Mostrando entradas con la etiqueta Industria papelera. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta Industria papelera. Mostrar todas las entradas

15/12/24

Volve o espírito de Nunca Máis, o mesmo que enchía as rúas e prazas de toda Galicia reclamando dignidade e pedía que non se volveran repetir catástrofes medioambientais... milleiros de persoas (de 40.000 a 100.000) enchen varias veces o Obradoiro berrando "Altri non"... "A Xunta non está lexitimada para cambiar unilateralmente o modelo produtivo deste país e abandonar á súa sorte a miles de familias que viven do mar e do sector agrogandeiro e turístico"

 "Volveu o espíritu Nunca Máis, o mesmo que enchía as rúas e prazas de toda Galicia reclamando dignidade e pedía que non se volveran repetir catástrofes medioambientais. Máis de 20 anos depois, outra marea humana, milleiros de persoas --40.000 segundo a estimación da Policía Local e 100.000 segundo a organización-- volveron encher varias veces a compostelá praza do Obradoiro para "rexeitar radicalmente" o proxecto que Altri quere instalar en Palas de Rei. Un proxecto que plataformas veciñais e ambientais denuncian que é unha "bomba de reloxería" ambiental no medio de Galicia.

Baixo a lema 'A Xunta non pode calar todo un país. Altri Non', a manifestación partiu da Alameda compostelá ao redor das 12.00 horas, pero unha hora despois do inicio do percorrido, e cun Obradoiro cheo, aínda había grupos de manifestantes que seguían saíndo do céntrico parque da capital galega.

De igual forma, a cantidade de asistentes obrigou á organización a "baleirar e encher" varias veces o Obradoiro, así como a ler ata en dúas ocasións o manifesto. "É unha mobilización histórica á altura da que acolleu Compostela o 1 de decembro de 2002 polo Prestige", aseguraron os organizadores.

Cadaleitos, manifestantes vestidos de caveiras, páxaros, centos de pancartas e ata unha tea azul de 150 metros que simulaba o río Ulla, foron algúns dos protagonistas da xornada. 'A auga é nosa e non dá celulosa', 'Por unha terra viva, Altri Non', 'Altri retrocede o pobo non te quere' ou 'Galicia enteira rexeita esta pasteira' foron algúns das lemas que coreaban os manifestantes.

UN ANTES E UN DESPOIS

"As nosas fillas van herdar unha ría produtiva, unha terra fértil, aire limpo e auga limpa, non é negociable", aseverou a presidenta de Ulloa Viva, Marta Gontá, en declaracións aos medios antes de iniciar a marcha. Así mesmo, o presidente de PDRA, Xaquín Rubido, fixo fincapé en que esta manifestación "vai marcar un antes e un despois" e destacou que a sociedade está a ver como nace un movemento social "á altura do 'Nunca Máis'".

"Queremos saber se a Xunta vai seguir dicindo que estamos a enganar á poboación, que non temos os datos, que somos catro persoas, xa abonda de insultar á poboación galega. Por iso, convidámolos a que se reúnan connosco e que comparemos datos", esgrimiu Gontá. Neste sentido, Rubido incidiu en que a Xunta "non ten o consenso social para impulsar e impor a celulosa de Altri" e advertiu de que "impola é actuar contra o conxunto da sociedade galega".

"A Xunta non está lexitimada para cambiar unilateralmente o modelo produtivo deste país e abandonar á súa sorte a miles de familias que viven do mar e do sector agrogandeiro e turístico", esgrimiu.

"FAIXOS DE BILLETES PARA UNS POUCOS"

Nunha praza do Obradoiro repleta, a mariscadora de Carril, María Porto; a bateeira de Vilanova, Marta Juncal; a bibliotecaria de Antas, Teresa Batán e Ximena de Agolada, foron as encargadas de dar lectura ao manifesto nun escenario colocado debaixo do despacho da Xunta no Pazo de Raxoi. "Hai un ano recibiamos a noticia, Altri é unha sombra que sobrevoa a terra do medio, e que pretende botar raíces nas nosas comarcas como unha mala herba e chupar a nosa auga e verter a súa merda ao río e á atmosfera para sempre", aseveraron.

Así mesmo, subliñaron que "na Xunta estaban seguros de que tiñan todo ben atado e os faixos de diñeiro repartidos, neste conto os beneficiados son unha minoría de privilexiados". Tamén se referiron a as "máis de 23.000 alegacións ao proxecto" e ao informe do Consello da Cultura Galega (CCG) do pasado mes de setembro.

Ademais, alertaron de que "a contaminación de Altri no Ulla afecta á calidade da auga potable que beben 145.000 veciños" e advertiron de que esa contaminación en ríolle "chegaría en 24 horas á ría de Arousa". "Altri é un proxecto contrario á creación de emprego digno, á sustentabilidade económica e social porque atenta contra todos os sectores económicos e produtivos do mar e do agro que xeramos a riqueza social", reclamaron.

Neste contexto, alertaron de que o berro de 'Altri Non', será "cada vez máis forte" e aseguraron que a lexitimidade está "da parte do pobo". Tras a lectura do manifesto, o Coro Encaixe e as Músicas dá Ulloa ofreceron unha actuación musical na que tamén clamaron contra o proxecto.

"RUEDA ESCUCHA Á CIDADANÍA"

Con todo, foron varios os líderes políticos que se sumaron a esta manifestación, entre eles, o histórico líder nacionalista, Xosé Manuel Beiras; a portavoz nacional do BNG, Ana Pontón; a viceportavoz do Grupo Socialista, Lara Méndez;  o secretario xeral de Sumar Galicia, Paulo Carlos López e o deputado de Sumar pola Coruña, Manuel Lago."              (Galicia Confidencial , 15/12/24)

4/7/24

Miles de personas rodean la sede de la Xunta en Santiago al grito de "Altri no"...

 "Miles de personas han rodeado este domingo la sede de la Xunta de Galicia en Santiago de Compostela al grito de "Atri no" en una concentración que ha tenido como objeto mostrar el rechazo de la sociedad civil ante el proyecto de una macrocelulosa que la multinacional lusa quiere instalar en Palas de Rei (Lugo).

Esta es la segunda gran manifestación que ha tenido lugar en Galicia en contra del proyecto tras la protesta celebrada en Palas de Rei el pasado mes de mayo, a la que también acudieron miles de personas.

Thank you for watching

"Rueda, escoita, Galicia está en loita", "Non ao expolio da nosa terra" o "A Ulla é nosa e non da celulosa" son algunos de los cánticos que han podido escucharse en la concentración, convocada por el colectivo Ulloa Viva y la Plataforma en Defensa da Ría de Arousa (PDRA).

En declaraciones a Efe, la portavoz de Ulloa Viva, Marta Gontá, ha pedido a la Xunta "que no dé la espalda" a las 30.000 personas que, según ha dicho, se han manifestado este sábado en San Caetano.

"La Xunta debe escuchar los motivos por los cuales estamos en contra de un proyecto altamente contaminante que nos obligaría a vivir peor a toda la comarca de Ulloa, a la ría de Arousa y a toda Galicia", ha expresado.

Del mismo modo, el portavoz de la Plataforma en Defensa da Ría de Arousa, Xaquín Rubido, ha exigido al titular de la Xunta, Alfonso Rueda, que paralice el proyecto de Altri por ser "contaminante" y por generar un grave perjuicio para las personas que viven en la comarca de Ulloa.

"Son proyectos que no dejan nada aquí. Solo dejan contaminación y eso es contrario a nuestro modelo productivo, que deja la riqueza aquí, es transversal, fija población y forma parte de nuestra identidad", ha afirmado.

El proyecto de Altri provocaría "un enorme prejuicio" a las familias que viven del mejillón gallego

En la concentración han participado también miembros del BNG, que además de mostrarse en contra de un proyecto que supone "una bomba medioambiental" han propuesto que los 250 millones que el PP quiere dar a Altri se inviertan en un plan destinado a "regenerar el río Ulla y la ría de Arousa", así como a "cerrar ciclos productivos que generen valor agregado y riqueza en la comarca a través de proyectos multifuncionales de transformación agroganaderos".

La viceportavoz del BNG, Olalla Rodil ha recordado que la Denominación de Origen Protegida Arzúa-Ulloa representa "la segunda mayor producción de todo el Estado español".

Según ha dicho, "Arousa produce el 70% del mejillón gallego" en un ecosistema "único" del que viven "más de 4.000 familias", por lo que el proyecto generaría "un enorme prejuicio".

"En el BNG no lo vamos a permitir, por eso estamos hoy aquí, y seguimos defendiendo que ese dinero público no se invierta en beneficio de una empresa portuguesa sino en beneficio de Galicia y de los gallegos", ha aseverado."         (Público, 30/06/24)

27/5/24

Manifestación histórica en Palas de Rei contra a macrocelulosa de Altri... Unha multitudinaria marcha clama na Ulloa contra a fábrica de Greenfiber: "É un atentado á nosa maneira de vivir"

 "Máis de 20.000 persoas marcharon na mañá deste domingo polas rúas de Palas de Rei (A Ulloa) para mostrar o seu rexeitamento ao proxecto de macrocelulosa que a multinacional portuguesa Altri quere instalar na localidade, nunha histórica manifestación que mobilizou até o corazón da Galiza plataformas, colectivos e asociacións de todos os puntos do país.

Baixo o lema 'Desde a Ulloa até a ría, terra, auga e aire son vida! Altri Non!', a manifestación partiu pouco antes das 12.30 horas desde o Polígono industrial da localidade e dirixiuse, a través da estrada N-547, cara ao centro do municipio para concluír nunha abarrotada praza da Feira, onde se puideron escoitar berros como "Altri Non", "A auga e nosa e non da celulosa" ou "Galiza está aquí, Rueda en Madrid" —en relación á manifestación convocada polo Partido Popular este domingo na capital do Estado español e á que asistiu o presidente da Xunta da Galiza—.

En declaracións aos medios antes do inicio da marcha, a portavoz da Plataforma Ulloa Viva, Marta Gontá, sinalou que este domingo querían dar "o segundo golpe na mesa" e visibilizar que a comarca non quere "nin a Altri nin a Greenalia nesta contorna".

"Este proxecto parécenos un atentado directo á nosa maneira de vivir e ao noso medioambiente e hoxe, despois das 25.000 alegacións que presentamos, imos volver dicir alto e claro que non queremos este proxecto porque vai en contra de todo o que queremos", reivindicou.

