Hidróxeno verde: solución e ameaza para a transición ecolóxica

  "Galicia, territorio ideal para a produción de hidróxeno verde” é o título dun dos vídeos da Alianza Industrial Galega do Hidróxeno Verde. O que pode ser unha oportunidade non debe converterse nunha ameaza. O hidróxeno verde é preciso para abandonar os combustíbeis fósiles dos que Galicia aínda depende tanto. Porén, cómpre acoutar ben o seu papel desde os poderes públicos baixo criterios de racionalidade ecolóxica e interese xeral.   

Fálase cada vez máis do hidróxeno verde, na súa dupla condición de combustíbel e materia prima, como un actor imprescindíbel da transición ecolóxica, mais aínda resulta un grande descoñecido. A súa produción mundial é incipiente e o que temos a día de hoxe é pouco máis que un abrollar de proxectos, fenómeno no que a Península Ibérica está a ser particularmente fecunda.  

Hidróxeno verde e fósil 

O hidróxeno verde ou renovábel non é unha fonte, senón un vector enerxético. Non é un recurso enerxético, como o vento ou o petróleo, senón unha forma de almacenarmos e usarmos a enerxía. Para producir hidróxeno verde necesitamos dispor de recursos enerxéticos renovábeis, transformalos en electricidade e usar esa electricidade para separar o hidróxeno (H2) presente na auga (H2O) mediante electrólise. Este hidróxeno podemos usalo como combustíbel  nunha reacción inversa á da electrólise, na que se combinará co osíxeno para xerar vapor de auga. É verde porque se produce con electricidade renovábel e ao usalo non emite dióxido de carbono (CO2), gas de invernadoiro cuxas emisións humanas de orixe fósil son a principal causa da crise climática global. 

Son necesarios dous pasos para xerar hidróxeno verde grazas a electrólise da auga, a forma principal de o producir. Primeiro hai que obter a electricidade a partir dunha fonte renovábel que, no caso galego, sería fundamentalmente o vento. Despois cómpre fabricar o hidróxeno coa electricidade verde. En cada un deses pasos, en cada conversión (de recurso renovábel a electricidade, de electricidade a hidróxeno) emprégase enerxía e consómense recursos naturais, por exemplo, minerais para fabricar aeroxeradores e electrolizadores, os aparellos usados na electrólise. Polo tanto, é máis eficiente empregarmos directamente electricidade renovábel en lugar de hidróxeno renovábel para substituírmos usos enerxéticos dos combustíbeis fósiles, sempre que iso fora posíbel, que non sempre o é. Un feito moi relevante a termos en conta á hora de se establecer unha xerarquía ecoloxicamente apropiada de usos do hidróxeno verde. 

En Galicia aínda non se produce hidróxeno renovábel, pero si gris. O hidróxeno é un gas incoloro mais desígnase con cores segundo o xeito de produción. Denomínase gris cando procede de gas fósil, tamén chamado gas natural. En Galicia existe unha fábrica de hidróxeno fósil que foi responsábel en 2021, ano máis recente con datos, dun 1% das emisións totais de gases causantes de cambio climático en Galicia, unha achega ben importante para unha única industria. É a planta de Air Liquide en Meicende (Arteixo), situada ben perto da refinaría de petróleo de Repsol, á que abastece, pois o hidróxeno é unha materia prima necesaria no seu proceso produtivo.  

Na propia refinaría tamén se produce hidróxeno fósil, o que contribúe á súa elevada pegada climática aínda que, desde logo, en moitísima menor medida que o uso final dos produtos petrolíferos producidos nela, destinados ao consumo galego e á exportación. Non temos petróleo pero exportamos máis enerxía en forma de produtos petrolíferos que de electricidade. 

Galicia necesita hidróxeno verde 

O noso país tamén precisa de hidróxeno verde para contribuír a descarbonizar a economía e reducir rapidamente as emisións de gases de invernadoiro. A transformación e o consumo de enerxía fósil provoca o 71,1% das nosas emisións. Estas foron en 2021 un 34% inferiores ás de 1990 e en 2030 deberían ser xa un 55-65% menores. E antes de 2040 deberían igualar as absorcións. 

Os combustíbeis fósiles seguen a dominar a realidade enerxética galega, aínda que a tendencia xeralizada a pór o foco só nunha pequena parte desa realidade, a electricidade, favorece a súa ocultación. Na xeración de electricidade os combustíbeis fósiles xa son, desde finais da década pasada, claramente minoritarios. Porén, se ampliamos o foco até os recursos enerxéticos (enerxía primaria), vemos que só o 25,8% dos usados no noso territorio son renovábeis, segundo o máis recente Balance enerxético elaborado polo Instituto Enerxético de Galicia (INEGA), correspondente a 2021.  

O dato anterior ten a ver en parte co feito de acollermos un potente sector enerxético fósil orientado á exportación, coa refinaría de petróleo á cabeza. Mais se reparamos só no consumo galego, a enerxía fósil segue a ser preponderante. A cota de renovábeis sobre o  noso consumo de enerxía final é do 43,5%. Hai quen suliña o feito de ser relativamente alta no contexto de España e a UE, mais non deberiamos perder de vista que aínda resta por desfosilizar máis da metade do noso consumo enerxético. E que a emerxencia climática esixe facelo rapidamente.  

A nosa cota de renovábeis débese principalmente non só á auga e ao vento utilizados na produción eléctrica, senón tamén á biomasa empregada para xerar calor, que presenta o “pequeno” inconveniente de emitir CO2 na súa combustión, aínda que iso non preocupa nin sequera a quen problematizan máis as enerxías renovábeis que os combustíbeis fósiles. Emisións sen dúbida importantes, mais de contía descoñecida, non incluídas no inventario oficial co argumento de que foron compensadas polas absorcións de CO2 durante o crecemento da biomasa. Mais a mitigación da crise climática pasa non só por minimizar emisións senón tamén por maximizar absorcións. 

O hidróxeno renovábel e os seus derivados non só funcionan como vectores enerxéticos senón tamén como materias primas. Son necesarios para substituírmos as de orixe fósil utilizadas en certos procesos industriais e ese debería ser o seu uso prioritario hoxe. Non fomos quen de obter datos ao respecto, mais seguramente a refinaría de Arteixo/A Coruña é a principal consumidora de hidróxeno no noso país. Debería substituílo por verde no marco da transición ecolóxica, da mesma forma que debería planificar unha redución  progresiva, até cero, da súa produción de derivados de petróleo.  

A xerarquía de usos do hidróxeno verde  

Obviamente, ás empresas privadas interesadas na produción de hidróxeno verde tanto lles ten para que se usar. A súa pretensión é vender canto máis mellor co obxectivo de obteren beneficios. Entre as máis interesadas figuran empresas do sector do gas fósil como Enagás e Reganosa (participada nun 28,6% pola Xunta), que ven no hidróxeno verde unha posibilidade de continuaren a ser protagonistas do negocio enerxético. Mais non se trata de remudar directamente o gas fósil en todos os seus usos actuais por hidróxeno verde. Nin de transformar ou substituír por outra de hidróxeno a sobredimensionada rede de infraestruturas gasísticas, financiada xenerosamente por clientes e contribuíntes.

O hidróxeno renovábel é, ou máis ben será, un vector enerxético de luxo. A súa produción, alén de demandar auga, é intensiva en electricidade renovábel, polo tanto, en consumo de territorio. O seu transporte é difícil e custoso e, no  caso de grandes volumes, require a construción de hidrodutos (ou a adaptación de gasodutos, se iso fora posíbel). Por iso, cómpre usalo só cando fora realmente necesario e perto dos lugares de produción, algo que o sector privado e o mercado non van propiciar. E no que os poderes públicos tampouco semellan moi interesados. 

Nunha xerarquía adecuada de usos para o hidróxeno verde, o prioritario sería o decrecemento da demanda de enerxía e materiais. Logo viría a electrificación directa, pois como xa vimos resulta máis eficiente empregarmos e transportarmos electricidade renovábel que recorrermos ao hidróxeno verde producido con ela. Sen desbotar a achega das renovábeis térmicas ou de biocarburantes, é preciso electrificar moito máis o consumo de enerxía final, que hoxe só representa o 25,9% do total na nosa terra, baseándoo canto antes en electricidade 100% renovábel. Nesta xerarquía, a utilización de hidróxeno renovábel, considerada unha forma de electrificación indirecta, ficaría en derradeiro lugar. O seu papel limitaríase a substituír a enerxía fósil cando non fora viábel a electrificación directa, ademais de remudar o hidróxeno fósil como materia prima na industria. 

