Hidróxeno verde: solución e ameaza para a transición ecolóxica

  "Galicia, territorio ideal para a produción de hidróxeno verde” é o título dun dos vídeos da Alianza Industrial Galega do Hidróxeno Verde. O que pode ser unha oportunidade non debe converterse nunha ameaza. O hidróxeno verde é preciso para abandonar os combustíbeis fósiles dos que Galicia aínda depende tanto. Porén, cómpre acoutar ben o seu papel desde os poderes públicos baixo criterios de racionalidade ecolóxica e interese xeral.   

Fálase cada vez máis do hidróxeno verde, na súa dupla condición de combustíbel e materia prima, como un actor imprescindíbel da transición ecolóxica, mais aínda resulta un grande descoñecido. A súa produción mundial é incipiente e o que temos a día de hoxe é pouco máis que un abrollar de proxectos, fenómeno no que a Península Ibérica está a ser particularmente fecunda.  

Hidróxeno verde e fósil 

O hidróxeno verde ou renovábel non é unha fonte, senón un vector enerxético. Non é un recurso enerxético, como o vento ou o petróleo, senón unha forma de almacenarmos e usarmos a enerxía. Para producir hidróxeno verde necesitamos dispor de recursos enerxéticos renovábeis, transformalos en electricidade e usar esa electricidade para separar o hidróxeno (H2) presente na auga (H2O) mediante electrólise. Este hidróxeno podemos usalo como combustíbel  nunha reacción inversa á da electrólise, na que se combinará co osíxeno para xerar vapor de auga. É verde porque se produce con electricidade renovábel e ao usalo non emite dióxido de carbono (CO2), gas de invernadoiro cuxas emisións humanas de orixe fósil son a principal causa da crise climática global. 

Son necesarios dous pasos para xerar hidróxeno verde grazas a electrólise da auga, a forma principal de o producir. Primeiro hai que obter a electricidade a partir dunha fonte renovábel que, no caso galego, sería fundamentalmente o vento. Despois cómpre fabricar o hidróxeno coa electricidade verde. En cada un deses pasos, en cada conversión (de recurso renovábel a electricidade, de electricidade a hidróxeno) emprégase enerxía e consómense recursos naturais, por exemplo, minerais para fabricar aeroxeradores e electrolizadores, os aparellos usados na electrólise. Polo tanto, é máis eficiente empregarmos directamente electricidade renovábel en lugar de hidróxeno renovábel para substituírmos usos enerxéticos dos combustíbeis fósiles, sempre que iso fora posíbel, que non sempre o é. Un feito moi relevante a termos en conta á hora de se establecer unha xerarquía ecoloxicamente apropiada de usos do hidróxeno verde. 

En Galicia aínda non se produce hidróxeno renovábel, pero si gris. O hidróxeno é un gas incoloro mais desígnase con cores segundo o xeito de produción. Denomínase gris cando procede de gas fósil, tamén chamado gas natural. En Galicia existe unha fábrica de hidróxeno fósil que foi responsábel en 2021, ano máis recente con datos, dun 1% das emisións totais de gases causantes de cambio climático en Galicia, unha achega ben importante para unha única industria. É a planta de Air Liquide en Meicende (Arteixo), situada ben perto da refinaría de petróleo de Repsol, á que abastece, pois o hidróxeno é unha materia prima necesaria no seu proceso produtivo.  

Na propia refinaría tamén se produce hidróxeno fósil, o que contribúe á súa elevada pegada climática aínda que, desde logo, en moitísima menor medida que o uso final dos produtos petrolíferos producidos nela, destinados ao consumo galego e á exportación. Non temos petróleo pero exportamos máis enerxía en forma de produtos petrolíferos que de electricidade. 

Galicia necesita hidróxeno verde 

O noso país tamén precisa de hidróxeno verde para contribuír a descarbonizar a economía e reducir rapidamente as emisións de gases de invernadoiro. A transformación e o consumo de enerxía fósil provoca o 71,1% das nosas emisións. Estas foron en 2021 un 34% inferiores ás de 1990 e en 2030 deberían ser xa un 55-65% menores. E antes de 2040 deberían igualar as absorcións. 