Segundo explicou Gontá, “o que pretenden é privatizar recursos e bens que son de todos e todas nós para que se lucren catro e que sexan aínda máis ricos”. Por iso, a voceira da plataforma pediu aos partidos políticos “que nos digan de que lado están”.

Gontá afirmou que “neste problema metéronnos decisións políticas, e agora que estamos outra vez en campaña queremos saber cando vaiamos votar de que lado están eles, se da veciñanza que non quere esta celulosa nin na Ulloa nin en ningún sitio da Galiza, ou do lado dos cartos e os intereses duns poucos”.

Ao longo da mañá rexistráronse retencións quilométricas nas estradas que levan a Palas de Rei ao seu paso por municipios como Melide e Arzúa. Os atascos bloquearon a circulación, especialmente na N-547, incluso após o comezo da manifestación, polo que a cifra de asistentes á marcha contra a celulosa de Altri que achegou a organización —máis de 20.000 persoas, multiplicando por sete a poboación de Palas de Rei— podería ser incluso superior. Foron máis de 40 os autobuses que transportaron xente de toda a Galiza este domingo a Palas de Rei, chegados desde Compostela, A Coruña, Lugo, Vigo, O Morrazo, O Salnés, O Barbanza ou Pontevedra.

"Isto chámase espolio"

A multitudinaria manifestación ateigou a praza da Feira de Palas de Rei, onde rodeadas de veciñas e veciños, Maika Sánchez Fuciños (veciña do Sexo, Agolada), e Mónica Cea (veciña da Vacariza, Palas de Rei) leron emocionadas o manifesto entre aplausos e berros en contra de Altri.

As dúas representantes da plataforma Ulloa Viva colocaron os presentes no ano 2030, coa lembranza dun 26 de maio de 2024 “no que todo empezou a cambiar”. Falaron de que “ríos de xente de toda a Galiza asolagaron as rúas para defender o río que a celulosa quería matar. E sabedes que? Malia todo o poder e o diñeiro dos promotores, gañamos. Gañamos. Conseguimos parar aquel terríbel despropósito”.

No seu relato, Maika e Mónica amosáronse “orgullosas de ter, no canto dunha paisaxe monocroma de eucaliptos, un mosaico rico que favorece a todos os sectores. No canto de tres quendas duns centos de persoas que poderían enfermar por respirar os fumes dunha celulosa, somos milleiros de traballadoras e traballadores responsábeis da natureza que coidamos e que nos coida”.

“Nesta 'Terra do Medio', as comarcas do corazón xeográfico da Galiza son un lugar en rexeneración. Son unha oportunidade para poder desenvolver economía sostíbel, onde se traballe co territorio protexéndoo. Porque dependemos da terra, da auga e do aire. Eses e non a cobiza desmedida duns poucos son os alicerces das nosas vidas”.

Mencionaron tamén a xente nova que escolle A Ulloa, Melide, Arzúa, Agolada ou Santiso para se asentar. “Na terra dos nosos avós hai futuro, madia leva que o hai. Vémolo e estamos orgullosas, como estamos orgullosas das nosas raíces agrogandeiras, as que nos alimentaron, aliméntannos e seguen a ser esenciais”.

No manifesto dixeron “basta a que non se nos escoite, que mais de 25.000 alegación son motivo suficiente para parar o proxecto”. E explicaron que “temos unha obriga cos nosos devanceiros, que conseguiron para nós unha calidade de vida alta, e temos unha responsabilidade cas nosas fillas e fillos: deixarlles unha comarca coidada que lles permita vivir ben, que lles permita o bo vivir”.

Por iso, afirmaron que “defendemos con todo o noso corazón a terra, o aire e a auga e por iso dixemos, e dicimos, que xa chega de Altri, de Greenalias e de Greenfibers”. Para rematar deixaron claro que “non é desenvolvemento, non é progreso: chámase espolio. Porque esta terra é nosa e non das empresas especuladoras”."            (Nósdiario, 26/05/24)

8/5/24

Las razones del 'no' a la celulosa de Altri: Consumo de agua y vertidos contaminantes... Vulneración de las leyes europeas... Destrozo de la economía local... Vecinos, mentiras y modos de vida... Fondos europeos... Espacios Red Natura... Ría de Arousa... "Industria colonial"... Sostenimiento del rural y de la actividad agroganadera... Camino de Santiago

 "Contra el Gobierno, la Xunta y la patronal gallega, el movimiento social contra la planta de celulosa que la empresa portuguesa Altri quiere instalar en Palas de Rei (Lugo) sigue manteniendo que sus efectos sobre el medio ambiente y la economía de las comarcas afectadas serán devastadores.

Organizaciones ecologistas, vecinales y de mariscadoras, junto a científicos, expertos y alcaldes y concejales de varios municipios, viajaron a Bruselas a mediados de abril invitados por la eurodiputada del BNG Ana Miranda para exponer a la Comisión Europea las razones por la que la fábrica nunca debería construirse donde y tal y como está proyectada, ni mucho menos financiada con dinero de todas.

También las explicaron en el Parlamento Europeo en un acto organizado por el Grupo de los Verdes-Alianza Libre Europea, cuyo asesor político en materia de derechos civiles, Carlo Diana, advirtió de que se trata de un caso evidente de incumplimiento de la normativa europea susceptible de terminar en un procedimiento de infracción del Ejecutivo comunitario contra España.

Consumo de agua y vertidos contaminantes

Altri prevé extraer 46 millones de litros de agua al día del río Ulla, que nace en Lugo y atraviesa una treintena de municipios de esa provincia y de las de A Coruña y Pontevedra hasta desembocar en la ría de Arousa. Los extraerá en el embalse de Portodemouros, al que devolverá 30 millones de litros a una temperatura de 27 grados. La empresa afirma que no contaminará porque someterá ese líquido a un proceso de depuración para que las sustancias tóxicas que contenga no superen los topes legales. Pero Portodemouros ya padece una severa polución.

"Altri verterá además amonio, nitratos, sulfatos, fosfatos, fósforo total... Y no se han estudiado las reacciones que esos compuestos pueden provocar sobre las sustancias que ya contaminan el embalse", advierte Ana Fernández Santamarina, ingeniera de Montes, doctora en Hidrología y Gestión de Recursos Hídricos y vocal de Agua y Ríos de la Asociación para a Defensa Ecolóxica de Galicia (Adega).

Vulneración de las leyes europeas

Fernández advierte de que los vertidos previstos por Altri supondrán una vulneración de la la directiva europea del agua. Zeltia Laya, portavoz de la plataforma Ulloa Viva, asegura que serán siete las directivas infringidas. Las de suelos, nitratos, calidad del aire, evaluación de impacto ambiental, gestión de residuos y daño ambiental.

La planta también producirá benzopirenos cancerígenos como resultado de la quema de madera y masa forestal, y emitirá a la atmósfera, a través de una chimenea de 75 metros de altura, azufre, óxidos de azufre, monóxido de carbono y óxido de nitrógeno, además de cenizas y otras partículas tóxicas.

Destrozo de la economía local

Altri defiende que su proyecto revitalizará la comarca da Ulloa, donde prevé instalar la fábrica, alegando que dará trabajo a 500 personas y que contribuirá a crear otros 2.000 puestos de trabajo indirectos. En A Ulloa, según los últimos datos ofrecidos por la Consellería de Emprego de la Xunta, hay registrados 278 parados, 94 de ellos en Palas de Rei.

"En la comarca hay actividades endógenas que ya funcionan y que proporcionan empleo, y que se verán severamente afectadas", explica Rubén Lois, catedrático Análise Xeográfica Rexional de la Universidade de Santiago y natural de Palas.

"Vamos a destruir empleo en actividades sostenibles a cambio de otra que no lo es, por su contaminación, por el consumo de agua y por la eucaliptización que conlleva para el resto del país", añade Brais Vázquez Lamazares, concejal del BNG en Monterroso. Según la propia empresa, la planta de Altri consumirá 1,2 millones de toneladas de eucaliptos al año.

Vecinos, mentiras y modos de vida

Mónica Cea, representante de Ulloa Viva, vive en A Vacariza, una aldea de Palas de diez habitantes. Tiene una granja de ganado vacuno de leche en explotación intensiva a menos de 500 metros de donde Altri planea instalar su macrocomplejo. "Nos han engañado, la única información que nos han dado es un folleto publicitario que retuerce el lenguaje para ocultar lo que en realidad quieren hacer", dice. "No quiero dejar esta herencia a mis hijos", añade Susanta Tato, edil del BNG en Agolada (Pontevedra).

Manuel Aldán, alcalde del BNG en Santiso (A Coruña), advierte: "Estoy preocupado por la salud de los vecinos, por lo que van a beber, a respirar, a comer...". Asegura que cuando Altri llegó a Galicia diciendo que iba a instalar una "biofábrica textil ecológica", él estaba contento. Pero luego advirtió la mentira: es una fábrica de celulosa. "Nos sentimos engañados e indefensos", sostiene.

Fondos europeos

Altri prevé una inversión de 800 millones de euros, pero ha advertido de que su plan no saldrá adelante si no cuenta con al menos 250 millones de financiación pública a través los fondos Next Generation de la UE. La secretaria de Estado de Industria del Gobierno de Sánchez, Rebeca Torró, aseguró el pasado martes que el Ejecutivo "trabaja con la empresa" para poder presentar "un proyecto bien cerrado" a la Comisión Europea", informa Europa Press, con apoyo de la Xunta de Alfonso Rueda.

"Esos fondos no se destinarían a mejorar la vida de la gente, sino todo lo contrario", alerta Alejandro Fiuza Mosquera, concejal nacionalista en Vila de Cruces (Pontevedra). Curiosamente, la compañía planea presentar su solicitud de ayudas a través de los programas estratégicos de descarbonización, cuando su actividad apenas tendría incidencia en la reducción de las emisiones de gases de efecto invernadero.

Espacios Red Natura

Galicia es la comunidad española con menos porcentaje de territorio protegido. Apenas un 12% frente al 41% de la media estatal. La Comisión Europea ya ha abierto un procedimiento de infracción por ese motivo tras décadas de incumplimiento por parte de la Xunta, y las asociaciones ecologistas atribuyen la situación a una decisión consciente de los gobiernos de Rueda y de su antecesor, Alberto Núñez Feijóo, para allanar el camino a las industrias que quieran instalarse en zonas de riqueza ecológica y paisajística evitando que se sometan a una legislación más estricta. Parte de A Ulloa está entre esos espacios naturales que la Xunta se ha negado a proteger incumpliendo la normativa europea.