O uso enerxético do hidróxeno verde e os seus derivados só semella esencial a día de hoxe para a aviación e o transporte marítimo intercontinentais, e para a obtención de calor industrial a moi altas temperaturas. Carece de sentido, por exemplo, empregalo en turismos e trens ou na produción de calor nos nosos fogares. 

Descarbonizar o país ou exportar hidróxeno verde? 

A canto ascendería unha demanda razoábel de hidróxeno verde en Galicia?. A Xunta non parece moi interesada en responder a esta relevante pregunta ou, cando menos, non o fai na súa Axenda enerxética 2030, na que apunta diversos usos potenciais (adecuados ou non), aposta por facer de Galicia un hub exportador (aí encaixaría o gasoduto/hidroduto Guitiriz-Zamora como parte do proxecto H2Med Barcelona-Marsella) e prevé unha produción máxima de 105.000 toneladas.  Unha previsión que o desenvolvemento das propostas xa coñecidas  podería superar.

Contabilizamos até hoxe 13 proxectos de fabricación de hidróxeno verde e derivados (metanol, amoníaco) no noso país, en diferentes fases de desenvolvemento e, presumimos, con diversas posibilidades de éxito. Con base en informacións de prensa, conclúese que algúns prevén pequenas producións duns centos de toneladas orientadas a usos máis ou menos apropiados na contorna dos seus emprazamentos, como o pensado para o porto de Vigo ou o de Foresa (Finsa) en Caldas, que produciría metanol verde para a industria de taboleiros. Outro grupo de proxectos presenta unha escala ben maior, saltando a súa produción ás decenas de miles de toneladas, mesturándose neles en diferentes proporcións aspectos positivos e negativos. Así, no de Forestal do Atlántico en Mugardos, destinado en boa medida a obter metanol verde para autoconsumo, parecen predominar os positivos. Exemplo do contrario sería o de Reganosa e EDP nas Pontes, que inxectaría hidróxeno verde na rede gasista, devaluando o valor intrínseco do hidróxeno e “ecobranqueando” o gas fósil.       

Os proxectos máis problemáticos son tres iniciativas de grande escala que se asentarían no porto exterior da Coruña. Dúas delas, promovidas polo Grupo Ignis e Fisterra Energy (Blackstone), producirían amoníaco verde para exportar cara ao norte de Europa. A terceira fabricaría metanol verde para usar como combustíbel nos buques de Maersk, unha das maiores navieiras do mundo.

Non hai hidróxeno verde sen electricidade renovábel e non hai descarbonización sen moita máis electricidade renovábel. Producirmos en exceso hidróxeno verde para usos inadecuados e/ou a exportación desviaría electricidade renovábel imprescindíbel para a nosa descarbonización mediante a desfosilización total da produción eléctrica e a electrificación directa de usos enerxéticos en industrias, transporte ou fogares cubertos hoxe por produtos petrolíferos e gas fósil. E non sería precisamente pouca: producir o máximo de 105.000 toneladas previsto na Axenda enerxética da Xunta para 2030 requiriría 4.300-5.800 GWh/ano. Para facérmonos unha idea do que estas cifras representan diremos que todos os parques eólicos galegos xeraron 9.700 GWh no ano pasado.  

Facer de Galicia un país exportador de hidróxeno verde e derivados, ou ben sería un atranco para a descarbonización da nosa economía, ou ben obrigaría a dispor dunha potencia renovábel (eólica) sobredimensionada, cos conseguintes custos socioambientais. Sen dúbida, complicaría máis a transición enerxética, tamén pola vía de fortalecer outro obstáculo, a oposición dunha parte da sociedade aos parques eólicos, en parte xustificada, en parte fundamentada en esaxeros e falacias."                 (Xosé Veiras García, Tempos Dixital, 27/10/23)

A Xunta consagra a súa renuncia a ser socia maioritaria en empresas enerxéticas

 "Hai mes e medio o presidente Rueda anunciou a intención da Xunta de impulsar unha empresa público-privada para impulsar proxectos de enerxías renovables que primen os beneficios directos sobre o territorio no que estas se asentan. Tras máis dunha década de negativas do PP á participación pública no sector enerxético, o anuncio supuña un xiro político. Pero a súa primeira concreción, a nova lei de aproveitamento das renovables na que o Goberno galego senta as bases para as súas próximas actuacións nese eido, limita o alcance do anunciado e a participación da Xunta será minoritaria. 

Así o consagra o texto da nova norma que este venres vén de iniciar a súa exposición ao público e que inclúe outras medidas como rebaixas de impostos para investimentos no sector das renovables, flexibilidade para ese tipo de instalacións en polígonos empresariais ou mesmo a posibilidade de que Sogama venda parte dos residuos que xestiona para a obtención de biometano.

O texto agora desvelado da nova lei abre a porta -pero non obriga nin fixa prazos- a que a Xunta participe en “sociedades mercantís privadas” que teñan entre as súas finalidades, como avanzou Praza.gal, “procurar o beneficio social e económico” nas zonas onde desenvolvan os seus proxectos. O texto condiciona a participación da Xunta a que os proxectos teñan ese interese xeral pero non detalla ningún sistema de control por parte da Xunta dos órganos de goberno desas sociedades, en contra do anunciado este xoves polo vicepresidente económico do Goberno galego, Francisco Conde, polo que posibles votos de calidade ou vetos máis alá dos fins xenéricos da propia empresa non quedarían regulados a nivel legal senón nos estatutos concretos de cada sociedade.

Por outra banda, a nova lei muda outra norma previa de 2010 para que a participación mínima da Xunta en empresas privadas poida ser inferior ao 10%, pero mantén o límite superior de xeito que non poderá ter máis do 50% do capital social.

Ademais da participación limitada da Xunta en proxectos enerxéticos a nova lei establece, en liña coas recomendacións de Nacións Unidas e a UE, que á hora de avaliar os impactos ambientais dos proxectos enerxéticos ou de extracción de recursos naturais tamén hai que ter en conta os seus efectos sobre os denominados “servizos ecosistémicos”, isto é,"os beneficios económicos, sociais e ambientais, directos e indirectos, que as persoas obteñen do bo funcionamento dos ecosistemas, e que melloran a saúde, a economía e a calidade de vida, tales como o mantemento da biodiversidade, o secuestro de carbono, a beleza paisaxística, o acervo cultural, tanto patrimonial como inmaterial, a formación de solos, a regulación hídrica nas bacías e a provisión de recursos cinexéticos. Protesta contra a mina de Corcoesto nunha imaxe de arquivo CC-BY-SA Merixo

O novo texto tamén establece unha serie de indicadores para valorar o impacto social e económico dos proxectos no marco das súa avaliacións de impacto ambiental. E, no que respecta aos concursos de dereitos mineiros, fixa que os “criterios de calidade social e ética do proxecto, así como de impacto socioeconómico do proxecto na zona de implantación” suporán “polo menos o 40% dos criterios de selección”.

Pero máis alá deses dous aspectos máis publicitados da norma ata agora, o novo texto introduce moitas outras novidades. En materia de impostos, crea unha nova taxa -similar ao canon eólico que xa grava os aeroxeradores e liñas en terra- destinada ás conexións eléctricas dos parques eólicos mariños. Pero a cambio introduce distintas deducións para investimentos no sector das enerxías renovables.

A norma tamén quere impulsar a instalación de enerxías renovables para o autoconsumo de parques empresariais. Para iso facilita o seu emprazamento en zonas verdes ou libres desas áreas empresariais ou fai que esas novas instalacións non computen á hora de calcular a edificabilidade. 

O texto tamén quere impulsar a “valorización” de residuos orgánicos con potencial de xerar biometano, para o que contempla que Sogama poida vendelos a outras empresas que fagan esa transformación, na que tamén poderían participar residuos procedentes do sector agrogandeiro. Unha Sogama na que a Xunta é socia maioritaria, con Naturgy como socia industrial, e que nos seus estatutos xa ten recollida a posibilidade de participar en proxectos "encamiñados á obtención de enerxía a partir de fontes alternativas".                 (David Reinero, Praza.gal, 13/05/23)

Grille constitúe unha comunidade de enerxía renovable pioneira no sector agrogandeiro galego... implica aforro de máis do 20% nas facturas eléctricas, coa intención de alcanzar o dereito de producir, consumir, almacenar e vender a súa propia enerxía renovable

 "A planta fotovoltaica instalada na cuberta da Granxabar, da Sociedade Cooperativa Grille, garante un autoconsumo sostenible que cobre o 35% da súa necesidade enerxética, e implica aforro de máis do 20% nas facturas eléctricas. Trátase dunha nova demostración do carácter pioneiro do sector agrogandeiro de Mazaricos, que avanza tecnolóxicamente á vangarda do país.

