eucalipto ten incidencia porque crea unha maior cantidade de sotobosque. O modo de xestión é o importante e a discusión non é se é por culpa dos eucaliptos ou non".

A cuestión, en Galicia e Portugal, vai moito máis aló. Tanto na rexión deste último e dramático incendio como noutros moitos, o despoboamento rural e o abandono teñen moito que ver. Moitísimo. "Un monte rural coidado, que non estea minusvalorado, cunha mínima planificación, con xente traballando e vivindo na zona... Pode arder proque hai desalmados, pero é moito máis difícil que pase e as consecuencias non serán as mesmas", engade Óscar Antón Pérez.

O caso é que a metade norte de Portugal é moi semellante en Galicia e hai "factores concorrentes" nos incendios e nas políticas forestais a unha e outra banda da raia. "Os dous países sufriron ditaduras ata hai relativamente pouco e as súas políticas forestais baseadas no aproveitamento curtopracista e no impulso do eucalipto, sen planificación a futuro e entregada a empresas", explica Pérez.

As críticas que agora xorden no país veciño son tamén recorrentes en Galicia por parte de expertos e colectivos que traballan na loita e na prevención dos incendios: falta de políticas estruturais a medio e longo prazo, ausencia de medios, expulsión da poboación do rural... Estar ao "urxente" e non preocuparse do "importante", como recriminaba Juan Picos á Xunta. Ou como avisou o propio Consello de Contas, cando advertiu que o Goberno galego incumpría o seu propio plan forestal ao gastar máis no lume que en ordenar o monte.

"A política forestal debe ser todo o ano e todos os anos; gástanse unha burrada de cartos en extinción e volve arder o monte; precísase unha planificación a longo prazo que non só busque o rendemento económico inmediato e que vaia incluído na dignificación do rural, na loita contra o despoboamento, na valoración do espazo, no garantir o nivel de vida e os ingresos económicos", di Pérez, que asegura que calquera medida ou decreto contra os incendios "non vai ter efecto nin no primeiro nin no cuarto ano, senón máis adiante, pero parece que importa máis non perder eleccións".

Con todo, Galicia, oeste de Asturias, parte de Zamora e norte de Portugal comparten unha serie de características comúns ao respecto dos incendios que as fai máis vulnerables. Hai unha conxunción e correlación entre o clima, a vexetación e a cultura do lume. A falta de políticas forestais estruturais a medio prazo, o despoboamento rural, a proliferación de especies como o eucalipto ou os efectos do cambio climático fan o resto. E os medios?
O Pladiga actualizarase antes de final de xuño

A día de hoxe, hai uns 3.000 profesionais despregados polo territorio galego "realizando labores de defensa e prevención de incendios forestais", tal e como aclara Medio Rural. Algo máis de 2.000 son propios da Xunta, máis de 800 dos concellos e menos de 60 do Estado.

Malia as elevadas temperaturas e a seca dos últimos meses, a actualización do Pladiga (Plan de Prevención e Defensa Contra os Incendios Forestais de Galicia) aínda non se aprobou e está previsto que se faga "antes de que remate este mes de xuño". Segundo a Consellería, o plan "está vixente durante todo o ano" e o que se fará agora é "actualizalo antes da tempada de alto risco, para que manteña a súa vixencia ata a vindeira campaña".

Porque Galicia non está en alto risco, segundo indica o propio Pladiga. Actualmente estamos "en época de risco medio". "A época de perigo alto é nos meses de xullo, agosto e setembro e pode ampliarse en función das condicións meteorolóxicas", indica Medio Rural. Será daquela cando, segundo aclara a Consellería, se "manterá o operativo humano de prevención e extinción dos últimos anos", composto por uns 5.700 efectivos da Xunta, reforzados por persoal do Ministerio, do Exército e dos corpos e forzas de seguridade do Estado "ata completar un dispositivo de máis de 7.000 efectivos".

Ademais, contarase con arredor dunha trintena de medios aéreos –entre os propios da Xunta e os que achega o Estado– e 360 motobombas da Xunta, dos concellos e dos parques de bombeiros, aos que se engadirán cisternas, pas e outros vehículos.

Pero desde a parte dos traballadores, as queixas pola precariedade e a falta de medios, especialmente nas épocas de risco baixo malia a desestacionalización dos incendios, son constantes. Tal e como lembran varios colectivos e sindicatos, o Servizo Público de Prevención e Defensa Contra Incendios Forestais da Xunta de Galicia (Spdcif) queda en situación máis precaria a partir de decembro.

Máis de 620 dos seus traballadores son cesados o 30 de novembro ao expirar o tipo de contrato que Medio Rural lles estipula un ano antes. Xa antes, coa fin de verán, outros 436 profesionais cesan no seu posto ao rematar o seu período contractual de tres meses.