"La parcela donde Altri prevé instalarse [más de 366 hectáreas de más de 800 fincas rústicas que serán compradas o expropiadas a sus propietarios] está en una zona donde está prevista la ampliación de la Red Natura", apunta Ana Díaz Freiría, investigadora y coordinadora de campañas en Ecoloxistas en Acción. "El informe de impacto ambiental es absolutamente deficiente, no se cumplen los requisitos de concesión de los fondos Next Generation y no se contemplan escenarios de cambio climático a largo plazo cuando se trata de una concesión de uso de agua del Ulla por 75 años", añade.

Ría de Arousa

El Ulla nutre de agua dulce la ría de Arousa, donde se desarrolla la actividad marisquera más importante de Galicia. Y los biólogos y las profesionales que se dedican a ella creen que la contaminación de Altri que llegará al estuario alterará su delicado equilibrio ecológico y acabará con los bancos de almejas, berberechos y otros bivalvos de los que viven miles de familias.

"Si esos 30 millones de litros al día de agua contaminada llegan a la ría, se acaba el marisqueo", subraya Juana Imma Rodríguez Paz, mariscadora de A Illa de Arousa (Pontevedra). "Son más de 9.000 puestos de trabajo", añade.

"Industria colonial"

Serxio Núñez, del colectivo vecinal Santiso Vivo, recuerda que Altri ha reconocido que la suya es una "industria de enclave", como se conoce en términos económicos a las actividades productivas que aprovechan recursos de un territorio para llevarse a otro lugar la creación de valor añadido.

Olaia Ledo, responsable del área de Ecoloxismo del BNG, alerta de que lo que la empresa portuguesa pretende es explotar los recursos hídricos y forestales de Galicia para vender celulosa a otros países, principalmente a la industria papelera china: "No podemos entender que la UE admita a estas alturas una industria colonial".

Sostenimiento del rural y de la actividad agroganadera

Diego Sánchez García es agricultor y ganadero en Agolada y forma parte de la asociación Queremos Parcelarias Xa, que lleva años reclamando a la Xunta que complete el proceso de concentración parcelaria en el municipio. Eso permitiría una explotación racional y rentable del campo, para contribuir a fijar población rural y mejorar la distribución de riqueza. "Altri no sólo va a destruir lo que podría haber, sino lo que ya hay", apunta.

Diego Sánchez recuerda que mientras a los agricultores y ganaderos se les obliga a hacer planes de uso de agua y se les exigen duros requisitos en el uso de abonos y en el tratamiento de purines, "con Altri parece que hay barra libre". "Hay vecinos a los que se expedienta por despedregar una finca en Red Natura, pero a Altri se le permite todo", añade el alcalde de Santiso, Manuel Aldán.

En A Ulloa y en las comarcas riberelas del Ulla hay centenares de agricultores y ganaderos que producen en ecológico, y cuya actividad se vería amenazada si Altri cumpliera con las perspectivas de contaminación de las que alertan sus representantes. Como la de los productores de la Denominación de Orixe Queixo de Arzúa-Ulloa, la más importante de Galicia y la segunda en producción de todo el Estado.

Según Xoán Castro, director del Centro de Investigaciones Agrarias que la Xunta de Galicia tiene en Mabegondo (A Coruña), la factoría emitirá una cantidad anual de nitratos similar a la que producen 55.000 cabezas de ganado vacuno, alrededor de un 10% de toda la cabaña bovina de la comunidad.

Camino de Santiago

La planta de Altri se ubicará a menos de un kilómetro del Camino Francés de Santiago, por el que cada año transitan más de 2,5 millones de peregrinos y sobre el que se ha desarrollado una industria turística local sostenible que se basa en su cuidado y en la promoción de su riqueza natural, cultural y paisajística.

El Camino fue declarado Patrimonio de la Humanidad por la Unesco en 1993, pero según Xoán Carril, alcalde de Arzúa (A Coruña), una de las localidades que atraviesa, "podría perder esa catalogación". "Por eso esto es un problema de país, no sólo de los municipios directamente afectados o de sus vecinos, añade.

Uno de los criterios de la Unesco para la declaración es que el patrimonio a proteger sea "un ejemplo eminente de formas tradicionales de asentamiento humano o de utilización tradicional de las tierras o del mar, representativas de una cultura (o de culturas), o de la interacción entre el hombre y su entorno natural, especialmente cuando son vulnerables debido a mutaciones irreversibles".                 (Juan Oliver , Público, 03/05/24)

16/4/24

Por que non é de utilidade pública nin sostible a factoría de Altri?

 "Segundo a información que recolle o Diario Oficial de Galicia do 4 de marzo de 2024 nas súas páxinas 16837 a 16843, o proxecto de fibra téxtil a base de celulosa a implantar no concello de Palas de Rei, para ser ambientalmente sostible e de utilidade pública, debera ser radicalmente modificado segundo paso a argumentar nesta análise.

Para empezar polos seus consumos estimados de madeira de eucalipto. Pois se ben Galicia supón uns 5,6 millóns de metros cúbicos de cortas de eucalipto dos 8 millóns do total español en 2021, as celulosas de ENCE (Lourizán e Navia) teñen xa unha demanda de 2,5 millóns, e esta nova planta de celulosa de Palas de Rei consumiría 1,2 millóns nunha primeira fase que podería chegar ao dobre na fase final, amplificando unha demanda que xa ten desbordado a superficie asumible para este cultivo forestal no país galego, e que debera reducirse á metade en localizacións e formas de xestión sostibles e certificadas. Un reaxuste cuantitativo e de xestión que limitaría moito as cortas de eucalipto dispoñibles para pasta de celulosa si queremos que sexa crecente para biomasa enerxética, calefacción, taboleiros e carpintería (todas de eucalipto). O proxecto de Palas de Rei debera redimensionarse para un máximo final de un millón de metros cúbicos de madeira certificada de eucalipto.

Do anterior dedúcese que seguirían tendo acomodo as necesidades de eucalipto das plantas de pasta para papel de ENCE, pero a diversificación e integración da cadea industrial silvícola coa nova planta de Palas de Rei debera pasar, antes de autorizar calquera outra nova iniciativa, por reconverter a actual elaboración de pasta de papel de eucalipto para exportación. Nun complexo de nova localización no norte de Galicia que integre pastas mecánicas, pastas de coníferas e reciclados coa pasta de eucalipto. E que complete o proceso industrial con todo tipo de papeis e derivados. Este modelo sería o homologable ao circuíto dos principais produtores europeos. Pasar dunha fábrica non integrada a unha integrada e con procesos pechados (TCF) e non abertos. E sen exportación fora de Galicia da pasta de papel en bruto. Un complexo e reconversión que si podería e debera ter unha decisiva achega da iniciativa pública e dos Fondos Europeos por ser de utilidade pública e de futuro, non de pasado.

Só sobre esta base poderían darse pasos nunha ampliación dos usos da madeira de eucalipto para obter novas, e distintas, plantas integradas de celulosa. Co que a produción prevista de duascentas mil toneladas de fibras solubles de eucalipto para comercializar -sen transformar en Lyocell- na planta da Ulloa serían contraproducentes con esta estratexia industrial. Sendo por iso que a empresa figura na súa solicitude á Xunta de Galicia no código de actividade CNAE 1711 de Fabricación de pasta de papel. A planta de Palas de Rei debera reducir o seu volume de produción exclusivamente á pasta que use para elaborar lyocell [1].

As outras duascentas mil toneladas que se prevén converter en Lyocell na planta da Ulloa, supoñendo que o proceso industrial con metilmorfolina [2] (NMMO), hidróxido de sodio, peróxido de hidróxeno, ácido sulfúrico, sulfato de sodio e carbonato de sodio, osíxeno, ozono e outros produtos químicos sexa limpo e pechado no ciclo do aire e da auga -do Ulla ata a Ría de Arousa- (DOG 4.3.2024 páxina 16839, código CNAE da proposta 2060 Fabricación de fibras artificiais e sintéticas), deberan transformarse en téxtiles de uso final no mesmo complexo (para prendas vestir, roupa industrial, de cama, etc), e nunca producir en Palas de Rei máis toneladas de fibras solubles que as que se transformen integramente en fibras de uso directo para confección, como tampouco exportalas como tales fóra de Galicia.

De xeito que só cumprindo estas condicións (fixar o maior valor engadido e o emprego de toda a cadea madeira-papel ou madeira-tecidos, reformular o modelo de fábrica, reestruturar o sector da pasta) o proxecto de fábrica de lyocell podería considerarse de utilidade pública e susceptible de recibir axudas de fondos públicos (autonómicos, estatais ou europeos – Next Generation), por descontado, noutra localización.

Respecto da avaliación ambiental do proceso produtivo e como queira que Inditex é o maior consumidor de lyocell do mundo, unha planta en Galicia que o elabore con bosques en xestión sostible certificada (cousa que non sucede na actualidade coa inmensa maioría dos eucaliptais galegos) e con un ciclo pechado de auga (cousa que non encaixa co deseño actual da fábrica da Ulloa) podería ser (se toda a pasta se transforma en Galicia en lyocell e este en tecidos de uso directo) considerada e factible, unha vez feita a reconversión xa citada.

O circuíto pechado da auga utilizada que reclama Inditex como cliente dos seus provedores de lyocell encaixa nos criterios de mellores prácticas que define a Comisión Europea (Decisión da Comisión de 2014, C(2014) 6750) que recollemos no seguinte recadro,

Pero non ten nada que ver co circuíto de auga que se ten presentado para avaliación da Xunta de Galicia,

Respecto das emisións a atmosfera, se a fábrica deseñada para a Ulloa é limpa en emisións, porqué é precisa unha cheminea de 75 metros de altura? Que vai a saír por esa cheminea: xofre, óxido de nitróxeno, monóxido de carbono? En que consiste o estudo de dispersión realizado? En relación a todo isto faise preciso que técnicos independentes (ademais dos servizos da Xunta, e nunha segunda opinión) sitúen o proxecto de Lyocell na Ulloa en todos os parámetros contemplados na Decisión da Comisión de 2014, C(2014) 6750 “por la que se establecen las conclusiones sobre las mejores técnicas disponibles (MTD) para la producción de pasta, papel y cartón, conforme a la Directiva 2010/75/UE del Parlamento Europeo y del Consejo, sobre las emisiones industriales”. Sin esquecer concretar o epígrafe do proxecto “Área de produción doutros produtos químicos” (DOG 4.3.2024 páxina 16840).