En realidade, coa planta fotovoltaica instalada nas súas cubertas por E.nova Enerxía, Grille ten intención de alcanzar o dereito de producir, consumir, almacenar e vender a súa propia enerxía renovable. Pero é que ademais, afonda no compromiso co cambio climático e ca redución de emisións.

Grille apostou por unha comunidade enerxética, unha entidade xurídica baseada na a participación aberta e voluntaria que, entre outras vantaxes, permiten alcanzar unha determinada independencia enerxética, a cogobernanza sobre os recursos enerxéticos, o aforro nas facturas individuais e unha maior resistencia fronte ás convulsiones que poden afectar ao mercado enerxético.

Así, a día granxa, que necesita 10.000kW diarios sobre todo para o enfriamento do leite, e con esta comunidade pode xa cubrir o 35% do consumo actual cunha fonte renovable e sen emisións. A enerxía solar que se produce nas cubertas da cooperativa implica neste momento un aforro do 20% nas facturas nesta primeira fase da comunidade enerxética.

A entidade asegura que non necesitou facer investimento inicial, e que ten en proxecto unha segunda fase de ampliación ata os 80kWp.

A sociedade cooperativa Grille, fundada en 1963 por nove familias gandeiras de Mazaricos, conta con 12 traballadores e cunha produción superior aos 20.000 litros de leite ao día das súas máis de 600 vacas."              (Que pasa na costa, 26/05/22)

As comunidades de montes pelexan polo seu recoñecemento como xeradoras de electricidade: "queren restrinxirnos a ser produtores de madeira"

 "Dende hai anos a Unión Europea e tamén o Ministerio para Transición Ecolóxica veñen impulsando as comunidades enerxéticas locais, entidades "baseadas na participación aberta e voluntaria, autónomas e efectivamente controladas por socios ou membros" que desenvolven proxectos de enerxía renovable. 

O obxectivo é favorecer este tipo de instalacións de xeración eléctrica, primordialmente de autoconsumo local, con grandes beneficios medioambientais e que permiten reducir a dependencia das grandes compañías e tamén o efecto dos incrementos dos prezos da enerxía que estamos a ver nos últimos meses. Hai dous anos o Real Decreto-lei 23/2020 incorporou á lexislación española o contido das dúas directivas europeas que definían o seu funcionamento.

Ata aquí a teoría. Nos últimos dous anos varias comunidades de montes iniciaron os trámites para constituírse en comunidades enerxéticas locais, co obxectivo de instalar nos territorios de xestionan placas fotovoltaicas e outros mecanismos de xeración eléctrica renovable (como poderían ser, por exemplo, muíños eólicos ou minicentrais hidroeléctricas). Porén, atoparon grandes atrancos para facelo, derivados principalmente da falta de personalidade xurídica propia das comunidades de montes, debido á negativa da Xunta a recoñecer lexislativamente a figura da propiedade comunal, que ademais é descoñecida no resto do Estado.

As comunidades de montes encaixan á perfección nos obxectivos das comunidades enerxéticas locais, que buscan que grupos de cidadáns se autoorganicen nun territorio, xerando unha gobernanza comunitaria para a creación e consumo de enerxía. Os comuneiros contan con organización previa e están absolutamente asentados nas súas zonas e, como destacan dende a Organización Galega de Comunidades de Montes (ORGACCMM), "levan décadas custodiando o territorio e facendo un aproveitamento enerxético do monte mediante a xestión da biomasa para calefactar as casas particulares da veciñanza comuneira". 

Nos últimos días representantes de ORGACCMM mantiveron encontros co Instituto para la Diversificación y Ahorro de la Energía (IDAE), dependente do Ministerio para a Transición Ecolóxica para amosarlle o seu funcionamento e proxectos e atopar fórmulas para poder exercer como comunidades enerxéticas, accedendo deste xeito ás axudas que a través de plans piloto ou de fondos Next Generation se están poñendo en marcha para potencialas. Na última reunión acadouse o compromiso por parte do IDAE "de buscar o encaixe legal para que na normativa que regula ás comunidades enerxéticas figuren expresamente as comunidades de montes galegas como de pleno dereito a constituirse en comunidades enerxéticas", sinala a ORGACCMM.

"Na xuntanza en Madrid unha das cousas que nos preocupaba era que entenderan o que era unha comunidade de montes", explica para Praza.gal Gonzalo Pérez, responsable da área de renovables da ORGACCMM e coordinador da Comunidade de Montes de Tameiga, en Mos. "Houbo boa sintonía con Joan Groizard Payeras, o director do IDAE, e viron que non somos catro desorganizados, senón que estamos afeitos a xestionar e a relacionarnos coa administración", di.

"A situación actual supón a exclusión dunha parte importante do tecido asociativo autoorganizado de Galicia, precisamente aquel que está mellor asentado no territorio", destaca. "Curiosamente na directiva europea faise un chamamento a potenciar este tipo de asociacionismo para desenvolver comunidades enerxéticas locais. Entre outras cousas porque é unha oportunidade para que este tipo de proxectos vaian máis rápido, porque non é o mesmo partir de cero que facelo dende estruturas que xa están en marcha", di. "É unha grande oportunidade, especialmente neste momento de aumento dos prezos da enerxía e de grande especulación cos prezos da electricidade", engade.

"Sempre podes dar de alta unha nova asociación e que a comunidade participe dela. Pero isto ten un problema operativo, que é duplicar toda a parte burocrática: contabilidade, control de censos, asembleas anuais, impostos, presentacións de contas... Duplicariamos gastos só para ter unha estrutura paralela", explica, ao tempo que reclama unha modificación lexislativa para que as comunidades poidan participar directamente: "Cando se transpuxo a directiva optouse por esixir a personalidade xurídica, cando sabemos que noutros países de europa non é tan complicado".

Tameiga, pioneira

A Comunidade de Montes de Tameiga é pioneira en Galicia na produción eléctrica con renovables a nivel local. A finais do ano 2020, co asesoramento de Nosa Enerxía, decidiron instalar paneis fotovoltaicos para autoconsumo no seu centro sociocultural e en dúas naves do polígono industrial que xestionan. Suman, de momento, unha potencia de 225 quilovatios que prevén incrementar progresivamente e que lles permite reducir de forma importante a súa factura eléctrica. A comunidade de montes de Buchabade, en Ponte Caldelas, está tamén a poñer en marcha unha comunidade enerxética local, igualmente a través da instalación de paneis solares que nun inicio curbrirán a metade da demanda actual dunhas 65 vivendas.

Gonzalo Pérez explica, con todo, que neste primeiro ano e medio de posta en marcha da súa instalación eléctrica atoparon moitos atrancos administrativos, pero tamén a resistencia das grandes compañías eléctricas. "A normativa española e a directiva europea é moi clara en que as compañías eléctricas teñen que facilitar todos os enganches, pero na realidade e na práctica non é así", critica.

"Ti fas todo o que che indica a lexislación, despois fas unha petición de enganche para poder volcar o excedente, pero durante meses non tes resposta. A normativa obrígalles a facilitarche o punto de conexión, pero eles non teñen interese, os prazos eternízanse, ás veces pechan o expediente e tes que reclamar, volves empezar...", explica. "Ao final todos estes atrancos buscan que a xente desista, que canse, que quede polo camiño. Os poucos que están conseguindo levar adiante un proxecto eléctrico de autoconsumo son xente moi obcecada e con moito tempo, que non lle importa pasar meses con trámites, con negativas e de aquí para alá", engade.

Ademais, denuncia que "a raíz de comezar este proceso estamos atopando que nos están enviando unhas facturas astronómicas, con erros que chegan ata os 9.000 euros de cobros excesivos e que despois temos que reclamar". De igual xeito, alerta de que en varios lugares onde, vistas as dificultades, se renunciou a iniciar un proxecto de autoconsumo eléctrico, "despois veu a compañía eléctrica e ofreceulles facelo con eles. É unha maneira de tentar quedar con ese pastel".