Máis de 1.000 brigadistas de medios propios da Xunta dun total de máis de 2.400 en período de alto risco, polo que os equipos que ademais de extinguir tamén se ocupan da prevención quedan case na metada nunha época na que tampouco traballan as brigadas municipais ou os equipos de empresas como Natutecnia. Mesmo declarando un período de alto risco temporal por determinadas condicións meteorolóxicas, non todo o persoal de loita contra o lume se incorpora aos labores nos montes." (Miguel Pardo , Praza Pública, 17/06/17)

21/6/17

Así se libra la Xunta de informar del impacto en las listas de espera de los cierres de camas en verano

"La Xunta hace públicos los datos de las listas de espera quirúrgica y de consultas externas desde junio de 2005, información que comenzó a ser suministrada con regularidad en los meses de transición entre el Gobierno del PP de Manuel Fraga y el de la coalición de PSdeG y BNG. 

El Servizo Galego de Saúde (Sergas) acudió con puntualidad cada tres meses a su cita con esta publicación hasta el año 2014, cuando decidió  separar los datos del hospital concertado POVISA, los más elevados, del cómputo general, haciendo imposible compararlos. Al año siguiente, en 2015, comenzó a aplicar un nuevo precepto legal que redujo a la mitad la información sobre las esperas en la sanidad pública y libra a la Xunta de hacer público el impacto de los cierres estivales de camas, un opaco procedimiento que en este 2017 se aplicará por tercer verano consecutivo.

La información trimestral de la lista de espera quirúrgica provocaba que en torno al mes de octubre de cada año el Sergas ofreciera los resultados del tercer trimestre del año, datados en el 30 de septiembre. Esa publicación disparaba en todos los casos el dato medio de espera para operarse en los hospitales públicos, ya que era producto de la reducción de actividad de los meses de verano. 

Así, por ejemplo, el primer dato correspondiente al tercer trimestre, en 2005, reflejó la espera media más alta de toda la serie, 137 días. En los nueve años en que fue revelado nunca descendió de los 90 días; los datos más bajos se registraron entre 2008 y 2009 (92 días) y en 2010 (90,7) y los últimos conocidos, 2012 y 2013, se acercaban a los 99 días de espera.




Con este telón de fondo la Xunta impulsó y sacó adelante en el Parlamento en el inicio de la pasada legislatura la ley de garantías de prestaciones sanitarias. Con esta norma, que además de facilitar el trasvase de pacientes del Sergas a la sanidad privada fija un límite máximo de 60 días para el acceso a una operación, el Gobierno de Alberto Núñez Feijóo se autorizó a sí mismo a reducir la información pública sobre las listas de espera, que pasó de trimestral a semestral. 

Se trató, según el PP, de una decisión "valiente" para hacer "pasar a un segundo plano" el debate político sobre el asunto, que además vino acompañada de la eliminación de la web del Sergas de toda la información previa a 2014.

Aunque la ley entró en vigor en marzo de 2014 la Consellería de Sanidade no comenzó a aplicar el precepto sobre la información de las listas hasta marzo de 2015, cuando en vísperas de las elecciones municipales decidió no publicar el dato del primer trimestre del año

 La decisión ejecutada por la entonces conselleira, Rocío Mosquera, fue continuada por su sucesor, Jesús Vázquez Almuiña. Así, tanto en 2015 como en 2016 el pico estival de la espera desapareció de la estadística. Mientras, la inyección adicional de dinero anunciada por Feijóo en primavera de 2016 acercó el dato medio previo a las elecciones gallegas a los 60 días que marca la ley. El primero tras el proceso electoral ascendió levemente y quedó un poco por debajo de los 70.

Los cierres de 2017

Con estas condiciones el Sergas tiene ya en marcha el plan de cierres de camas para este verano. Después de que, en las últimas semanas, los sindicatos sanitarios hayan hecho públicas sus estimaciones, unos 1.000 cierres que supondrían mantener la cifra en máximos, el conselleiro aprovechaba una entrevista en la Cadena SER para explicar que el cierre afectará a "entre el 15% y el 20%" de las camas, lo que viene a confirmar los augurios sindicales -los datos más recientes indican que el Sergas dispone de unas 6.600 camas operativas-.

Mientras Almuiña reitera, como en años anteriores, que la cifra total de camas ya no es tan relevante como antaño -"son importantes en los hoteles y no tanto en los hospitales", había llegado a ilustrar el pasado verano-, la oposición parlamentaria censura que el conselleiro "tome por tonta" a la población, en palabras de la portavoz de En Marea en materia sanitaria, Eva Solla. Más allá de los "eufemismos", dice la parlamentaria, lo cierto es que la Xunta toma la decisión pese a "incumplir" el límite de 60 días que se impuso a sí misma. Las listas de espera acreditan, dice, que cerrar camas "es justo lo contrario de lo que se debería hacer".