Resumindo e nunha recapitulación final podemos dicir que os vectores que deberan reaxustarse necesariamente no proxecto presentado para Palas de Rei para ser contemplado de utilidade pública e sostible ambientalmente pasan por:

– Que a planta só poida fabricar o volume de pasta que transforme el lyocell.

– Que ese volume teña como máximo un consumo de eucalipto de entre cincocentos mil metros cúbicos e un millón ao ano.

– Que o emprego e valor engadido asociado a ese lyocell se optimicen nun proceso integrado de produtos derivados na mesma planta para o sector da confección.

– Que a madeira consumida proceda toda ela de bosques certificados con xestión sostible, e en superficies non aptas para outros usos agro-gandeiros ou de valor ambiental e paisaxístico.

– Que o consumo de auga se faga nun circuíto pechado que minimice as achegas e descarga ao Ulla, sempre debidamente depuradas.

– Que as emisións a atmosfera cumpran a normativa de mellores prácticas para a elaboración de celulosa na UE.

– Que esta nova especialización de pasta de celulosa se vexa acompañada dun plano de reconversión da pasta-papel nunha planta integrada de eucalipto, coníferas e reciclados para obter papel e derivados en Galicia.

– Que o conxunto dos consumos de eucalipto para pasta non superen os dous millóns de metros cúbicos a medio prazo, sendo os restantes (das posibilidades de cortas sostibles) para biomasa, calefacción, taboleiros e carpintería. Isto supón a redución á metade da superficie ocupada polos eucaliptais en Galicia e sempre en masas certificadas como de xestión sostible.

[1]     As fibras téxtiles poden ser naturais (algodón, la, seda, ..), químicas sintéticas (nylon, poliéster, …) ou químicas celulósicas (viscosa, lyocell). Múltiples detalles (tecnolóxicos, económicos) sobre o sector poden verse nesta Decisión da Comisión Europea (Lenzing-Acordis) do ano 2001.
[2]     Ver páxina 4 deste informe sobre fibras celulósicas de orixe forestal."
(Albino Prada, Tempos Dixital, 15/04/24)

15/4/24

Os mitos do proxecto Altri en Palas de Rei... O mito de que a planta afectaría só a Palas de Rei e o centro de Galicia: a emisión contaminante habitual nas celulosas (ex. xofre, nitróxeno, dióxido e PM5) da planta afectará a un radio de máis de 100 km, polo que cidades como Lugo, Coruña, Ourense ou Santiago de Compostela poderían sentir os seus efectos... O mito de que non vai ser prexudicial para a saúde: “Tranquilos palenses que o fume vai para Melide!”

 "O escudo municipal de Palas de Rei integra nel unha serra portuguesa. A orixe dese símbolo ten que ver coa histórica emigración de varias familias portuguesas e o seu asentamento no territorio do actual municipio. Esa memoria histórica permanece hoxe baixo a forma de alcumes aplicados a algunha familia (ex.: a casa-familia do “Portugués”). Eses portugueses trouxeron, desde o século XVIII polo menos, nova tecnoloxía, progreso, capacidade de traballo, emprego, servizo á comunidade local e sobre todo moita riqueza e benestar. Ao final acabaron por integrarse plenamente na comunidade local. 

Porén, os portugueses que están hoxe por detrás do proxecto de ALTRI en Vacariza (parroquia de Remonde, municipio de Palas de Rei, provincia de Lugo, Galiza), bautizado como “GAMA”, están lonxe de traer riqueza para a Galiza como tentarei mostrar a continuación desmontando algúns dos mitos e mitomanías do seu proxecto de “celulosa” orientada fundamentalmente a pasta de papel química (por medio de sulfatos ou kraft). Falamos aquí de mito no sentido antropolóxico como unha narración simbólica e imaxinaria que tenta explicar algo de forma contraditoria e pseudocientífica. 

E referímonos a mitomanías como ideas e relatos a cuestionar e debater criticamente porque os mitos preséntanse na forma de “verdades absolutas” e tentan resistirse á crítica e á diversidade de miradas, pero tamén á comparación coas evidencias empíricas e científicas dos seus erros e equívocos. As mitomanías de ALTRI están a crear imaxinarios en confronto que é preciso desconstruír e interpretar nun escenario de axentes sociais, valores, dialécticas e intereses complexos. A continuación vou presentar 12 deses mitos e mitomanías e a súa desconstrución: 

1- O proxecto de ALTRI non é só un proxecto portugués, é un proxecto liderado por grupos empresariais portugueses (ALTRI) e galegos (Greenalia) baixo a firma “Greenfiber S.L.” (designación igual a unha empresa estadounidense...), con apoio da consultora ACENTO, liderada polo ex-ministro socialista José Blanco (declarado “fillo predilecto de Palas de Rei” polo PP de Fernando Pensado no ano 2009...). O grupo ALTRI está liderado por Paulo Fernandes, Domingos Vieira de Matos e José Soares de Pina, e o grupo galego por Manuel García Alonso, Beatriz Mato (ex-conselleira de Medio Ambiente e con raíces familiares en Melide) e José María Castellanos. Todos eles empresarios suficientemente coñecidos en Portugal e Galicia con evidentes relacións e intereses transnacionais e multinacionais. O grupo ALTRI1 xestiona cerca de 100.000 hectáreas de eucalipto, 10 veces máis que ENCE-Pontevedra, e produce cerca de un millón de toneladas de pasta de papel anuais, a inmensa maioría para exportación a Europa e Asia, en 3 plantas (Biotek, Caima, Celbi). ALTRI presentou en 2023 en Portugal unha facturación superior aos 600 millóns de euros e un lucro de 42,8 millóns de Euros (fonte). ALTRI figura no PS-20 portugués como unha das 20 empresas con maior facturación do país. 

2. O proxecto de ALTRI foi aprobado como proxecto industrial estratéxico (PIE) polo Parlamento Galego primeiro, coa unanimidade dos tres grupos políticos representados nel, e logo polo Consello da Xunta de Galicia o 29 de decembro do ano 2022. Aínda que algúns políticos agora se desmarquen do seu apoio ou queiran negalo a realidade é que ese trámite foi consensual no parlamento galego, outros continúan a apoialo por comenencia política, e outros aplican a ideoloxía galaica do “Deus é bo e o demo non é malo”. Este efecto de división social e política vai ter un custo que teremos que avaliar detidamente durante o conflito. Polo tanto rómpese a idea estereotipada dos galegos mansos, conservadores e obedientes (“Mexan por nós e dicimos que chove!”), non é certo. 

3- O proxecto de ALTRI en Palas de Rei non é unha “industria de fibra téxtil a base de celulosa e as súas infraestruturas asociadas”, senón que as actividades previstas no proxecto en exposición pública son: “Actividade CNAE: 1711 Fabricación de pasta papeleira; 2060 Fabricación de fibras artificiais e sintéticas” (ver DOGA nº 45, 4 de marzo de 2024). É dicir, que o proxecto é unha celulosa (con 4 veces a extensión superficial e 10 veces a produción da “biofábrica” de ENCE-Pontevedra), a instalar nunha superficie de 360 hectáreas e cunha produción prevista de pasta de papel de 400.000 toneladas/ano e de 200.000 de lyocel (fibra téxtil). A pasta de papel será destinada a exportación (Portugal, EE.UU, China e Alemaña principalmente) e a fibra téxtil ás empresas de tecidos galegas, que aínda non asumiron calquera compromiso co proxecto de ALTRI. No caso de Inditex, esta empresa chegou a un acordo cunha fábrica finlandesa que produce de modo ecolóxico fibra téxtil. Por outro lado, ALTRI non ten unha patente europea para produción de lyocel como así teñen outros proxectos verdadeiramente ecolóxicos, sostibles e de economía circular en Austria e Finlandia, por exemplo. ALTRI tampouco ten un mercado interno favorable que feche o ciclo produtivo téxtil aquí na Galiza polo que a previsión é a exportación internacional dos seus produtos, que é o que fai e sabe facer en Portugal, coa conseguinte contradición do transporte non ecolóxico e mobilidade contraria aos ODS (Obxectivos de Desenvolvemento Sustentable da ONU) esixidos pola Unión Europea e os fondos Next Generation. O discurso “oficial” de ALTRI (selos, sustentabilidade...) esconde unha realidade que se reflexa nos informes técnicos e de impacto ambiental analizados por nós e por outros catedráticos das universidades galegas e portuguesas (Ver: proxecto e informe de impacto ambiental).

4- O mito de que está todo ben feito e atado. Os representantes de Greenfiber, promotora do proxecto desde a súa sede en Pontevedra, non teñen a día de hoxe a propiedade dos terreos onde pretenden instalar a celulosa e levan dous anos sen se comunicar cos propietarios (Familia Quintas de Melide). Isto supón unha falta de respecto polos lexítimos donos das terras e terreos, pero tamén un suspenso na xestión comercial, na xestión da comunicación e nas negociacións para compra de un dos factores de produción fundamentais para o proxecto: a terra. Xunto co traballo e os capitais (financeiro, sociais, naturais e informacionais), os recursos naturais (terra e auga do río Ulla e do río Seco) son esenciais para un proxecto deste calibre. O motivo desta carencia é que están habituados a practicar unhas políticas de top-down (arriba-abaixo), que vencen pero non convencen a toda a cidadanía. Por certo, no informe de impacto ambiental de ALTRI non hai nin un mapa con boas escalas, tal vez porque teñen medo do poder da súa representación e da visibilidade da súa proximidade ao Camiño Francés de Santiago de Compostela (que pasa a 1500 metros da fábrica proposta), patrimonio cultural da Humanidade e non de ALTRI, e primeiro itinerario cultural do Consello de Europa, entre outras distincións do noso “petróleo cultural e patrimonial”. Polo tanto, no proxecto GAMA de ALTRI hai moito de improvisación, “globos sonda”, especulación, mala xestión da comunicación e sobre todo unha petición de cerca de 300 millóns de euros de todos os europeos para un investimento con uso de moitos recursos públicos, naturais e colectivos para un beneficio privado sen un compromiso palpable de devolución á sociedade de un benestar e riqueza socioeconómica claros. 