A Xunta, a favor das comunidades enerxéticas locais (en teoría)

Recentemente, no marco da xornada Comunidades Enerxéticas Locais, organizada polo Instituto Tecnolóxico de Galicia (ITG), o conselleiro de Economía, Empresa e Innovación, Francisco Conde, destacou que as comunidades enerxéticas locais "favorecen o desenvolvemento social e económico do territorio, axudando a crear emprego e fixar poboación no rural". "As comunidades enerxéticas locais configúranse así como unha vía para mitigar a volatilidade do prezo eléctrico e para mobilizar capital privado cara aos obxectivos de transición enerxética", engadiu Conde que anunciou importantes axudas económicas para as comunidades enerxéticas locais.

"Cada día é máis evidente que a cidadanía, o tecido empresarial e os concellos galegos queren contribuír ao novo modelo enerxético de forma cooperativa, constituíndose como unha comunidade produtora e consumidora da súa propia enerxía de orixe renovable", afirmou o conselleiro naquela ocasión, obviando as dificultades que xera a negativa da Xunta a recoñecer legalmente a figura de propiedade comunal.

Tamén son habituais as declaracións de representantes do Goberno galego a prol do desenvolvemento económico das zonas rurais e dun "rural vivo". Porén, neste caso e noutros conflitos que decote establece coas comunidades de montes máis activas, a práctica desmente as súas declaradas intencións.

O "papel activo" das comunidades de montes

Gonzalo Pérez opina que todos estes atrancos se inscriben "nun contexto máis amplo en Galicia, no que a moita xente non lle gusta que as comunidades de montes teñamos un papel activo". "Queren restrinxirnos a ser meros produtores de madeira", denuncia. "Pero a realidade é que nós xestionamos territorio e dentro dese territorio hai madeira, hai auga, hai pastos..., hai todo tipo de actividades económicas", di.

Adianta que nestes momentos hai moitas comunidades de montes "moi receptivas á idea de constituírse en comunidades enerxéticas locais, que queren probar cousas e que queren deixar aquilo de 'eucalito, piñeiro e xa'". Porén, lamenta que en Tameiga "estamos facendo un pouco de coelliño de indias. Ao resto de comunidades de montes, que hai varias interesadas, sempre lles dicimos o mesmo: agardade, agardade, agardade, a ver como imos resolvendo nós o tema".                 (Marcos Pérez Pena , Praza Pública, 16/04/22)

Iberdrola: os eólicos fronte a Ortegal terán "impacto importante" nas aves, e que os pescadores "poden explorar" outras zonas... e xa está arranxado

 "O pasado xuño o Ministerio para a Transición Ecolóxica someteu a exposición pública dous documentos similares cos que Iberdrola quería iniciar a tramitación ambiental dos que serían os dous primeiros parques eólicos mariños nas costas galegas, con 35 aeroxeradores cada un a uns 10 quilómetros de Ortegal e Estaca de Bares. Aqueles documentos semellantes o un ao outro consideraban viables cada un dos dous parques, denominados San Brandán e San Cibrao, obviando en cada caso a outra instalación veciña malia estar separadas por só 11 quilómetros. 

Agora a empresa vén de engadir unha vintena de páxinas a cada un dos dous documentos, novamente a exposición pública para o inicio da súa avaliación ambiental, para tentar xustificar que no caso de que se autoricen os dous non terían efectos acumulativos e que os efectos sinérxicos son “compatibles”. Nas páxinas engadidas os documentos admiten agora que os parques terán un “impacto importante” nas aves e din que non o haberá na pesca porque os pesqueiros da costa norte galega “poden explorar” outras zonas.

Os dous documentos agora a información pública indican que son unha “subsanación” dos dous anteriores, de máis de 300 páxinas cada un sen contar anexos e planos, pero agora “considerando comentarios” do ministerio. Nos novos engádense fundamentalmente ao comezo dos mesmos tres páxinas para xustificar as alternativas estudadas para o posible emprazamento dos muíños e unha vintena de páxinas máis contra o final para estudar os efectos acumulativos e sinérxicos dos dous parques por estar tan próximos o un ao outro.

 Na xustificación das alternativas de emprazamento avalíanse tres localizacións distintas para cada un dos dous parques, de xeito que os dous documentos suman un total de seis posibles localizacións. No caso do parque San Brandán, o situado máis ao oeste, fronte ao cabo Ortegal, conclúese que das tres propostas a elixida é “a ubicación idónea para un parque de 490 MW na costa Ártabra” mentres que para o parque San Cibrao, fronte a Estaca de Bares, dise das súas outras tres posibles alternativas que a seleccionada é “a ubicación idónea para un parque de 490 MW nas Rías Altas galegas”. En ningún caso se avalía a “ubicación idónea” dun dos parques como alternativa á “ubicación idónea” do outro nin se xustifican as súas dimensión idénticas.

 Canto ao novo apartado dedicado a analizar os posibles efectos acumulativos ou sinérxicos dos dous parques, dos primeiros conclúese que non haberá porque di que o efecto acumulativo é “aquel que, ao prolongarse no tempo a acción do axente indutor, incrementa progresivamente a súa gravidade”, e que no caso dos dous parques estes non terán máis efectos co paso do tempo que estes “serán os avaliados na fase de funcionamento, pero sen incrementarse a súa importancia e magnitude na escala espaciotemporal”.

 Fronte á ausencia de análise dos documentos anteriores, agora as novas páxinas admiten que efectos sinérxicos si que poden ter os dous parques eólicos tan próximos o un ao outro, pero considéranos “compatibles” se se aplican medidas mitigadoras. 

Os anteriores documentos admitían a proximidade dos parques a importantes corredores migratorios de aves, pero é nas novas páxinas engadidas nas que se di expresamente que “a presenza de aeroxeradores nunha zona que discorre próxima a un dos corredores migratorios máis importantes de Europa terá un impacto importante sobre a avifauna”, engadindo que “a presenza de dous parques eólicos a unha distancia de entre 11 os puntos máis próximos e 25 quilómetros os máis afastados entre si vai supoñer efectos sinérxicos entre ambos ao reducir a superficie de voo na zona zona de implantación dos parques eólicos”. Un impacto que os documentos din que se paliarán “con todas as medidas necesarias para protexer á avifauna”.

 Tras diversas voces de oposición desde o sector pesqueiro, os documentos tamén analizan o impacto sinérxico dos dous parques sobre a pesca, que quedará limitada no seu emprazamento. “Neste sentido o efecto sinérxico é claro”, din os documentos, “xa que a presenza de máis dun parque pode facer que as embarcacións máis pequenas non poidan afastarse o suficiente como para chegar a zonas de pesca alternativas”. Pero xustifican que “no caso dos proxectos que se están avaliando, a pesca afectada é pesca que se realiza a máis de 14 quilómetros da costa e por tanto en embarcacións de certo porte que poden explorar zonas alternativas”, polo que conclúe que “non se prevé por tanto un efecto sinérxico”. 

Os documentos tamén restan importancia ao efecto dos dous parques sobre a paisaxe e aínda que admiten que poden afectar ao turismo din que a súa distancia da costa reduce o seu impacto. Pero unha análise dos “miradoiros e lugares de interese da zona de estudo” engade que “o parque ólico San Brandán é visible desde un 68% dos mesmos, mentres que o San Cibrao desde un 61%”.    (David Reinero, Praza Publica, 06/08/21)

A iniciativa de Teruel Existe... demuestran en el Senado que los parques eólicos “causan despoblación mientras que la generación distribuida ofrece beneficios”... en cambio Alemania, un modelo de renovables con el 50% de generación distribuida y participación de las comunidades locales en los beneficios

 "El profesor asociado de Geografía en la Universidad Rovira i Virgili, Sergi Saladié i Gil, compareció ante la Comisión de Transición Ecológica del Senado español, para informar sobre el reto de una transición energética sostenible, y lo hizo en calidad de invitado por parte de Teruel Existe, a quienes quiso agradecer la oportunidad.

El experto se sirvió del ejemplo de Catalunya para radiografiar cómo ha sido en los últimos años el proceso de implantación de energías renovables en el marco de la Transición Energética, y las principales conclusiones que se extraen de esta práctica para con los territorios en los que se lleva a cabo. Un tema sobre el que Saladié ha estudiado en su tesis doctoral, como consultor para la Generalitat catalana sobre el paisaje, y en su labor de investigador recogida en dos publicaciones: “Impacto económico de las centrales eólicas sobre los presupuestos municipales en Cataluña” y “Conflicto entre paisaje y energía eólica”.