En un sentido semejante el diputado del PSdeG Julio Torrado ha anunciado una interpelación a Almuiña para cuestionarlo sobre por qué "ponen en riesgo la atención hospitalaria" con unos cierres "letales en un sistema que de forma habitual está en situaciones límites". El Gobierno gallego, lamenta, "impone un modelo de sanidad cicatero, más barato, de mercadillo" y ve en el verano "una oportunidad para pagar menos" en vez de para reducir la espera. También el BNG, a través de Montse Prado, censura este cierre sin que siquiera Almuiña lo "haya explicado" o aclare por qué "no serán sustituidos muchos profesionales durante las vacaciones".                    (eldiario.es, 19/06/17)

20/6/17

Acoso y derribo a la funcionaria que perturbó al señor alcalde

"En sus 14 años de alcalde del PP en Palas de Rei (Lugo), al doctor Fernando Pensado ningún secretario municipal de los “siete u ocho” que pasaron por su Ayuntamiento le puso un solo reparo a sus decisiones. 

Tanto él, hoy teniente de alcalde, como su sucesor en el puesto de regidor, el policía local Pablo Taboada, también elegido bajo las siglas populares, desconocían incluso la existencia de esa figura hasta que en 2011 una mujer, Celia González, con 20 años de experiencia como secretaria-interventora, les planteó la primera pega por vía oficial a quienes hasta ese momento habían manejado los asuntos públicos sin ser incordiados.


Así lo reconocieron los dos políticos desde el banquillo de la Audiencia de Lugo que compartieron la pasada semana junto a otros nueve cargos y funcionarios, acusados por la fiscalía de acosar a González durante casi una década y prevaricar repetidamente para castigarla sin empleo y sueldo. 

Cuentan los acusados que la vida entre las paredes de la casa consistorial de Palas, de 3.500 habitantes, transcurría cuando llegó González en 2007 como en otros muchos ayuntamientos pequeños de España. 

Dotados de poco personal, las funciones de control encomendadas por el Estado al secretario municipal las solía ejercer, sin la habilitación legal necesaria, un administrativo de la máxima confianza del gobierno local, Carlos Ouro, juzgado ahora junto a sus jefes por supuestamente hostigar a González, usurpar sus funciones públicas y ocupar el cargo sin cumplir los requisitos. Pero el aterrizaje de la funcionaria denunciante lo cambió todo.

La fiscalía sostiene que primero Pensado y después Taboada, compinchados con otros trabajadores municipales, concejales populares y un cargo del Gobierno de Alberto Núñez Feijóo, desplegaron todo un arsenal de “maniobras” para someter a González a un “clima de tensión y estrés insostenible” y así “quitársela de en medio”

A diferencia de la funcionaria, Ouro “no ponía en entredicho la gestión de los fondos públicos” y su “fidelidad” era recompensada con una retribución “por encima de su categoría y cualificación profesional”, relata el ministerio público en su escrito de acusación, en el que pide para él cuatro años de prisión. La pena que afrontan Pensado y Taboada es de dos años de cárcel y 10 de inhabilitación, un castigo al que la acusación particular ejercida por la secretaria municipal pide añadir otros delitos como malversación de caudales públicos, amenazas y falsificación de documento público.

“Había mal ambiente pero no trato degradante [a la secretaria] delante de mí”, declaró Pensado sobre el infierno descrito por la fiscalía: los insultos de “mona” y “burra” que recibía a diario González, los encargos imposibles de cumplir, la documentación escondida, las suspensiones ilegales de empleo y sueldo, la negativa de los trabajadores a acatar “toda orden” o el destierro a una estancia sin ordenador e invadida por las cajas que recibió la única trabajadora que apoyaba a la secretaria. “Nunca lo hubiera consentido. 

En Palas tenemos un CIM [centro de información a la mujer] y fuimos pioneros en la tolerancia cero al maltrato”, prosiguió el exalcalde y actual número dos del gobierno local, sin que nadie hubiera mentado en la sala la violencia machista.

Celia González relató al tribunal durante cinco horas cómo tras negarse a firmar los "chanchullos" del gobierno local con las subvenciones y contrataciones públicas su jornada laboral se convirtió en un calvario de insultos, desplantes y difamaciones. 

 Desde que en 2011 Pensado cedió a Taboada el bastón de mando en Palas y optó por replegarse a la tenencia de alcaldía, el gobierno local le abrió a la secretaria municipal seis expedientes disciplinarios, anulados sucesivamente por los tribunales, que la han llegado a dejar sin sueldo ni Seguridad Social. “Yo tengo que defender los intereses del Ayuntamiento”, esgrimió el actual alcalde de Palas ante el tribunal. 