5- O mito da grande creación de emprego do proxecto. En primeiro lugar hai que aclarar que durante a suposta construción da fábrica serían necesarios 4000 empregos, que non sabemos onde serán aloxados porque nos concellos do Alto Ulla non hai vivendas suficientes para albergar tanta xente debido a unha falta de política de vivenda máis orientada ao repoboamento rural. En segundo lugar a información vía comunicación social emitida pola empresa ALTRI desde o ano 2022 era que irían crear 2500 postos de traballo, logo empezou a baixar a cifra e hoxe en día falan en 500 empregos directos, pero o certo é que nas tres fábricas que teñen en Portugal só traballan nelas (emprego directo) menos de 800 persoas debido en parte ao forte proceso de tecnoloxización da cadea de produción. A nosa estimación é a de que finalmente os empregados acaben residindo na cidade de Lugo ou na de Santiago de Compostela, que coa autovía Lugo-Santiago en funcionamento estarán situadas a 30 minutos en coche de Palas de Rei. Unha causa disto, entre outras, será a falta de vivenda para aluguer e compra na zoa (vexan os portais Idealista e Fotocasa), polo que o efecto na riqueza da vida cotiá da zona (ex. vivenda, restauración, consumo local, impostos municipais, etc.) será posiblemente escasa.

6- O mito de que non vai ser necesario plantar máis eucaliptos, como defende CCOO Industria (ver), porque na Galiza xa hai 650.000 hectáreas de eucalipto plantados, suficientes segundo este sindicato para a produción industrial. Máis ben están nun erro de cálculo evidente, porque o que vai necesitar a celulosa de ALTRI é de 600.000 toneladas por ano de madeira de eucalipto (cerca de 7000 hectáreas por ano segundo o informe de impacto ambiental), non de outras especies. Pero non podemos esquecer que ALTRI non vai a única empresa a utilizar eucaliptos, o que obrigaría a continuar co modelo forestal do monocultivo eucalipteiro e a unha transformación radical negativa da paisaxe galega. As políticas de xestión empresarial de empresas como ALTRI en Portugal ou de ENCE en España son as de comprar e xestionar masa forestal para monocultivo de eucalipto. Polo tanto estamos fronte a un risco de mudanza na paisaxe que podería, a pesar da xestión, limpeza e coidado do monte desas empresas, diminuír a biodiversidade e aumentar máis aínda os riscos de incendios como probado cientificamente polos mellores especialistas mundiais en incendios (ex. Prof. Dr. Paulo Fernandes, UTAD, ver). Outro risco evidente é que co estímulo directo ou indirecto ao aumento da superficie de eucaliptos plantada o prezo pagado ao pequeno e medio produtor baixe, como xa ocorreu en ciclos económicos no pasado. 

7- O mito da sustentabilidade da proposta. Se ben despois de varias denuncias e condenas por contaminación do río Tejo, e informes negativos da Axencia Portuguesa do Ambiente (ex. Informe de 31 de xaneiro de 2018), a empresa ALTRI en Portugal parece enveredar por un camiño de sustentabilidade, para o cal está investindo moito capital financeiro e científico nas súas plantas portuguesas. Pero segundo fontes diversas do goberno portugués (ex. João Matos Fernandes, ex-ministro do Ambiente), dos municipios e da asociación Pró-Tejo (presidida por Arlindo Marques), o río Tejo chegou a ter un nivel de 1 sobre 10 na escala de contaminación internacional (carencia bioquímica de osíxeno), o que representa un “río morto” segundo a Ecoloxía e a Hidroloxía fluvial. No ano 2012 había censados 1091 pescadores no río Tejo, hoxe só hai 46 (fonte). Con estes antecedentes, e a grande cantidade de auga que van retirar do río Ulla no encoro de Portodemouros, 46.000 metros cúbicos por día, retornando ao río só 30.000, o que “Greenfiber S.L.” propón para Palas de Rei é máis ben un ecocidio disfrazado de sustentabilidade, unha palabra que serve para todo e para nada, pero especialmente para ocultar o que é insostible e precisa de maquillaxe e decoración (ex. discurso ALTRI sobre a pantalla forestal verde). Vexamos un pouco outro exemplo, os entre 200 e 400 camións (non hai un cálculo exacto definido) que van circular polo centro de Galiza diariamente, que enerxía utilizarán?, serán eléctricos...? e o ruído e molestia para os habitantes da zona rural e vilega? E os peregrinos? O proxecto tamén afectaría a zona de especial conservación (ZEC) da Serra do Careón, e está moi próximo dunha zona declarada Rede Natura 2000 pola Unión Europea, perpetuaría o monocultivo de eucalipto en Galiza e tería unha enorme demanda de auga do río Ulla. A consecuencia será que poñerá en risco e perigo o río Ulla e o mar de Arousa, ao ser devolta ao curso do río Ulla auga sobrante de un proceso de produción celulósica química que non sabemos aínda como vai ser tratada. O proxecto de ALTRI prevé captar 46.000 metros cúbicos de auga diarios do encoro de Portodemouros, á altura de Agolada e a 12,5 km da fábrica, e devolver augas máis arriba do encoro (a 8,8 km da fábrica) uns 30.000 metros cúbicos de auga diarios, que polos problemas demostrados en Portugal non dan moita fiabilidade e confianza técnica, social, ambiental e política. Ademais de non haber pedagoxía clara no proxecto técnico sobre as condicións de devolución e calidade da auga de retorno ao río Ulla. É dicir, non se fixeron ben os deberes esixidos pola administración pública. 

8- O mito do progreso mal entendido ou entendido de forma redutora, asociado á idea acrítica da riqueza para Palas de Rei, a comarca da Ulloa, Galiza, España e o mundo. Este mito está asociado ao estereotipo de que esta zona do Alto Ulla é unha “zona deprimida” (afirmación da “todóloga” e “opinóloga” María Méndez, Radio Galega, 26-03-2024, 8:30 horas) e despoboada. Porén, por aportar datos e luz sobre o asunto e un caso de estudo, segundo o IGE (Instituto Galego de Estatística), Palas de Rei tivo en 2020 unha PIB por habitante de 24.234 Euros, o que o sitúa na franxa dos concellos con PIB medio-alto da Galiza. Ademais é un concello que nos últimos 5 anos conseguiu atraer poboación moza para residir e traballar nel, para alén da moita xente que continúa vinculada e está censada nas cidades próximas. En Palas de Rei están instaladas empresas multinacionais como Campomaior e Jim Sports. A Ulloa é parte da DOC do queixo Arzúa-Ulloa, a segunda de maior produción de España. Tamén hai empresas de menor volume de negocios pero non menos importantes como “Castillo de Pambre” (García Baquero), Arqueixal, Milulloa, Galletas Maruxa, A Cernada, Pazo Vilane, Diqueixa, a Parada das Bestas, etc. etc. Por outro lado, vai empezar a funcionar proximamente en Palas de Rei unha fábrica de larva de mosca e insectos (“Bioflytech”, unha empresa start-up vinculada á Universidade de Alicante e hoxe do grupo Moira Capital Partners) que producirá fariña e alimento para animais, producirá 50 empregos directos e unha inversión de 20 millóns de Euros, unha feliz noticia de industrialización 4.0 para a comarca da Ulloa, cun proxecto que xerou consenso social e non oposición na comarca. Tamén deberíamos de falar dos pequenos proxectos familiares de empresas agrogandeiras e tamén as turísticas ligadas ao Camiño de Santiago e ao turismo rural. Estamos a referirnos a empresas xestionadas por persoas locais, moi ben formados, cun perfil moi innovador e dinámico que coñecen ben a economía global, que crean emprego local, de calidade, que distribúen riqueza e practican unha economía social responsable (ex. algunhas xa participaron en exposicións universais en representación de España), que teñen ambientes laborais de felicidade para os traballadores e que son responsables coa comunidade envolvente creando servizos (ex. ximnasios, instalacións deportivas... ) apoiando equipos e asociacións locais nas súas actividades culturais e sociais, etc. É dicir, son empresas con rostro humano, solidarias con responsabilidade social empresarial, con alma e que coidan moito o entorno social, cultural e humano da zona, que promoven marcas importantes e que xeran proxectos de vida de longo prazo, ben vivir, e vivir ben. Pois ben, dito isto, que nos garante que o proxecto de ALTRI terá ese nivel de RSE (responsabilidade social empresarial), ata o momento nada, pois levan dous anos sen unha comunicación transparente coas comunidades locais e cos seus representantes políticos (ex. alcaldes), aos cales infravaloran e negan información desde o principio do lanzamento do proxecto (un exercicio foucaultiano de violencia simbólica). É este o desenvolvemento do interior galego que pretendemos? É esta unha industria responsable ou hai alternativas? Creemos que si, como as que se están instalando en diversos puntos do concello de Palas de Rei. Por outro lado, as formas, que son importantes, pero tamén o fondo e o significados do seu estudo técnico e de impactos ambientais, mostran sinais de extractivismo colonial e acumulación por desposesión dos recursos naturais locais, deixando os custos negativos para o sector público e o colectivo, son esas as externalidades negativas e os custos da súa operación financeira. Que compensación ou xugo extraeremos desta laranxa? 

9- O mito de que a planta afectaría só a Palas de Rei e o centro da Galiza. A análise da circulación dos ventos galegos permite concluír que a emisión contaminante habitual nas celulosas (ex. xofre, nitróxeno, dióxido e PM5) da planta afectará a un radio de máis de 100 km, polo que cidades como Lugo, Coruña, Ourense ou Santiago de Compostela poderían sentir os seus efectos. É polo tanto un problema galego e tamén global, porque a pasta de papel producida vai ser para exportación a Europa e China, para fabricar papel hixiénico, panos de papel, folios, papel de escritorio etc. nunha sociedade en transición dixital e ecolóxica, que posiblemente prescindirá das cantidades de papel hoxe utilizadas ou apostará pola reciclaxe e reutilización como sucede nas sociedades máis avanzadas do mundo. 