En este último aglutina las principales conclusiones de su tesis doctoral, que se centró en tratar de averiguar por qué ciertos colectivos sociales se oponen al modelo de implantación actual de energías renovables, aun cuando los mensajes que llegan desde las administraciones públicas y los promotores es que las centrales eólicas pueden repercutir en nuevos puestos de trabajo e ingresos en las arcas municipales que ayuden a superar las dificultades estructurales que tienen los territorios -en su mayoría zonas rurales- donde se instalan estas tecnologías, y “con la minusvaloración del impacto paisajístico”.

Alemania, un modelo de renovables con el 50% de generación distribuida y participación de las comunidades locales en los beneficios

Relató que en el estudio que realizó con el “Observatori del paisatge de Catalunya” para ver la una posible integración de la energía eólica con el paisaje, estudiaron cómo se había hecho en Europa y “había países que llevaban muchos más años de ventaja con un modelo más democrático, con mucho más número de agentes interviniendo en el desarrollo de estas energías renovables, más repartidas por el territorio”. Una de las conclusiones que sacaron fue que los países que tuvieron más éxito en la implantación de megavatios de renovables fueron los que aplicaron políticas que favorecían la generación distribuida y la participación de las comunidades locales.

El profesor Saladié ofreció datos sobre el despliegue del modelo de generación distribuida en Alemania en 2010, donde de los más de 50000 megavatios que tenían energía renovables instalados, el 54% del desarrollo de energía eólica y el 84% de la fotovoltaica estaba en manos de comunidades locales y particulares. Además es un modelo que aprovechaba los espacios ya alterados, el 18 % de las placas fotovoltaicas estaban sobre construcciones ya existentes y no modificaban paisajes ni espacios agrarios, y un 66% de los 15.000 MW de fotovoltaicas estaban en espacios urbanos en manos de la ciudadanía a través sociedades coparticipadas, y con inversiones a partir de 1.500 euros per cápita y utilizando espacios públicos municipales.

El modelo concentrado elige para implantarse territorios despoblados y núcleos pequeños

Saladié apuntó que desde los distintos movimientos sociales en defensa del territorio “se alertaba y se ha continuado alertando de que el proceso de despliegue de las energías renovables se está concentrando en determinados territorios, para hacer que solo estas zonas carguen con una parte importante de la transición energética, y esto produce procesos de concentración territorial, llegando a la masificación de estas tecnologías en un determinado punto”.

Así mismo, la apreciación que estos defensores del territorio hacían era que el proceso va acompañado de un cierto nivel de concentración empresarial, donde solo unas cuantas empresas llevan a cabo estas implantaciones y controlan los sistemas productivos. Algo que el propio Saladié confirmó al mostrar una gráfica donde se observaba como el 66% de la potencia eólica del Estado español está en manos de cinco grandes empresas. “Todo esto ha llevado a estos grupos a afirmar que dichas instalaciones no contribuyen al desarrollo de los territorios donde están instaladas, aún a pesar de lo que puedan decir promotores y empresas”, trasladó el profesor.

“Fundamentalmente estos movimientos sociales en defensa del territorio lo que vienen a decir es: energía renovable sí, pero de otra forma, a través de lo que se conoce como generación distribuida o descentralizada y que la gestión de esas instalaciones sea comunitaria”, sintetizó Saladié.

El despliegue masivo de renovables apenas genera empleo local y ofrece ingresos bajos

Sergi Saladié abordó también las escasas repercusiones económicas que tienen este tipo de instalaciones en los territorios en los que se implantan, basándose en los estudios de su primer libro. En los resultados vio como el promedio del porcentaje de ingresos municipales procedentes de las centrales eólicas en Catalunya supone solo un 3,4% de la facturación estimada de las empresas que las controlan. Además el profesor apuntó que de este último porcentaje, un 2% está sujeto a los impuestos obligatorios que deben pagar las empresas, y el resto (1,4%) se relaciona con los convenios que se establecen de forma bilateral entre ayuntamiento y empresa, “y que no siempre se terminan cobrando”. Informó que en el 100% de los convenios que revisó los servicios jurídicos de la Diputación de Tarragona “los consideraron de dudosa legalidad, y al no estar regulado muchos no se están cumpliendo teniendo que ir pequeños ayuntamientos a juicio contra las grandes empresas”.

En cuanto a la creación de empleo, el experto la calificó como “testimonial” y señaló que en el caso catalán la ratio de trabajadores fijos empadronados en los municipios era de 0,02 puestos de trabajo por MW instalado, lo que ni siquiera suponía un 1% sobre el total de la población ocupada. “Si hay poco impacto económico y hay nulo impacto laboral, esto se traduce en que aquellos problemas estructurales que tiene el mundo rural y que teóricamente este tipo de instalaciones venían a solucionar, vemos con datos en la mano y al cabo de unos años de poder evaluar ese modelo, que eso no se está cumpliendo”, señaló el experto.

Así mismo, el profesor ha querido mostrar que la ubicación de estos parques eólicos no es fortuita. “En Catalunya casi el 80% de las centrales eólicas están en municipios de menos de 1000 habitantes. Esto da un perfil del tipo de localidades que se prefieren por parte de los promotores, generalmente pueblos pequeños, rurales de interior, con escasa diversificación económica, con una estructura piramidal muy envejecida…”, apuntó, y en este sentido añadió que en la década 2008-2018 los municipios de Catalunya con instalaciones de centrales eólicas han perdido población.

A estos datos Saladié i Gil sumó algunos estudios recientes como el de la Universidad de Zaragoza que refleja cómo los primeros parques eólicos en Aragón no han generado empleo real en la zona ni tampoco han contribuido a paliar el descenso demográfico, u otro en el País Valencià que concluye que el 90% de los municipios con centrales eólicas han perdido población.

Saladié concluyó que existe un gran interés de grandes empresas, y también de fondos de inversión sobre todo en temas de fotovoltaica, realizando “una privatización de los beneficios y la socialización de los impactos, ejecutando estas centrales lejos de los grandes centros de consumo, generando procesos de concentración y masificación territorial”. También destacó que desde la sociedad “se perciben como proyectos que vienen apropiarse de un recurso que es de todos y que se llevan el beneficio y nos dejan poco o muy poco es la percepción general”.

Retos territoriales ¿cómo y quién debe hacer la transición energética?

Atendiendo a todos los retos que plantea el proceso de implantación de energías renovables, el profesor quiso poner sobre la mesa una serie de alternativas al modelo actual, fomentando un modelo de autosuficiencia local y de “cosecha territorial”, con el ahorro en los recibos de energéticos de electricidad y calor, además de generando ingresos complementarios con la explotación de unos “recursos territoriales propios, entendidos como una cosecha más del territorio”.

Para ello Sergio Saladié plantea el fomento de la generación distribuida consiguiendo más reequilibrio territorial, más eficiencia al generar un acercamiento a los centros consumidores, y un mayor beneficio para la sociedad y los territorios. El profesor defiende que un sistema de generación distribuida es más democrático y es más eficiente que un sistema centralizado, teniendo muchos agentes como promotores de esas instalaciones, centrales pequeñas y un equilibrio entre la producción y el consumo de cada territorio. Saladié concluyó que la sociedad y las administraciones están de acuerdo en que la descarbonización es un reto inaplazable, pero el problema es cómo debe hacerse la transición energética y quién debe ser protagonista de este cambio.

Joaquín Egea plantea la necesidad de un empoderamiento energético del medio rural

El senador de Teruel Existe, Joaquín Egea, agradeció la exposición de Sergi Saladié, el rigor de los datos reales frente a las promesas que se trasladan a los pequeños pueblos, que la Academia y la universidad contribuyan a resolver cuestiones tan complejas como la transición energética. Egea defendió que la ponencia del Senado sobre transición energética debería acordar “que el empoderamiento rural debe ser también un empoderamiento energético, que la transición hay que ver quién la hace para quién y cómo.”