El gran pleno de castigo

El 30 de abril de 2013 Taboada convocó el gran pleno de castigo contra Celia González. Se sometía a votación su destitución y un concejal del PSOE leyó un escrito en el que advertía de la ilegalidad de la medida. El alcalde del PP y sus cinco concejales, todos ellos ahora acusados de prevaricación, obviaron el aviso -"que yo sepa no ese edil no es jurista", esgrimió el regidor en el juicio- y apelaron a un "informe" de la Xunta que avalaba el cese de la secretaria municipal.

El cargo autonómico que firmó aquel documento, el exdirector general de Administración Local Norberto Uzal, encausado también por prevaricación, defiende que lo que hizo fue responder a una consulta con una resolución no vinculante y, aunque admite que "es evidente que se hicieron las cosas mal", niega haber recibido órdenes de sus superiores en el Gobierno gallego para ayudar al PP de Palas a echar a González.

Los cuatro trabajadores municipales juzgados negaron que la secretaria-interventora fuera hostigada por exigir el cumplimiento de la legislación y atribuyeron los problemas con ella a su "carácter autoritario". 

"Día tras día tenía que ayudarle en labores básicas informáticas como cambiarle las pilas a un ratón", alegó el técnico de Urbanismo Juan Manuel Varela, asegurando que esta situación le impedía hacer sus tareas y le obligaba a ir a trabajar por las tardes y los fines de semana. "Tensionó mi vida profesional y personal. Era desquiciante". El juicio quedó el pasado viernes visto para sentencia."                   ( , El País, 19/06/17) 

19/6/17

O PP impide investigar os contratos de Villar Mir coa Xunta para non "destruír a democracia"

"Unha liña argumental prepondera sobre todas as demais do PPdeG no que atinxe aos casos de presunta corrupción que atinxen ao partido e, nomeademente, ao financiamento irregular que a Xustiza deu por certificado en casos aínda en andamento como o da caixa B ou Gürtel. 

A dirección dos populares galegos aposta, como na campaña das últimas eleccións galegas, por colocar unha barreira de contención política no Padornelo que este martes volveu tentar tender para rexeitar a comisión de investigacións sobre os contratos das empresas do Grupo Villar Mir que, ao fío das revelacións da Operación Lezo

En Marea e BNG propuxeron conxuntamente. Ao contrario do inicialmente esperado finalmente o PSdeG uniuse á petición do resto da esquerda, deixando os conservadores sós nun "non" que, proclaman, defenderon para non contribuíren a "destruír a democracia".

A elección da representante popular no debate amosou ás claras que, fronte ao declarado, o partido que sustenta o Goberno tampouco cinguiu este debate ao ámbito da industria e do futuro das concesións de Ferroglobe -antiga Ferroatlántica-.

Quen respondeu á investigación defendida por Luís Villares (En Marea) e Ana Pontón (BNG) non foi o voceiro, Pedro Puy, nin ningún dos membros do Grupo Popular que adoitan encargarse de asuntos económicos ou industriais.

Foi a vicevoceira, Paula Prado, para quen o feito de que o xuíz do caso Lezo "non solicitase á Xunta nin un só contrato" proba que a única ligazón do PPdeG coas presuntas irregularidades de Villar Mir son "as malintencionadas inxurias do señor Villares".

A irada intervención de Prado respondía aos discursos de Villares e Pontón, para quen a apertura dunha investigación é o mellor xeito de "deixar o xogo de máscaras" e "permitir que se aclaren as dúbidas", en verbas do voceiro de En Marea.

 "Esta comisión só pode molestar a quen teña algo que ocultar", coida a líder do BNG, para quen a investigación "xa estaría xustificada" polo feito de que "descaradamente, un empresario imputado por financiamento irregular do PP" estea a "chantaxear a Galiza" coa operación para segregar e vender as centrais da Costa da Morte.

 "Nin acusamos nin condenamos, só describimos feitos", agrega Pontón, a cuxo xuízo existen "evidencias moi claras de que o foco" da corrupción do PP "non está localizado en Madrid", senón que se "expande".

É "certo", anticipou Luís Villares antes da resposta de Prado, que o Grupo Villar Mir "contrata con gobernos de moitas cores". "Pero a cor do diñeiro só está posta no PP" e por iso a Cámara galega non debe "ollar cara a outro lado". "De ser certo o que afirman" a respecto da legalidade das relacións entre a Xunta e as empresas investigadas "nada terían que temer", sinala.

 "Seguro que o señor Villar Mir estará encantado de resolver as dúbidas" e de paso, sinala, o lexislativo galego podería "saber como se financia cadaquén" e "se alguén vai dopado ás eleccións". As comisións de investigación, lembra, "non teñen por misión investigar delitos", senón "aclarar dúbidas en sede parlamentaria e defender os intereses da cidadanía".