10- O mito de que non vai ser prexudicial para a saúde. Vexamos a literatura científica con calma e cautela, nas bases de datos científicas PUBMED, JCR, WOS, Scopus, Scielo, etc. Na B.on aparecen 3630 traballos científicos baixo o rótulo “contaminación por celulosas”, 46 de “poluição de celulosas” e 454 baixo o rótulo “celullose polution”, pero tamén hai 422.546 cos descriptores “cellulose and health” (celulosas e saúde). Revisamos algúns resumos dos artigos e descubrimos moitos casos de estudo en diversos lugares do mundo (Chile, Arxentina, Estados Unidos...) con análises sobre efectos negativos sobre a flora, a fauna e os seres humanos (doenzas respiratorias e cancro de medula principalmente causadas polos fumes). Un risco para a saúde que debemos considerar e facernos reflexionar seriamente, porque está en xogo a nosa vida e a súa calidade. É dicir, o proxecto debería detallar que tipo de emisións vai producir baixo a máscara da sustentabilidade e dos certificados eco, que tamén se pagan... Ou tal vez o alcalde de Palas de Rei, Pablo Taboada, poderá imitar a frase de Paco Vázquez (ex-alcalde da Coruña) durante a crise do barco petroleiro Mar Egeo (3-12-1992): “Tranquilos coruñeses que el humo va para Ferrol!”. No caso de Palas de Rei sempre podería dicir: “Tranquilos palenses que o fume vai para Melide!”...

11- O mito da non afectación ao patrimonio cultural catalogado legalmente. Vexamos, o proxecto de ALTRI pretende localizarse a 1500 metros do Camiño Francés de Santiago de Compostela, e pola información técnica dispoñible creará un “skyline” con cheminea de 75 metros de altura, que terá unha pantalla forestal pero que non impedirá ver os fumes emitidos e outros. Sorpresa nosa, non hai no estudo de impacto ambiental un estudo serio do patrimonio cultural da zona próxima: Castelo de Pambre, igrexa románica de Leboreiro, Mámoas de Monte Grande, ponte medieval de Leboreiro, telleiras da Fonte do Mallo, Camiño Francés de Santiago, este último que é patrimonio mundial UNESCO e primeiro itinerario cultural europeo declarado polo Consello de Europa. Para alén diso temos patrimonio arqueolóxico importante estudado polas universidades galegas no proxecto “Bocelo” e tamén património etnolóxico como as “telleiras da Fonte do Mallo” e patrimonio natural de unha inmensa diversidade en xeoloxía, flora e fauna. A investigación científica móstranos que os peregrinos xacobeos valoran en gran estima a paisaxe do(s) camiño(s) de Santiago, polo que de instalarse o proxecto de ALTRI no entorno deste, pese ao esforzo e discurso maquillador de Greenfiber, afectaría negativamente á experiencia do peregrino, suporía un patrimonicidio e unha sombra de percepción dos riscos para a saúde importantes. Probablemente o ICOMOS, a UNESCO, o Instituto Europeo de Rutas Turístico-Culturais (Consello de Europa) deberían intervir na avaliación deste proxecto que vai afectar non só a un BIC (ben de interese cultural) senón a un patrimonio cultural europeo e mundial. 

12- Finalmente temos que considerar o mito de que os membros das plataformas cidadáns, hoxe de oposición ao proxecto, son todos do “non”, “manipulados polo BNG”, “ecoloxistas radicais”, “nacionalistas de esquerdas”, “están en contra do progreso e do desenvolvemento”, “anti-industrias”, “demagogos”, “irresponsables”, “queren vivir como nas cavernas”, “son profetas do non”, “van inhibir a chegada de inversións estranxeiras”, “son agresivos”... Son partes de discursos escoitados e recollidos de numerosos medios de comunicación radiofónicos e periodísticos no noso diario de campo das dúas últimas semanas, curiosamente por comentadores (“todólogos”) que acababan na súa inmensa maioría por descoñecer o proxecto técnico da empresa e o Alto Ulla, pero do cal falan de ouvidas con atrevemento maiúsculo, opinan pero non fundamentan e argumentan con base no coñecemento científico. Primeiro dicir, que as plataformas cidadáns (ex. Ulloa Viva) non estiveron inicialmente en contra do proxecto ALTRI, senón que mantiveron unha postura ética de dereito á información pública e á participación cidadá en proxectos vitais que afectarían á vida da terra que aman profundamente. Toda ecoloxía é política e o dereito ao ambiente saudable é un dereito humano básico (ODS da ONU), algo que non podemos negar nunha sociedade dita democrática. Polo meu traballo de campo antropolóxico na zona durante décadas podo afirmar que o perfil social destas plataformas é diverso do punto de vista profesional e político (ex. hai votantes e militantes de todos os partidos políticos). As plataformas das diferentes comarcas do Alto Ulla integran varios catedráticos universitarios de diversas áreas do saber, que buscan a verdade, e tamén empresarios de éxito recoñecido internacionalmente, que buscan o beneficio colectivo e non duns poucos. Por outro lado hai que destacar o papel da xuventude e das mulleres, empoderadas e conscientes dos riscos deste proxecto para a calidade de vida comunitaria, cunha gran formación universitaria e experiencia. È dicir, non son “galegos mansos”, tontos ou manipulables, como algúns “todólogos” dan a entender nos seus discursos mediáticos de intoxicación informativa, pero tampouco son “antisistema” ou “comunistas con rabo de demo”, senón que son persoas conscientes que pensan criticamente, que dominan as chaves da sociedade dixital actual, das redes sociais e a economía global. Propoñen alternativas ao que consideran depredación abusiva da natureza, defenden o dereito á discordancia saudable e respectuosa, practican e defenden alternativas ao desenvolvemento dun proxecto como o de ALTRI (bautizado agora como proxecto “GAMA”). En resumo, estes líderes cidadáns consideran que o proxecto ALTRI na forma actual traerá máis maleficios do que beneficios ambientais, sociais, económicos e culturais. E digo isto porque o que está en xogo para eles, e para tod@s, é algo máis que economía financeira e ecoloxía política, senón que nos xogamos o que queremos ser e o que desexamos para os nosos fillos e a nosa terra. Aqueles que non pensen nesta clave ou que queiran deixarlles estragos ambientais e patrimoniais, a HISTORIA e o futuro vainos xulgar duramente. Apliquémonos a teoría nativa do “sentidiiño” que tanto predican algúns, non é o simple lucro económico o que debe importar neste tempo Antropoceno depredador, é a identidade colectiva, o sentido de comunidade e a cidadanía global o que está en xogo. Queremos outra ENCE multiplicada por catro e por dez? Queremos seguir contribuíndo ao cambio climático? Ou queremos outra forma de produción, rexenerar o ambiente e vivir de forma máis ecolóxica, saudable e responsable? 

 Notas

1  A Celbi e a Celtejo producen pastas papeleiras de eucalipto, por medio do proceso ao sulfato ou Kraft. No caso da Celbi (Figueira da Foz), o tipo de pasta producida destínase à produción de papeis finos de impresión e escrita, papeis para laminados decorativos e papeis destinados a servir de suporte á impresión de gran calidade. No caso da Celtejo (Vila Velha de Ródão) a pasta é para papeis W.C., panos de papel, toallas refrescantes, etc.. A Caima (Constância) produce pasta soluble, utilizando o eucalipto globulos como materia-prima, para aplicacións na industria téxtil, e tamén vende lignosulfonato de magnesio, que é maioritariamente utilizado na industria de construción como aditivo para o alcatrán - asfalto."

(Xerardo Pereiro .Prof. Dr. Xerardo Pereiro (Centro en Rede de Investigação em Antropologia, CRIA; Departamento de Economia, Sociologia e Gestão, DESG; Universidade de Trás-os-Montes e Alto Douro, UTAD, Vila Real, Portugal), Praza Gal, 03/04/24)

9/4/24

La peste” en Galicia (otra vez)... Los vecinos del territorio que se verán afectados por la celulasa llaman así, "la peste", a la contaminación con la que Altri inundará sus pozos, sus campos, sus cultivos, su aire o sus pueblos

 "El macroproyecto de la empresa celulosa Altri, que amenaza con fructificar en poco tiempo, está despertando una indignación sin precedentes en Galicia, particularmente en Palas de Rei (Lugo), donde se prevé instalar esta aberración mediaoambiental que multiplica por diez las dimensiones de la igualmente pestilente factoría de Ence, sita en la ría de Pontevedra. No hace falta ni ir a las hemerotecas para conocer lo que la factoría de celulosa y su corte de eucaliptos a gogó provocan en el medioambiente pontevedrés; con ir allí y recibir sus efluvios malolientes en la cara, una se da cuenta de que el proyecto franquista de Ence (1963), avalado por el Supremo el pasado año y apoyado por los sindicatos por la carga de trabajo que supone, es un misil contaminante para la ría y para un ecosistema, Galicia, agraciado en tanto y abandonado asimismo en otro ídem por las instituciones cortoplacistas y mentirosas. Para qué vamos a invertir en proyectos sostenibles que sí creen buen empleo si tenemos "la peste" para que la respiren los incautos/as y un planeta asfixiado de mierda plástica y otros venenos.

Los vecinos del territorio que se verán afectados por esta potencia generadora de bosques de eucaliptos, plantaciones responsables de tantos incendios, llaman así, "la peste", a la contaminación con la que Altri inundará sus pozos, sus campos, sus cultivos, su aire o sus pueblos. Llegará dicen, en cuanto la fábrica se ponga en marcha con sus vertidos, de los que dan buen ejemplo todas las condenas que se llevó la celulosa Ence por los suyos y que no impidió al Gobierno de Mariano Rajoy alargar la agonía de la ría hasta 2073 con la bendición del Tribunal Supremo, "por-que-tra-ba-jo" de la calidad que sea y contra el propio trabajador.

Al respecto del tema laboral, Altri cifra en 2.500 los empleos que creará. Sus detractores los/as vecinas dicen que no pasan de 200 (y manejan documentación de sobra, que pueden consultar en Público), pero es que, además, y puesto que viven allí, no los quieren; lo que sí quieren es que los 250 millones que va a invertir la Xunta de Rueda en la celulosa, los revierta en el rural gallego de esa zona. Ni caso, nadie del Ejecutivo se ha reunido con ellos, "por-que-ma-yo-rí-a-ab-so-lu-ta".

Desde luego, las denuncias que Altri acumula en Portugal no invitan al optimismo, pero una (lucense militante) tiene además la sensación de que este tipo de proyectos, cuya defensa ha estribado siempre en los empleos que generan por encima de todo -como las fábricas de armas o las bases militares- ya no cuelan. Y no lo hacen porque en Galicia, los sucesivos gobiernos del PP se han dedicado al cortoplacismo, a prometer lo que les va bien a ellos (molinos eólicos a espuertas, lanzados a pelo sobre los campos o el mar, que no suponen riqueza alguna para gallegos y gallegas), a no invertir un euro en servicios públicos de las zonas rurales que agonizan en el vacío, el abandono y el envejecimiento, mientras alardean de no tener deuda. ¿Pero qué deuda vais a tener si tenéis a Galicia intentando convertirla en la Marbella atlántica por la costa y con eso, a vivir todo el mundo todo el año?