Finalmente Egea ha preguntó al ponente sobre el impacto que representaría para las pequeñas poblaciones la generación distribuida. Sergio Saladié respondió que no había estudiado este tema, pero que “es evidente que las grandes empresas traen sus trabajadores de fuera, y el modelo de generación distribuida lo instalan empresas del territorio que generan puestos de trabajo estables”.       (Arainfo, 08/06/21)

Alertan do “desembarco” na Galiza de “especuladores” para se facer con terras para eólicos “sen ter sequera proxecto”

 "O Observatorio Eólico de Galiza (OEGA) denuncia que nos últimos meses está a constatar a chegada “de intermediarios buscadores de rendas que, sen teren proxecto eólico, pretenden asinar contratos con condicións inaceptábeis” para as comunidades rurais:” prezos tan baixos que se poden cualificar de ridículos; dereitos exclusivos sobre todas as terras do propietario, e non só sobre as que conforman o parque eólico; períodos de carencia que chegan aos 10 anos, etc”.

Como exemplo deste tipo de situacións o Observatorio sinala unha proposta en Verea e Celanova para un pagamento de 1.000 euros/MW; e outra proposta na Rúa e Quiroga de servidumes con pagamento unha única vez.

“Xunto a esas posicións moi especulativas encóntranse outras que obedecen a unha maior responsabilidade social por parte das empresas. Na actualidade as mellores ofertas sitúan o pagamento medio arredor dos 3.600-3.800 euros por MW instalado, moi lonxe das cifras irrisorias ofrecidas polos novos intermediarios detectados nos espazos rurais de Galiza”.

OEGA lembra as recomendacións: non ter presa para asinar o acordo; buscar toda a información para entender o tipo de negocio que queren desenvolver na localidade; tentar establecer alianzas con outros propietarios, co concello e con organizacións profesionais e sociais; negociar conxuntamente con todos os propietarios afectados.

O Observatorio Eólico indica que é defensor dos contratos de arrendamento ou contratos de dereito de superficie, fronte á expropiación ou á compravenda, para vincular as terras eólicas cos parques eólicos. “A experiencia indícanos que o alugueiro rende maiores beneficios para as comunidades rurais. Pero ollo, hai que ler a letra pequena e sobre todo tratar de adoitar estratexias colectivas para buscar as mellores condicións”.                          (Nós, 04/03/21)

A Xunta revela a empresas eólicas os datos persoais,mesmo o domicilio, de quen lle formula peticións de transparencia sobre o impacto ambiental de parques eólicos propiedade desas firmas

 "Sempre o facemos, mandamos o escrito completo”. Así recoñece a Xunta que facilita a empresas enerxéticas datos persoais, mesmo o domicilio, das persoas que lle solicitan información, a través da Lei de Transparencia, sobre o seu control do impacto ambiental de parques eólicos propiedade desas firmas privadas.

O procedemento polo que calquera cidadán, ao amparo da Lei de Transparencia, pode solicitar á administración documentos no seu poder establece que se esa petición pode afectar a un terceiro (particular ou empresa), hai que comunicarlle o que se solicita para que formule as alegacións que considere oportunas. 

Porén, a Xunta está trasladando ás empresas enerxéticas non só o contido textual da petición de transparencia senón o propio formulario asinado polo cidadán solicitante no que este debe incluír nome, DNI, enderezo e teléfono ou correo electrónico. 

A comunicación por parte da Xunta a empresas enerxéticas de datos persoais das persoas solicitantes de transparencia da propia administración prodúcese malia que o procedemento de petición indica expresamente que os destinatarios dos datos deses formularios son só “as administracións públicas” e sinalar a normativa da sede electrónica da Xunta (como esixe a propia lei estatal) que a persoa solicitante ten que dar consentimento expreso e “inequívoco” para que a administración poida ceder eses datos a un terceiro, neste caso unha empresa privada allea á propia administración.

Tras unha petición de transparencia dun xornalista de Praza.gal á Xunta sobre os informes periódicos do impacto dun parque eólico sobre as aves, e no marco do trámite de audiencia para alegacións, a empresa propietaria dos muíños púxose en contacto co xornalista deste xornal que formulou a solicitude a título particular, xa que a lei só permite facelo a cidadáns particulares, non a entidades, nin sequera medios de comunicación.

 No seu correo electrónico a empresa anexou o formulario orixinal cos datos persoais do solicitante de transparencia, que a continuación se puxo en contacto co departamento da Xunta encargado de tramitar a súa petición: a xefatura de servizo de Enerxías Renovables e Eficiencia Enerxética admitiu que sempre trasladan ás empresas implicadas “o escrito completo” e non só a petición.

Tras identificarse o xornalista como tal, ademais de como cidadán solicitante de transparencia, a xefatura de servizo admitiu o incorrecto do proceder e asegurou que intentará disociar os datos persoais da propia petición cando se lle traslade a terceiros implicados. Esta é a explicación que ofreceu a xefatura de servizo: “Nós o que non podemos é redactar o que se supón que se nos está pedindo, o que facemos é en todo caso mandar o mesmo escrito. Agora, que ese escrito se lle poden desagregar os datos, se pode borrar e non dar traslado deses datos, si que se pode facer. Agora, o seu nome ten que aparecer porque de algunha maneira temos que identificar á persoa que está pedindo os datos, outra cousa é que vaia o seu enderezo, o seu teléfono e os seus datos persoais. Iso non ten lóxica. O nome, non sei ata que punto tamén o podemos borrar”.

Logo de recibir esa resposta da xefatura de servizo implicada, este diario preguntou o pasado luns ao departamento de comunicación da Vicepresidencia Segunda e Consellería de Economía, que rexeitou ata agora dar ningún tipo de resposta.

Antes deste caso co que a Xunta confirma que “sempre o facemos, mandamos o escrito completo”, unha sentenza do Tribunal Superior de Xustiza de Galicia referente a outra petición de transparencia tamén dun xornalista de Praza.gal sobre outro parque eólico distinto xa deixaba entrever o proceder do Goberno galego. Naquela resolución do pasado 19 de xuño o TSXG daba a razón á Xunta na súa decisión de facilitar a este diario a información solicitada fronte á negativa da empresa propietaria do parque eólico e facíao rexeitando as súas alegacións indicando que “o feito de que o solicitante pretenda incorporalos [os datos] a unha noticia periodística está amparado polo dereito á liberdade de información”.  

A sentenza evidenciaba así que a empresa era coñecedora da condición de xornalista da persoa que solicitaba a información cando nin ela, nin o seu medio de comunicación, compareceran na causa xudicial entre a enerxética e a Xunta sobre unha petición de transparencia formulada a esta última a título particular.

Non é a primeira vez que na súa aplicación da Lei de Transparencia a Xunta divulga datos persoais. Ao comezo da vixencia da mesma a Consellería de Política Social fixo públicos en internet os nomes e apelidos de menores de idade aos que pagaba distintos tipos de tratamentos médicos. Praza.gal detectou esas publicacións na web de transparencia da Xunta e, tras alertar á consellería, agardou a que esta borrase os nomes antes de publicar unha información ao respecto na que o departamento que daquela dirixía José Manuel Rey Varela admitía o sucedido como un “erro”.

Por outra banda, o procedemento de alegacións de terceiros nas solicitudes de transparencia dirixidas á Xunta tamén deixou en evidencia en 2018, a conta dunha petición dun convenio do Sergas cunha multinacional, que o Goberno galego denega esas solicitudes mesmo cando a empresa implicada non pon problemas para facilitar a información. Similar procedemento de ocultar o que un terceiro non ten problemas en desvelar seguiu a Xunta ao borrar parte do convenio que asinou co Ministerio de Defensa para crear unha base de probas de drons no aeródromo de Rozas, acordo que o ministerio publicou íntegro en 2015 no seu boletín oficial."                  (David Reinero, David Lombao, Praza Pública, 06/12/20)

A Galiza interior podería introducir a autosuficiencia enerxética a través do turismo rural... no casco vello de Olot sete edificios que funcionaban con gas e gasóleo agora funcionan con biomasa, xeotermia e fotovoltaica...

"A produción e o consumo de enerxía están a mudar de paradigma. Compostela acolleu un seminario coa temática da “Xeración eléctrica distribuída” que incluíu unha mesa redonda de casos prácticos de autosuficiencia enerxética a nivel europeo. Nela estivo Franc Comino: “Galiza tería que explotar a xeotérmica polo seu clima”.

A produción e o consumo de enerxía están a mudar de paradigma. Compostela acolleu un seminario coa temática da “Xeración eléctrica distribuída” que incluíu unha mesa redonda de casos prácticos de autosuficiencia enerxética a nivel europeo.