Neste contexto, a agardada dureza da xustificación do PP para vetar a investigación semellou acrecentada polo feito de que o PSdeG, a través de Juan Díaz Villoslada, anunciase o seu voto a prol malia ver pouco "rigor" na formulación da porposta.

"Se xorden irregularidades actuarase en consecuencia e senón, a sombra da sospeita desaparecería", indicou o socialista. Tras os discursos de En Marea, BNG e dos socialistas Paula Prado accedeu á tribuna para clamar que "non todo vale". "Xa sabemos", dixo a popular, que En Marea "irrompeu" para "destruír as institucións, destruír a democracia e a nobreza da política", uns "vimbios podres" que non serven para "levantar o país". 

"Con nós non conten para destruír a democracia", proclamou Prado, quen enmarca o rexeitamento á comisión no "compromiso" con quen "nos votaron para protexelos de vostedes, os que non cren na democracia", dixo en referencia a En Marea. Aínda que o grupo encabezado por Villares centrou as súas acusacións, a parlamentaria da dereita incluíu tamén o Bloque na súa intervención para reprochar a ambos que "pretandan facer unha investigación prospectiva" malia "non coñecer un só contrarto que poida ser fraudulento".

 "Non se poñen do lado da xustiza" porque "queren axustizar", acusou entre sospeitas sobre o financiamento de ambas formacións e referencias "aos que ocupan casas", "actos violentos" e mais ao Goberno de Venezuela.

"O que desprestixia a política é a corrupción xeralizada do PP", retrucou Ana Pontón, para quen Prado amosa que non pasou o "curso de primeiro de democracia" ao obviar que "as comisións de investigación non están para investigar o que se investiga nos xulgados", senón "cuestións de interese xeral", como estipula o Regulamento.

 "Por que teñen medo a que se investigue? A que poida vir o señor Villar Mir e nos explique a cambio de que fixo a xenerosa doazón á Fundación Fraga?", preguntou. "O imputado" por financiamento irregular "no é o PP de Madrid, é o PP de España, en cuxa cúpula directiva está Núñez Feijóo, mala sorte", concluíu Villares, quen augura un "final" no que a Xunta autorizará as solicitudes de Ferroatlántica. "Saben quen son os seus amigos", resalta."              (David Lombao , Praza Pública,  06/06/17)

16/6/17

Voando pola Galicia urbana dos anos 40: así mudaron as nosas cidades

"A mediados da década dos anos 40 do século pasado as cidades galegas estaban habitadas por arredor de 400.000 persoas, mentres que no resto do país vivían arredor de 2,1 millóns de mulleres e homes. 

Aqueles sete centros urbanos que aínda se resentían das consecuencias do golpe franquista foron fotografadas en 1946 polo servizo cartográfico do exército dos Estados Unidos dentro do seu voo por toda Galicia. Unha década antes do seu célebre voo fotogramétrico os avións norteamericanos captaron imaxes que agora comezan a ser dixitalizadas e colocadas sobre o mapa no Instituto de Estudos do Territorio, dependente da Consellería de Medio Ambiente.

Como "anticipo" deste proxecto, que o IET desenvolve en colaboración co Ministerio de Defensa e o Instituto Geográfico Nacional, a institución galega vén de liberar unha ortofoto de cada unha das sete cidades galegas que, confrontadas coas captadas na actualidade por satélites como os empregados por Google Maps, de onde tiramos as fotografías actuais, permite observar cambios substanciais en canto a asentamento da poboación, expansión urbanística ou infraestruturas de comunicación.

 O IET considera estas imaxes de "gran valor", se ben a súa "falla de calidade" ou a ausencia de "datos técnicos" provoca que o proceso para ubicalas, xeorreferencialas e abrilas á consulta pública sexa "lento e difícil".

A Coruña

 

As expansión do porto, a construción do dique de abrigo e, en xeral, os terreos gañados ao mar son, probablmenete os cambios máis evidentes na fisonomía da Coruña nestes 70 anos. Na cidade captada por aquel voo estadounidense xa se distinguía o flamante novo estadio de Riazor, o único edificio próximo á Torre de Hércules era o cárcere e os terreos do que dous décadas despois tornaría no polígono de Agrela eran aínda leiras. Algunhas rúas que aínda  son arterias do centro da cidade como as máis próximas á praza de María Pita si presentaban, no entanto, trazados moi semellantes aos actuais.

Ferrol

 

As infraestruturas navais, tanto militares como civís, marcan tamén os cambios destas sete décadas en Ferrol. A harmónica traza urbana do centro da cidade obsérvase nunhas imaxes nas que a estrada de Castela transitaba entre leiras polo que actualmente son barrios enteiros ou a continuidade urbanística que chega ata o lindeiro concello de Narón. Todo isto ás beiras dunha ría que aínda non era cruzada pola ponte das Pías e á que aínda non se asomaban os estaleiros de Perlío nin, evidentemente, tampouco a autoestrada do Atlántico ou Reganosa.