Galicia se presta más que nunca a modelos productivos sostenibles, somos líderes en renovables, por ejemplo, pero a la Xunta le importa un higo y no pide nada, solo el abrazo a Feijóo de los jefazos de las energéticas a las que cede su (nuestro) país. Y ahora quieren cargarse (también) una de las pocas zonas sin contaminar y orgullosa de su territorio, pese a las carencias de un Gobierno autonómico que invierte cero en ella. "Que pague la celulosa", dicen, y no se les cae la cara de vergüenza con "la peste" que llega. Y tú les votas porque crees que te caerán las migajas de la mesa de los portugueses de Altri, a los que no quieren en Portugal, por cierto. Te hemos informado, avisado, y te diría que disfrutes lo votado, pero Lugo, Galicia, también es mi tierra. ¿Hay alguien ahí?"                 (Ana Pardo de Vera, Público, 18/03/24)

26/3/24

A macrocelulosa que proxecta Altri na Ulla, unha ameaza social e medioambiental

 "Por se quedasen dúbidas, a publicación no Diario Oficial de Galicia do macroproxecto que o grupo portugués Altri ten a intención de poñer en marcha en terreos de Palas de Rei confirma as súas características, tendo por principal obxectivo a produción de celulosa -algo que a empresa veu ocultando ata agora- e secundariamente lycocell (fibras textiles a base de celulosa). A firma promotora en Galicia será a filial de nova creación Greenfiber S.L, participada por Altri (75%) e Greenalia (25%), empresa en cuxo consello de administración figura a ex conselleira de Medio Ambiente con Feijóo, Beatriz Mato.

Sabéndoo ou non, a Xunta declarouno (decembro de 2022) proxecto industrial estratéxico. Dándolle así o apoio institucional que precisaba a empresa para acollerse ás subvencións Next Generation EU (uns 250 millóns de diñeiro público). Da documentación aportada pola empresa podemos concretar as súas características.

A factoría ocupará 366 hectáreas na área da Vacariza (Leira de Quintas, parroquia de Remonde, Palas de Rei), dez veces máis do que ocupa a celulosa Ence en Pontevedra. A autodenominada “biofábrica” contará cunha capacidade final total de produción de 400.000 toneladas de celulosa ao ano e de 200.000 toneladas de lyocell. Isto requirirá unha potencia de consumo eléctrico de 110 megavatios, unha captación de 46.000 m³/día de auga (16 hm3/ano) e un permiso de vertedura industrial ao río Ulla de 30.000 m³/día de augas residuais previamente tratadas. Nunha primeira fase a empresa anuncia unha produción de 250.000 t/ano de celulosa e 60.000 t/ano de lyocell. Nesa fase inicial estímase un procesado de ao redor de 1,2 millóns de toneladas de eucalipto (Eucalyptus globulus e nitens) ao ano, o que implica que a pleno rendemento a súa capacidade de procesado chegaría a 2,4 millóns de toneladas (en 2022, Galicia cortáronse 6,2 millóns de toneladas). A produción final de celulosa requirirá 31.000 m³/día de auga e a de lyocell 15.000 m³/día de auga.

A empresa tamén prevé emisións de xofre reducido total, óxidos de xofre, óxidos de nitróxeno, monóxido de carbono e material particulado, para o que se instalará unha cheminea de 75 metros de altura como único foco emisor do forno de cal, a caldeira de recuperación, a de emerxencia e a de biomasa. Por establecer unha comparación, Ence en Pontevedra ten unha capacidade de 515.000 toneladas de celulosa ao ano, mentres que a da planta de Navia (Asturias) é de 685.000 toneladas ao ano. En total 1.200.000 toneladas, do que exporta o 92-95%, especialmente a países do norte de Europa. Polo que respecta ao procesado de eucalipto, Ence procesa aproximadamente 1,8 millóns en Navia e 1,3 millóns en Pontevedra. A elección desta localidade tivo como base, segundo a empresa, a dispoñibilidade de recurso forestal, auga e terreos. O investimento anunciado no Diario Oficial de Galicia é de 900 millóns de euros e a concesión de augas do río Ulla prevese a 75 anos.

A contestación social

Un megaproxecto desta natureza en pleno corazón do país, nunha zona que pola súa singularidade foi proposta pola Xunta, tanto no 2008 como no 2011, para ampliar a Rede Natura 2000, que comporta ademais de entrada unha ameaza para o ecosistema e os recursos naturais, especialmente en relación co altísimo consumo de auga e cos vertidos contaminantes no río Ulla, espertou tódalas alarmas. A suposta compatibilidade entre a factoría e o medioambiente/conservación de especies e do patrimonio natural que predican os portavoces da empresa non se ve por ningunha parte. E por iso se constituiu a Plataforma Ulloa Viva, que está levando a cabo un gran traballo de concienciación entre a veciñanza da comarca e concellos limítrofes, e tamén en foros de todo o país galego. Máis concretamente en zonas que se van ver indirectamente afectadas pola máis que previsible contaminación das augas do Ulla, por caso, cantos viven da extracción marisqueira na ría de Arousa.

Ese rexeitamento véñeno manifestando tamén os diferentes grupos ecoloxistas. Fronte ao apoio sen fisuras tanto do presidente Rueda (“os que critican o proxecto esconden outros intereses”, dixo na súa habitual maneira de botar balóns fóra) e do PP (cos alcaldes dos concellos felicitándose en bloque pola iniciativa empresarial), o BNG asegura que á vista das súas características agora desveladas o proxecto é “unha bomba ambiental no corazón de Galicia”, e anuncia mobilizacións para impedilo. Está tomando corpo, ademais, un movemento transversal de contestación no país, cunha forte presenza nas redes sociais, pero tamén aproveitando a celebración de eventos como sucedeu durante a gala dos premios de teatro “María Casares”.

A organización ecoloxista Adega denunciou a Altri por “ocultar información” para impulsar a súa planta de celulosa en Palas de Rei. E pormenoriza os efectos destrutivos que, de seguir adiante coa implantación da factoría, vai producir tanto no ámbito social como no ambiental.

Outras organizacións ecoloxistas como Greenpeace, Ecologistas en Acción, Amigos de la Tierra, SEO BirdLife e WWF elaboraron un amplo informe no que describen os grandes riscos que esta macrocelulosa comporta para a cidadanía e para o medio natural das terras da Ulla. Enumerámolas de seguido:

  1. Afectación directa á Rede Natura 2000 (ZEC Serra do Careón e outros) e os proxectos de ampliación da mesma.
  2. Afectación directa a especies endémicas e especies en perigo de extinción.
  3. Excesivo consumo de auga sen valorar os efectos futuros do cambio climático.
  4. Vertedura de augas residuais tratadas ao río Ulla, coa consecuente afectación a toda a conca e á ría de Arousa (incluído o ZEC Sistema fluvial Ulla-Deza e o Parque Nacional dás Illas Atlánticas) e os seus sectores produtivos.
  5. Potenciación do modelo de eucaliptización do territorio (afectación á biodiversidade e incremento do risco de incendios).
  6. Fomento dunha cadea produtiva da madeira de baixo valor engadido.
  7. Posta en perigo de proxectos e iniciativas xa existentes de desenvolvemento agroecológico na comarca.
  8. Afectacións patrimoniais (Camiño de Santiago).
  9. Fomento da industria da moda rápida.
  10. Emisións contaminantes á atmosfera e emisións indirectas (transporte, etc.)"

(Carlos Montenegro, Tempo Dixital, 24/03/24)

18/3/24

La Xunta y el Gobierno venden como ‘fábrica de fibras sostenibles’ una macrocelulosa portuguesa apadrinada por la consultora de José Blanco. Consumirá al día tanta agua como los habitantes de la provincia de Lugo

 "¿Quién no quiere una factoría en la que se invertirán 800 millones de euros (buena parte de ellos de los fondos Next Generation, porque será una industria verde y sostenible), que generará 2.500 puestos de trabajo en un territorio de esos que llaman vaciados, y que además producirá algo tan innovador como tejidos de origen vegetal? Como era de esperar, los partidos sistémicos, las entidades oficiales (empezando por la Xunta de Galicia y el Gobierno de España y acabando por los ayuntamientos afectados) aplauden la iniciativa. A diario, algún representante de cualquiera de ellos remite a la prensa mainstream (y el medio la difunde como se merece) una buena nueva sobre el proyecto ¿Alguien se opone? Pues sí. No es una pequeña aldea gala quien resiste, sino un conjunto de vecinos de la zona afectada, agrupados en la plataforma Ulloa Viva y respaldados por grupos ecologistas, que consideran que el proyecto es una macrocelulosa.

El lugar donde se ubicará la factoría es, oficialmente, la comarca de A Ulloa, con cabecera en Palas de Rei (Lugo). Es la zona central de Galicia, donde se unen las provincias de Lugo, A Coruña, Pontevedra y casi la de Ourense, y los últimos años ha prosperado la denominación, entre la ironía y Tolkien, de Terra do Medio. Un territorio que atraviesa el camino de Santiago, poco poblado, como todo el interior de Galicia, pero de importante presente y mejor futuro para la agroganadería. Como en la Tierra Media original, no podía faltar un Sauron. Apareció en abril de 2022, con el nombre de Proyecto Gama. Lo presentaba el grupo portugués Altri, apadrinado por la consultoría española Acento Public Affairs.

Altri tiene una larga tradición en el país vecino como impulsor de plantaciones de eucaliptos y su conversión en pasta para papel. Posee tres factorías y gestiona unas 70.000 hectáreas plantadas con esta especie. Tiene también numerosas multas por contaminar el río Tajo, cuyas aguas necesita para sus actividades (retengan lo del agua). En Galicia, prevé consumir 1,2 millones de toneladas de eucalipto. “Todos conocemos lo bien que arde este monocultivo, y en Portugal, por este motivo, vivieron en 2017 unos devastadores incendios que provocaron 66 muertos y centenares de heridos, lo que determinó que se decretase una moratoria para plantarlos”, dice Marta Gontá, portavoz de Ulloa Viva. En Galicia existe también (hasta 2025) la prohibición de plantar esta especie en terrenos agrarios o pinares, pero basta con recorrer con regularidad la principal vía de comunicación, la Autopista del Atlántico, para comprobar que, si la norma existe, no se cumple. (En su momento, la división de medios de comunicación de Altri, Cofina –cinco periódicos, nueve revistas y un canal de televisión, todos de marcado carácter sensacionalista–, se había segregado de la matriz. Desde noviembre pasado, lleva por nombre Medialivre y el accionista principal se llama Cristiano Ronaldo).