Neste marco Franc Comino, socio fundador de Wattia Innova, presentou a súa experiencia no proxecto EspaiZero, un edificio no que traballan 20 enxeñeiras e enxeñeiros que non dependen de fontes de enerxía externa. “Todo o que precisamos fabricámolo con sistemas propios”. Situado en Olot, unha poboación do norte de Catalunya con temperaturas extremas entre verán e inverno, serve como laboratorio, oficinas e lugar de visita para entendermos as posibilidades de autoconsumo enerxético.


“O modelo de enerxía vai mudar por completo, augura a Sermos Galiza, “sobre todo polo cambio climático”. Ao falarmos do noso país explica que “Galiza tería que explotar a xeotérmica polo seu clima”. No seu proxecto quería “demostrar que a seguinte revolución enerxética integrará diferentes fontes: sol, vento, biomasa, xeotermia...” e chegou a autosuficiencia do 100%.


O turismo rural como impulsor


Integrar un sistema de autoconsumo enerxético “non é caro”, asegura a Sermos Galiza. Segundo Franc Comino a introdución no interior podería realizarse a través das casas de turismo rural. “Son negocios que venden ser sustentábeis e este tipo de inversións ademais de aforro enerxético potenciaría a súa imaxe”.


A expansión posterior no territorio viría da man destas primeiras experiencias e de partillar a enerxía. “O sensato e posíbel para calquera familia é ir a por un 80% de aforro, unha vez aberto o mercado o resto sería partillar a dos veciños”.


Experiencia nun casco histórico


Xunto con Naturgy realizaron un proxecto para levar enerxías renovábeis ao casco vello de Olot. “40.000 m2 de edificios que funcionaban con gas e gasóleo agora funcionan con biomasa, xeotermia e fotovoltaica”, explica Comino a Sermos Galiza.


O sistema creado conecta sete edificios que teñen producen e consumen 600kW de biomasa, 180kW de Xeotermia e 25kWde fotovoltaica cun aforro anual de 750 toneladas de CO2."              (A. Escuredo, Sermos Galiza, 03/11/19)

Galicia no admite parques eólicos que no cobren ayudas públicas. "Mi pecado fue no haber pedido primas ni haber pagado sobornos"

"El 12 de abril de 2012, la Xunta de Galicia denegó la autorización administrativa de un parque eólico de 2 MW que sólo iba a cobrar el precio del mercado eléctrico.

 "Mi pecado fue no haber pedido primas ni haber pagado sobornos", asevera el peticionario, Juan Martínez, propietario de la Sociedad Eólica Lucense y antiguo presidente de la Confederación de Empresarios de Lugo.

Martínez, que tenía previstos más de 20 proyectos similares, recurrió la negativa y perdió. La sentencia del Tribunal Superior de Justicia de Galicia, de febrero de 2014, dice que "el legislador autonómico, dentro de sus competencias, no ha querido permitir que se pueda acceder a una instalación eólica sin el apoyo de la correspondiente prima o subvención".

El caso está recurrido en el Tribunal Supremo, a la espera de juicio. Martínez, muy dolido por el trato recibido por parte de la Xunta, sostiene que "voy a darles toda la guerra que pueda y llegaré hasta Estrasburgo si hace falta".

Detrás del aparente sinsentido de prohibir una instalación renovable sin ayudas está la autonómica Ley 8/2009, que regula el sector eólico gallego y establece que, para obtener el permiso es imprescindible ganar un concurso organizado por la Xunta.

Según la legislación estatal vigente, cuando se produjeron los hechos, las instalaciones renovables menores de 50 MW podían acogerse al régimen ordinario, sin primas, o al régimen especial, con ellas; ahora bien, la norma gallega elimina la primera opción.

Hoy, la legislación nacional ha cambiado y ya no influye el tamaño de las plantas, pero la legislación gallega sigue igual. Por eso, desde la Xunta especifican que, aunque no reciban ayudas, sólo se pueden construir libremente parques mayores de 50 MW; todos los demás están vetados, a menos que hayan ganado el concurso de 2.325 MW celebrado en 2010.

La situación puede frenar el desarrollo eólico en la comunidad, porque la reciente subasta estatal de 500 MW se ha adjudicado sin subvenciones de ningún tipo. No es raro, pues, que para la Asociación Eólica de Galicia sea prioritario adaptar la legislación autonómica al ordenamiento nacional.   (...)"             (El Economista, 29/01/16)

La entelequia del biodiésel gallego

Una de las plantas de biodiésel en el puerto exterior de Ferrol / gabriel tizón

"La gran apuesta empresarial del puerto exterior de Ferrol por el biodiesel resultó una entelequia. En 2008, la ría se perfiló como el gran productor de este combustible biodegradable desde Galicia para el mundo. 

Aspiraba a producir el 44% del carburante ecológico de España con tres nuevas plantas que prometían un centenar de empleos y que, paradójicamente, no terminaron de arrancar aunque se beneficiaron de jugosas ayudas públicas e incentivos a la reindustrialización.

 En la explanada de cabo Prioriño, junto a los muelles, hay dos empresas que no fabrican nada. A poca distancia, en el polígono industrial de Río do Pozo, en Narón, el armazón de una tercera, también mimada con fondos públicos, que ni siquiera se terminó.

 Son tres de las cuatro plantas gallegas que, entre 2006 y 2009, se apuntaron al boom del biodiésel. Infinita Renovables acaba de cambiar de manos para integrar una gran corporación indonesia del aceite que la absorberá como plataforma estratégica para saltar al mercado europeo. 

Otra, Entabán Biocombustibles de Galicia, SA, está en liquidación desde el año pasado, y la de Narón, Biocarburantes Peninsulares, SL, inicialmente vinculada a Eulén y Enagás, en manos de un administrador concursal. Entre las tres, calcularon que exportarían 720.000 de toneladas anuales desde la rada de Caneliñas, y los 90 operarios que contrataron se pasaron más tiempo regulados que en activo.

 Las tres tienen otra cosa en común: recibieron importantes inyecciones de dinero público, al menos 19,2 millones de euros en incentivos, créditos blancos o subvenciones, para empujar la producción de este combustible a base de aceites vegetales —colza, soja o palma importados de Latinoamérica o Asia— llamado a sustituir a los derivados del petróleo.

Al poco de arrancar en Ferrol, Entabán e Infinita ya se toparon con la competencia de los productores de Argentina e Indonesia, que fabricaban a menor coste y sin trabas para exportar. “Básicamente, ellos producían más barato porque tenían la materia prima a mano y coparon el mercado”, explica Germán Amor, del comité de empresa de Infinita. Durante años, y ya en paralelo a la crisis, los productores españoles urgieron a los sucesivos gobiernos centrales a regular los tráficos. 

Se hizo con un decreto de abril del 2011, que quedó sin efecto en octubre. “La alegría nos duró bien poco”, resume Amor. Un limbo jurídico prolongado que se ha llevado por delante a las dos firmas que apostaron por la fabricación de este carburante ecológico animados por las ayudas a la reindustrialización que ofrecía el Ejecutivo a través del Plan Ferrol.

La más grande de las tres es Infinita Renovables, del grupo Isolux Corsán y el Banco Santander. Se estrenó en junio de 2009 tras una inversión de 80 millones para una gran fábrica que ocupa 40.000 metros cuadrados y que prometía 300.000 toneladas por año. 

La empresa renunció a los 14,4 millones en ayudas del Ministerio de Industria a través del Plan Ferrol, que tenía preconcedidos en 2008 porque no logró los avales necesarios. No obstante, accedió, al menos, a diez millones en incentivos, “cinco de la Xunta y cinco del ministerio”, apunta Germán Amor, de acuerdo con la información que proporcionó la dirección a la plantilla.

Los 70 puestos comprometidos se quedaron en 55 y pronto menguaron hasta la treintena. Desde marzo de 2011, la plantilla ha vivido un “calvario laboral” de eres y prórrogas que finalizó en noviembre. Desde entonces, trabajan pero no producen. “Básicamente, hacemos mantenimiento”, explica el comité. Cinco años después de abrir, Infinita cambia de dueños.

 El puerto ferrolano aprobó en febrero la cesión de las instalaciones portuarias de Infinita a Masol Iberia Biofuels, del grupo Musin Mas, especializado en aceites vegetales y con sede en Sumatra (Indonesia). Suma 700 trabajadores en todo el mundo.