Santiago

O Santiago de 1946 era unha cidade de algo menos de 50.000 habitantes que apenas se expandía alén da contorna histórica, cuxo trazado é practicamente idéntico ao de setenta anos despois. A expansión urbanística do Ensanche apenas comezara e barrios como Fontiñas, Pontepedriña, ou Vite eran aínda parte da contorna rural compostelá. Cara ao sur, o edificio que actualmente é sede do Parlamento funcionaba como cuartel militar sen apenas veciñanza e dende alí podíanse divisar sen dificultades montes como o Viso ou o Gaiás, daquela só un monte.

Lugo

A Muralla e o río Miño marcaban, como no século XXI, o Lugo de mediados do século XX. Aquela urbe de pouco máis de 40.000 habitantes non se estendía moito máis alá do recinto amurallado e era moi máis permeable que na actualidade á súa enorme contorna rural. Na zona norte destaca o que despois sería o popular barrio da Milagrosa, que apenas catro anos antes inaugurara a súa igrexa parroquial, aínda do Perpetuo Socorro e, cara ao oeste, as coñecidas como 'casas baratas' eran aínda chalés sen apenas veciñanza. No sur zonas actualmente moi poboadas como Fingoi ou Fontiñas non eran nin sequera un proxecto.

Ourense

No Ourense de mediados do século pasado non vivía nin un terzo do equivalente á poboación actual. Os barrios que medraron no norte da cidade, na contorna da estación ferroviaria, aínda non ocuparan o seu lugar e o curso do Miño, nalgunhas zonas máis estreito que na actualidade, era cruzado por menos pontes. Mentres, o trazado de vías como a avenida de Zamora ou a rúa do Progreso distinguíanse daquela cun trazado practicamente idéntico ao actual

Pontevedra

 

Só dúas pontes, a do Burgo e a da Barca, cruzaban en 1946 unha ría de Pontevedra na que as augas eran protagonistas tamén en áreas actualmente urbanizadas, como a contorna do campus universitario. Áreas de expansión da cidade como Campolongo aínda eran parte da contorna rural dunha cidade na que xa destacaba a súa Alameda e na que xa se distinguían conexións viarias como as da actual N-550.

Vigo

Vigo botouse sobre o mar para medrar, sobre todo industrialmente. Os recheos de Bouzas e, en xeral, o crecemento das instalacións portuarias son algunhas das mudanzas máis significativas nunha cidade na que, vista dende o aire, xa se distinguían arterias de comunicación como a Gran Vía ou puntos de referencia como a prazas de España e de América e mais a rúa de Urzáiz. Mentres, contornas como a do barrio de Lavadores eran aínda arrabaldos afastados dos principais centros da vida urbana."               (David Lombao  , Praza Pública, 12/06/17)

15/6/17

Subornos pagados por construtoras a técnicos seus para que lles validasen obras non realizadas no AVE galego

"Este martes a Comisión Nacional dos Mercados e a Competencia informou de que vén de abrir un expediente sancionador a 25 empresas subministradoras de sistemas de electrificación e equipos electromecánicos para a rede ferroviaria. 

Unha investigación administrativa que se facía pública pouco despois de que Adif, a empresa estatal xestora da maioría da rede, informara, en resposta a unha pregunta parlamentaria de En Marea no Congreso, de que abriu un expediente sobre as derivadas internas que poida ter a investigación xudicial en marcha desde hai catro anos sobre supostos subornos pagados por construtoras a técnicos seus para que lles validasen obras non realizadas segundo o contratado. 

Se a investigación de Competencia analiza o encarecemento das obras ferroviarias, tamén as galegas, por un posible pacto entre empresas, a xudicial e agora tamén interna de Adif estuda a posible rebaixa da calidade das actuacións realizadas, varias delas en Galicia.

A investigación xudicial sobre presuntos subornos a técnicos de Adif por parte de construtoras iniciouse a raíz dunha denuncia sobre irregularidades nunha obra do AVE en Barcelona realizada por Isolux Corsán entre 2008 e 2011, pero estendeuse máis tarde a actuacións por toda España.

 Os investigadores atribúen á empresa o regalo de viaxes de pracer a responsables de Adif a cambio de que validasen como realizadas obras que non se executaran ou feitas con materiais ou técnicas de inferior calidade. Un dos treitos que se adxudicou Isolux Corsán, en 2003, foi o Ourense-Amoeiro da liña de AVE Ourense-Santiago. 

Segundo informou El País, a empresa soubo que “un tipo de formigón” empregado na obra “non ofrecía a resistencia necesaria para o encofrado”, pero aínda así evitou revisar a obra. Corsán, segundo os investigadores citados polo diario, aboou unha viaxe de pracer ao director da obra de máis de 1.500 euros.