Acento (que se define como firma de consultoría supraespecializada en asuntos públicos) es una sociedad fundada por un originario de A Ulloa, el exministro de Fomento en el Gobierno Zapatero y exeurodiputado del PSOE José Blanco (al que nadie, dicho sea de paso, ha llamado nunca en Galicia Pepiño y sí Blanquito en sus años de dirigente juvenil). En menos de lo que dura una eurolegislatura, Acento se ha convertido en el mayor lobby –si tal figura estuviese regularizada en España– por sus aciertos empresariales. Sobre todo por los de su departamento de recursos humanos, que se ha especializado en captar a una serie de personas excluidas, de una u otra forma, de los pesares de la alta política. Desde su presidente, Alfonso Alonso (exministro de Sanidad con Mariano Rajoy), hasta Elena Valenciano (exvicesecretaria general del PSOE), pasando por Valeriano Gómez (exministro socialista de Trabajo), Elena Pisonero (ex secretaria de Estado de Economía con José María Aznar), José María Lassalle (ex secretario de Estado de Cultura en los dos gobiernos de Mariano Rajoy), sin descuidar el sector de la Defensa (el teniente general Ignacio Bengoechea) y la cantera (Esteban González Guitart, hijo de Esteban González Pons). A este círculo selecto es al que estaba llamado el exministro de Unidas Podemos, Alberto Garzón, que renunció ante las críticas recibidas.

Con este padrinazgo es lógico que en diciembre de 2022 la Xunta de Galicia lo declarase Proyecto Industrial Estratégico, lo que le permitía agilizar los trámites administrativos. Tanto que los documentos en los que se basaba la declaración se elaboraron al año siguiente. A pesar de las facilidades, el proceso fue un tanto tortuoso. Las solicitudes para la imprescindible captación de agua se presentaron en las tres provincias afectadas en fechas muy dispares, con muchos meses de diferencia. Y cuando la información pública sobre procedimiento ambiental y solicitud de concesión para una captación de aguas salió en el Diario Oficial de Galicia (DOG), ya en diciembre de 2023, la empresa solicitante había cambiado. Ya no era Altri, sino Greenfiber, participada por la pastera portuguesa y por Greenalia, una compañía de energías renovables (que había fichado poco antes como directora de estrategia y desarrollo corporativo a Beatriz Mato, exconselleira de Medio Ambiente). La Xunta le quitó importancia al cambio de titularidad del proyecto porque Greenfiber era “una sociedad mercantil experta y especializada en la fabricación de fibras textiles a base de celulosa soluble de eucalipto”, a pesar de que se había constituido el año anterior, y no había ejecutado ningún proyecto.

Si los trámites administrativos seguían un curso sinuoso, las altas gestiones sobre lo que oficialmente se denominaba “fábrica de fibras sostenibles” discurrían como un torrente, y con una colaboración entre administraciones de uno y otro signo inédita en la España actual, ajena incluso a la agitada época preelectoral que atravesaba Galicia. A pesar de que Altri achacó en su día el retraso en la instalación “a la inestabilidad política en España”, hasta tres ministros –Reyes Maroto, Héctor Gómez y Jordi Hereu– realizaron gestiones para incluir el proyecto en los PERTE (Proyectos Estratégicos para la Recuperación y Transformación Económica) de la UE. El anterior responsable de Industria, Héctor Gómez, viajó a Lisboa para entrevistarse con los directivos del grupo portugués. El actual, Jordi Hereu, aseguró el pasado febrero en el Senado que procederán a tramitarlo. Cierto es que primero habían optado por acogerse al PERTE de Economía Circular y ahora, según Hereu, al de descarbonización. Los fondos previstos para este PERTE son 3.100 millones de euros, y Altri-Greenfiber solicita 250 millones, el 8% del total.

También la administración local aporta su esfuerzo. El alcalde de Palas de Rei (Lugo, PP) es quien recibe los currículos de los que optan a trabajar en la futura factoría y, según Ulloa Viva, se dedica a identificar en el registro a los vecinos que han presentado alegaciones. En Agolada (Pontevedra, alcalde trumpista que se ofreció voluntario a luchar en Ucrania, y no fue) no admitían alegaciones ni daban información. Muchos vecinos fueron al municipio próximo de Santiso (A Coruña, BNG) para presentarlas. A toda esa demostración de fuerza económica e institucional se opone Ulloa Viva, una plataforma en la que figuran personas a título individual y asociaciones, desde vecinales a musicales o culturales. Tienen el apoyo de dos organizaciones ecologistas (ADEGA y Ecologistas en Acción) y del Sindicato Labrego Galego. Algo tan precario que incluso facilitan el móvil de la tesorera para recibir fondos por bizum.

“Hace dos años empezamos a ver en medios de comunicación lo que nos vendían como una fábrica de telas, de fibra textil, eco, bio, y no sé cuántas cosas más. Con el tiempo, el eco y el bio no aparecían por ninguna parte. Así que nos organizamos y convocamos a las administraciones y a la empresa para que nos explicaran exactamente en qué consistía el proyecto”, recuerda Marta Gontá. “Al primer encuentro sólo vino el Concello de Palas, ni la Xunta ni Altri. En el segundo ya ni apareció el Concello, pero expertos en el sector industrial y ecológico nos alertaron de que todo apuntaba a que lo que se quería hacer en Palas era una macrocelulosa. La más grande de Europa, 360 hectáreas, diez veces la de Ence en Pontevedra”. En Galicia los efectos de una factoría de celulosa son conocidos por la imparable eucaliptización, sobre todo por los vecinos de Pontevedra, en donde está situada. La concesión de la contestada instalación finalizaba en 2018, pero Mariano Rajoy (pontevedrés residente en Madrid) prorrogó la concesión hasta 2073 cuando ya estaba de presidente en funciones.

Entre los meandros de los trámites y en su letra pequeña, no en la información que deberían facilitar las administraciones, los vecinos afectados fueron descubriendo la profundidad real del Proyecto Gama. La fibra innovadora (lyocell) constituiría únicamente el 20% de la producción total, y el grueso, 400.000 toneladas, sería de pasta de celulosa. Pero lo que más impactó fue la información pública sobre las necesidades de agua del complejo, 46 millones de litros al día, una cantidad superior a la que consumen todos los habitantes de la provincia de Lugo. En una de las dosis diarias de tranquilizante mediático, la conselleira de Medio Ambiente, Ángeles Vázquez (natural también de la zona), aseguró que Altri tendrá todos los filtros “habidos y por haber” y que el agua se captará del embalse de Portodemouros “y el 75% de la que consuman volverá a verterse en el río Ulla incluso en mejores condiciones de las que tenía”.

Las alegaciones presentadas por Adega señalan que el agua del embalse tiene un exceso anormal de nutrientes, que se refleja cada año en el crecimiento de cianobacterias. “La realidad demuestra ya que todos los usos y demandas de la cuenca del río Ulla repercuten directamente sobre la calidad de las aguas, y si no fue posible mejorar su estado hasta ahora, detraer caudales degradará mucho más la cuenca”. Marta Gontán lo expresa de otra forma: “Captan 46 millones de litros y devuelven 30. ¿Y el tratamiento químico al que han sido sometidos? ¿Y los 16 millones de diferencia que se detraen del sistema fluvial no importan? ¿Qué pasa si hay sequía?”. El problema de la calidad de las aguas del Ulla no es únicamente local, el río desemboca en la ría de Arousa, una de las zonas marisqueras más ricas de Galicia. También es un problema la calidad del aire. El Proyecto Gama reconoce que arrojará a la atmósfera “azufre reducido total, óxidos de azufre, óxidos de nitrógeno, monóxido de carbono y material particulado”, pero que eso no constituirá problema porque la “chimenea tendrá una altura suficiente para la dispersión atmosférica”.

A la par que crecía la desconfianza de los habitantes de la Tierra Media sobre los beneficios de vivir al lado de un polígono industrial y en medio de un eucaliptal, decrecía el cebo de los puestos de trabajo prometidos. En marzo de 2023, la Xunta (el entonces vicepresidente y hoy diputado en Madrid, Francisco Conde) mantenía en sede parlamentaria el mantra de los 2.500 puestos. En octubre, en un viaje a Lugo, Pepe Blanco los rebajó a 1.500. Un mes más tarde, el director del proyecto, Bruno Dapena, hablaba, en declaraciones a los medios, de 500 empleos. Ahora, en la letra pequeña del DOG viene que la empresa prevé tratamiento de aguas sanitarias en la fábrica para 200 personas (se supone que toda la plantilla hace uso de ese servicio). Esas cifras son más acordes con el personal total que tiene Altri en Portugal, en sus oficinas centrales y en sus servicios de gestión forestal y en sus tres factorías de celulosa: 816 trabajadores.

“¿Y si esos 250 millones de euros se invirtiesen en proyectos de economía de la zona no se generaría más riqueza, más empleos y más sostenibilidad?”, se pregunta Gontá. “¿No pensaron en los puestos de trabajo que pueden desaparecer en la Ría de Arousa si todavía se les agrava más la contaminación de las aguas; o qué va a pasar con las explotaciones agrarias y ganaderas? ¿Cuál creen que va a ser el efecto sobre la reputación de la denominación de origen Queso Arzúa-Ulloa, que es la primera de España de vacuno en volumen de ventas, pero sobre la que impactarán directamente los efectos dos gases emitidos por una chimenea de 75 metros en un radio de 30 kilómetros?”.

Paradójicamente, esta misma semana se ha hecho público (pero poco) que la multinacional gallega Inditex realizará una fuerte inversión en la empresa finlandesa de fibras innovadoras Infinited Fiber, que pondrá en marcha la primera factoría circular europea de “infinna”, una fibra parecida al algodón, a base de celulosa, que se elabora a partir de ropa usada. Nadie es profeta en su tierra."                    (Xosé Manuel Pereiro   , CTXT, 17/03/2024)