 “Nos dijeron íbamos todos dentro del paquete”, cuenta Germán Amor, hijo del histórico sindicalista ferrolano Manuel Amor. Pero, el pasado miércoles, la empresa despidió a seis de los 34 empleados que quedaban. Se lo notificó por carta aduciendo causas objetivas.

Entabán, propiedad de un grupo radicado en Zaragoza, destinó 48 millones a poner en marcha una fábrica que inauguró Emilio Pérez Touriño, entonces presidente de la Xunta, en junio de 2008.

 Presumía de ser la más moderna, con 34 operarios —se quedaron en 18— para producir 200.000 toneladas cada año desde una parcela de 32.000 metros en el puerto. El Gobierno gallego aportó al proyecto 4,5 millones a través del Igape y el Ministerio de Economía, 1, 8. Buscó nuevos dueños sin éxito y está en liquidación.

El caso de Biocarburantes Peninsulares es el más llamativo. Anunció 120.000 toneladas por año con 26 empleados y 20 millones de inversión, de los que 2,9 eran subvenciones del Igape para una planta que ocupa 8.000 metros cuadrados en Narón. 

Contrató, por lo menos, a 10 personas que nunca llegaron a trabajar aunque durante muchos meses, cobraron la nómina sin pisar la fábrica, que no se llegó a inaugurar, según la CIG. “Era un cachondeo. Cobraban como si estuvieran en periodo de formación pero sin ir. Lógicamente, la culpa no era de los trabajadores”, explican los sindicatos. La planta, domiciliada en Madrid, está en manos de un administrador concursal."         (El País, 16/03/2014)

Galicia ignora una puja que salvaría la segunda planta solar de España

"Medio centenar de trabajadores de la fábrica de paneles de T-Solar, la segunda mayor planta de placas solares de España, permanecen encerrados desde ayer por la mañana en las instalaciones de la empresa, en el Parque Tecnológico de Galicia, en el municipio ourensano de San Cibrao das Viñas. Inaugurada en 2008 tras un potente encadenado de ayudas públicas que sumó hasta 65 millones de euros concedidos por la Xunta, el Gobierno, la Diputación de Ourense y las cajas de ahorro, entró el pasado abril en concurso de acreedores al no poder afrontar una deuda de 61 millones a pesar de las subvenciones recibidas en menos de un lustro.

El comité de empresa aceptó el ERE propuesto por los administradores en junio y que supuso el despido de los 170 empleados que permanecían en la plantilla sin carga laboral. La firma de ese expediente de regulación de empleo incluía un compromiso de reincorporación de la plantilla en caso de venta de la planta, cuyo accionista mayoritario es el gigante de la construcción Isolux-Corsán.

 Con una oferta de compra firme, ni los administradores concursales ni la Xunta (principal acreedor) han convocado el comité de seguimiento encargado de estudiar las propuestas. Mientras, la empresa ha comenzado a desmantelar parte de las instalaciones, entre ellas la planta de gases imprescindible para la fabricación de las placas solares gigantes y que tardaría un año en ser reinstalada.

 “Si quieren desmantelar la fábrica lo harán con nosotros dentro”, asegura Brais González, uno de los empleados encerrados. “No tenemos ninguna noticia oficial y la actitud de la Xunta es totalmente irresponsable ante una oferta tan sólida”, explica.

 “La gente quiere trabajar y no la indemnización que ofertaron con el ERE”, reitera desde el interior de las instalaciones, en las que permanecerán concentrados indefinidamente para evitar que prosigan los trabajos de desmantelamiento, paralizados desde ayer por la mañana. Los administradores de la empresa explican que se trata de un desmantelamiento por motivos de seguridad.

 La oferta más sólida de compra llegó desde Inglaterra hace un mes. La empresa Sunfilm UK Limited es la única que ofrece el mantenimiento de los 170 puestos de trabajo. 

Además se compromete a pagar 2,2 millones de euros por todos los activos de T-Solar libres de deuda, a dotar la inversión necesaria para aumentar la capacidad productiva de la fábrica y el capital necesario para el funcionamiento mensual de las instalaciones. Un mes y medio después, los administradores omiten por completo la venta de las instalaciones como solución airosa tras la crisis de la subvencionada sociedad.

 La Consellería de Industria, consultada por este diario, no ha ofrecido ninguna respuesta ante esta situación a pesar del compromiso manifestado por el conselleiro Francisco Conde, que aseguró en mayo durante una reunión con el comité de empresa que “no escatimaría en esfuerzos” pidiendo “alternativas” al cierre y en defensa de “la recuperación de los fondos públicos invertidos”. Días antes, en el Parlamento de Galicia, criticó la “actitud” de la empresa a la que acusó de “no ser transparente”.      (El País, 03/07/2013)

El parón de Rajoy a las energías renovables le puede costar a Extremadura miles de puestos de trabajo. Y ¿cuántos le costarán a Galicia?

"Extremadura tiene un enorme potencial, ya realidad en muchos casos, de producción de energías renovables... Mañana se debate en el Congreso de los Diputados la convalidación del Real Decreto Ley, aprobado por el gobierno de Rajoy sobre “las energias renovables”.

Para quien no esté al día, se pretende “pararlas hasta nuevo aviso, con algunas excepciones posibles”. Extremadura se la juega. El Plan consensuado con los agentes sociales durante mi gobierno permitiría invertir 9.000 millones de Euros. Ya se han invertido o estan en ello, casi la tecera parte.

Y crear más de 10.000 puestos de trabajo. Pues llega Rajoy y en su primer mes nos viene a decir, que de momento se para todo. Y ahí tenemos a todo el Sector lleno de incertidumbres. Donde había ilusión ahora hay frustración."        (El Cuaderno de Guillermo, 08/02/2012)

El señor de las minicentrales

"Luis Castro Valdivia, imputado por la fiscalía por un presunto caso de tráfico de influencias tras recibir de los gobiernos de Fraga numerosas concesiones de plantas de energía eólica, hidráulica y solar, ha comenzado a desprenderse de sus acciones.

El ministerio público atribuyó a Valdivia participaciones en 35 sociedades de este sector que le fueron concedidas cuando su cuñado Ramón Ordás -imputado asimismo por los cargos de prevariación y cohecho- era director general de Industria e Enerxía en los gobiernos del PP. (...)

El ministerio público detectó entonces que estas sociedades habían eludido la constitución de un plan eólico empresarial, imprescindible para acceder a más de un parque. La mayor parte de las sociedades de Castro Valdivia -algunas enclavadas en zonas ambientalmente protegida- estaban constituidas, además, con un capital social de 3.000 euros y carecían de empleados, lo que en opinión de la fiscalía, las hacía inviables.

Mientras continúa abierta la investigación que puede declarar ilegal la larga lista de concesiones entre los parientes, Valdivia ha comenzado a deshacerse, por una parte, de sus acciones en algunas de las sociedades y, por otra, a aglutinar más de una docena de ellas en un consorcio que dota a la firma de cabecera de las características de dimensión y estructura administrativa que echaba en falta el fiscal. (...)

A comienzos de 2009, Valdivia comenzó a desprenderse de parte de Ecoener, la firma matriz de su entramado energético. El empresario vendió al grupo Norvento las minicentrales de Ramallal y Giesta enclavadas en A Lama (Pontevedra) e intentó desprenderse de los parques de Ribeiro (Lugo) y Ortigueira (A Coruña). Posteriormente, en noviembre pasado, siguió realizando cambios en la matriz.

Esta vez concentró en Ecoener 14 sociedades de las que era accionista. La fusión de todas ellas se realizó sin liquidación de las afectadas, que transmitieron en bloque su patrimonio social a favor de la absorbente que, de esta forma, adquirió todos sus bienes, derechos y obligaciones. Ello supuso un incremento de los recursos financieros de la empresa matriz en 2,1 millones con lo que elevó su capital social a 11,1 millones, según datos del Registro Mercantil.

La empresa principal de la red de Valdivia, que tiene cinco empleados, quedó el pasado enero participada por una docena de firmas de energía de las que éste es accionista, entre ellas las hidroeléctricas del Boeza, del Giesta, de Cartelle, del Freixas, del Navia, de Viana do Bolo y Moncan Renovables. A principios de febrero, 15 días antes de que el Gobierno central concediera a Hidroeléctrica de Tosende autorización para explotar 1.500 kilowatios en el Miño, Valdivia se había deshecho de las acciones de la minicentral lucense." (El País, Galicia, 25/02/2010, p. 4)