Os investigadores non só levaron máis alá de Barcelona a súa investigación sobre Corsán senón que tamén ampliaron as súas sospeitas a outras empresas, como as galegas Copasa e Puentes y Calzadas. Novamente segundo El País, as dúas pagaron tamén viaxes de pracer a cargos de Adif, a primeira en colaboración con Corsán e Acciona en relación coa obra de Barcelona e a segunda ao tempo que era adxudicataria da construción de treitos do AVE galego como o acceso a Santiago ou o Requejo-Padornelo.

Segundo o Goberno, a propia Adif está a colaborar coa investigación xudicial desde mediados de 2013 e agora vén de responder a En Marea que tamén abriu un expediente interno. Segundo esa resposta, “se esixirán as responsabilidades que correspondan adoptar no proceso penal no que Adif se atopa persoado como acusación particular, e as de índole disciplinaria se adoptarán por Adif no que a pendencia do proceso penal permita”. Adif tamén sinala que revisa como se realizaron as obras en cuestión.

Á marxe destas investigacións tanto penal como interna de Adif sobre a relación entre as construtoras e os técnicos da empresa pública, Competencia vén de abrir outra a 25 empresas suministradoras de sistemas de electrificación e equipos electromecánicos para a rede ferroviaria por “posibles prácticas anticompetitivas”

Competencia analizará se as empresas se puxeron de acordo para repartirse entre elas os concursos públicos de instalación e mantemento dos sistemas de electrificación e seguridade das liñas ferroviarias. Entre as firmas implicadas están as principais do sector e as súas matrices, que nos últimos anos veñen traballando de xeito activo no AVE galego: Alstom, ACS, Comsa, Elecnor, OHL, Isolux Corsán, Abengoa, Indra Sistemas, Sacyr ou Siemens.

As sospeitas que estas investigacións espertan sobre como foi construído o AVE galego por parte das empresas adxudicatarias e os sobrecustos que se lles pagaron engádense ás que a causa de Angrois ten abertas sobre a xestión e operación da liña Ourense-Santiago por parte de Adif.

 Porén, se nos dous primeiros casos o que se investiga é se as empresas adxudicatarias ocultaron información a Adif sobre os materiais e técnicas que empregaron ou se pactaron uns prezos máis elevados polos seus servizos, a documentación achegada á causa de Angrois revela que as empresas informaron a Adif dos riscos existentes na liña pero sería esta a que non os xestionou de xeito adecuado para evitar o accidente.

 Isto é, as investigacións sobre os supostos subornos das construtoras e o presunto cártel das empresas poñen o foco sobre o proceso construtivo da obra civil e a posterior instalación nela do equipamento técnico por parte das adxudicatarias, mentres que a investigación sobre o accidente de Angrois está a analizar a xestión e operación posterior da liña por Adif."                 (David Reinero  , Praza Pública, 08/06/17

14/6/17

Non hai diñeiro para os danos das xeadas, pero si para un suplemento de La Voz

"A Consellería de Medio Rural acaba de facer públicos, como lle obriga a Lei de Transparencia, os convenios que firmou no primeiro cuadrimestre do ano. Da ducia de acordos que implican algunha subvención, 10 están destinados a transferir diñeiro público a determinados medios de comunicación.

 Determinados, porque Medio Rural subvenciona a dedo exclusivamente aos xornais en papel, boicoteando outros formatos informativos. Entre as cabeceiras impresas, ademais, o reparto é moi desigual.

Así, La Voz de Galicia volve ser a gran beneficiada no reparto da Xunta de Alberto Nuñez Feijóo. Até 149.767 euros recibirá o diario de Santiago Rey a cambio da “elaboración, maquetación, publicación e divulgación dun suplemento de accións divulgativas e informativas relacionadas co desenvolvemento da produción agroalimentaria de Galicia”. É dicir, de producir un suplemento para informar de sectores que precisamente xestiona a Consellería de Medio Rural.

Para o resto de xornais en papel hai moito menos diñeiro. Faro de Vigo leva 69.000 €, El Progreso de Lugo 24.000, La Región 23.000, El Correo Gallego 16.000, Diario de Pontevedra 10.000, La Opinión 8.000, Atlántico Diario 3,700, Diario de Ferrol 3.700 e Diario de Ferrol 1.800. 

A cambio destas faragullas, estes xornais non terán que publicar un suplemento como La Voz. Abondaralles realizar “accións divulgativas e informativas relacionadas co desenvolvemento da produción agroalimentaria de Galicia”.

 Informar sobre o traballo de Medio Rural, noutras palabras.
Todos os convenios foron asinados o mesmo día, o 27 de xaneiro, o que indica unha estratexia determinada de subvencionar a dedo a algunhas cabeceiras. A dedo porque os convenios son instrumentos totalmente discrecionais. A diferencia das axudas vía DOG, non hai publicidade, nin concorrencia. 

Cada mandatario escolle a quen subvenciona mediante criterios totalmente subxectivos. En teoría, os convenios non poden ter ánimo de lucro. A Xunta leva usándoos sen interrupción dende a era Fraga para influír na liña editorial das cabeceiras. 

A concesión destas subvencións chega nunha primavera na que a Consellería rexeitou en repetidas ocasións a apertura de liñas de subvencións para compensar aos agricultores polas xeadas que arrasaron gran parte de colleitas como o viño. A conselleira Ángeles Vázquez Mejuto semella non ter diñeiro para axudar aos seus administrados, pero si para subvencionar a unha parte dos que informan sobre a súa labor."                   (Galicia Confidencial, 06/06/17)

13/6/17

Marina Castaño y Dositeo Rodriguez, conselleiro de Fraga, a juicio por malversación en la Fundación Cela

"La viuda de Camilo José Cela, Marina Castaño, y el exconselleiro de la Xunta Dositeo Rodríguez se sentarán en el banquillo de los acusados por el caso de la Fundación Cela. Responderán ante un tribunal popular después de que el juzgado de primera instancia número 2 de Padrón haya dictado definitivamente auto de apertura de juicio oral contra ellos dos, así como contra la hija del exdirigente popular y exdirectora de la Fundación, Covadonga Rodríguez, y el exgerente de la misma entidad Tomás Cavanna. Todo ellos, además, tendrán que pagar fianza solidaria por importe de 200.000 euros.

Los cuatro están acusados de un presunto delito de malversación de caudales públicos por, según indica el propio auto, "de común acuerdo" y para beneficiar al gerente de la fundación, simular el despido de este y acordar que la indemnización que le correspondía por los servicios prestados fuese de 150.000 euros brutos "a pesar de ser conscientes todos ellos de que no se trataba de un despido, sino que el gerente quería abandonar voluntariamente la Fundación".

La jueza ratifica así la apertura de juicio oral después de rechazar las peticiones llevadas a cabo por los acusados, que solicitaron el sobreseimiento provisional y archivo de la causa -e incluso sentencia absolutoria como en el caso de Cavanna- o, por lo menos, que no fuera un jurado popular quien los juzgase, tal y como reclamó Marina Castaño. La magistrada ha negado todas las peticiones.

En este nuevo auto, con fecha del pasado martes 6 de junio, el juzgado insiste en que hay pruebas suficientes de que los cuatro participaron en la presunta negociación ilegal para que Cavanna dejara voluntariamente su cargo pero que la Fundación lo indemnizara igualmente con 150.000 euros como si fuera un despido.

La jueza, tal y como le había ratificado la Audiencia Provincial anteriormente, considera que se produjo una malversación de caudales públicos y advierte que desde el año 2007 más del 50% de los ingresos de la Fundación provenían de subvenciones públicas y que en 2010, cuando Tomás Cavanna dejó la Fundación con una indemnización de 150.000 euros, la entidad ya tenía la consideración oficial de Fundación Pública Gallega. 

Por tanto, considera que los acusados eran funcionarios públicos a efectos penales al llevar a cabo funciones en una fundación del sector público y que el dinero implicado en la investigación eran caudales públicos, por lo que considera justificado abrir juicio ya contra ellos, que en el caso de este delito debe ser juzgado por un jurado popular.

La polémica viene de lejos. La Consellería de Cultura había avalado que la Fundación Cela pagase en 2010 con dinero público esta indemnización de 150.000 euros a Tomás Cavanana. El montante de ese despido "simulado", como lo calificaba la Audiencia Provincial de A Coruña, fue comunicado, según el relato del tribunal, por Dositeo Rodríguez, que había sido conselleiro de Manuel Fraga durante una década y patrón de la fundación, al entonces secretario general de Cultura, Antonio Fernández-Campa y al entonces secretario general de la Presidencia, Valeriano Martínez, hoy conselleiro de Hacienda. 

En el mismo auto, la Audiencia de A Coruña indicaba que posteriormente Cultura incrementó su aportación a la fundación para sufragar "ex post" aquella indemnización.

Poco después, la Xunta rescató a la Fundación Cela en plena ola de recortes.

 Mientras los presupuestos culturales cayeron a plomo durante los peores años de la crisis, tan solo una partida mantenía una aportación económica idéntica durante varios ejercicios y a pesar de las rebajas en otros ámbitos. 

La institución ya había sido nacionalizada por el Ejecutivo gallego en abril de 2012 tras años de degradación y mala gestión económica, agudizada tras la muerte de su fundador en 2002, año a partir del cual asumió el control de la entidad a viuda del Nobel, Marina Castaño."            ( , eldiario.es, 09/06/2017)