Os combustíbeis fósiles seguen a dominar a realidade enerxética galega, aínda que a tendencia xeralizada a pór o foco só nunha pequena parte desa realidade, a electricidade, favorece a súa ocultación. Na xeración de electricidade os combustíbeis fósiles xa son, desde finais da década pasada, claramente minoritarios. Porén, se ampliamos o foco até os recursos enerxéticos (enerxía primaria), vemos que só o 25,8% dos usados no noso territorio son renovábeis, segundo o máis recente Balance enerxético elaborado polo Instituto Enerxético de Galicia (INEGA), correspondente a 2021.  

O dato anterior ten a ver en parte co feito de acollermos un potente sector enerxético fósil orientado á exportación, coa refinaría de petróleo á cabeza. Mais se reparamos só no consumo galego, a enerxía fósil segue a ser preponderante. A cota de renovábeis sobre o  noso consumo de enerxía final é do 43,5%. Hai quen suliña o feito de ser relativamente alta no contexto de España e a UE, mais non deberiamos perder de vista que aínda resta por desfosilizar máis da metade do noso consumo enerxético. E que a emerxencia climática esixe facelo rapidamente.  

A nosa cota de renovábeis débese principalmente non só á auga e ao vento utilizados na produción eléctrica, senón tamén á biomasa empregada para xerar calor, que presenta o “pequeno” inconveniente de emitir CO2 na súa combustión, aínda que iso non preocupa nin sequera a quen problematizan máis as enerxías renovábeis que os combustíbeis fósiles. Emisións sen dúbida importantes, mais de contía descoñecida, non incluídas no inventario oficial co argumento de que foron compensadas polas absorcións de CO2 durante o crecemento da biomasa. Mais a mitigación da crise climática pasa non só por minimizar emisións senón tamén por maximizar absorcións. 

O hidróxeno renovábel e os seus derivados non só funcionan como vectores enerxéticos senón tamén como materias primas. Son necesarios para substituírmos as de orixe fósil utilizadas en certos procesos industriais e ese debería ser o seu uso prioritario hoxe. Non fomos quen de obter datos ao respecto, mais seguramente a refinaría de Arteixo/A Coruña é a principal consumidora de hidróxeno no noso país. Debería substituílo por verde no marco da transición ecolóxica, da mesma forma que debería planificar unha redución  progresiva, até cero, da súa produción de derivados de petróleo.  

A xerarquía de usos do hidróxeno verde  

Obviamente, ás empresas privadas interesadas na produción de hidróxeno verde tanto lles ten para que se usar. A súa pretensión é vender canto máis mellor co obxectivo de obteren beneficios. Entre as máis interesadas figuran empresas do sector do gas fósil como Enagás e Reganosa (participada nun 28,6% pola Xunta), que ven no hidróxeno verde unha posibilidade de continuaren a ser protagonistas do negocio enerxético. Mais non se trata de remudar directamente o gas fósil en todos os seus usos actuais por hidróxeno verde. Nin de transformar ou substituír por outra de hidróxeno a sobredimensionada rede de infraestruturas gasísticas, financiada xenerosamente por clientes e contribuíntes.

O hidróxeno renovábel é, ou máis ben será, un vector enerxético de luxo. A súa produción, alén de demandar auga, é intensiva en electricidade renovábel, polo tanto, en consumo de territorio. O seu transporte é difícil e custoso e, no  caso de grandes volumes, require a construción de hidrodutos (ou a adaptación de gasodutos, se iso fora posíbel). Por iso, cómpre usalo só cando fora realmente necesario e perto dos lugares de produción, algo que o sector privado e o mercado non van propiciar. E no que os poderes públicos tampouco semellan moi interesados. 

Nunha xerarquía adecuada de usos para o hidróxeno verde, o prioritario sería o decrecemento da demanda de enerxía e materiais. Logo viría a electrificación directa, pois como xa vimos resulta máis eficiente empregarmos e transportarmos electricidade renovábel que recorrermos ao hidróxeno verde producido con ela. Sen desbotar a achega das renovábeis térmicas ou de biocarburantes, é preciso electrificar moito máis o consumo de enerxía final, que hoxe só representa o 25,9% do total na nosa terra, baseándoo canto antes en electricidade 100% renovábel. Nesta xerarquía, a utilización de hidróxeno renovábel, considerada unha forma de electrificación indirecta, ficaría en derradeiro lugar. O seu papel limitaríase a substituír a enerxía fósil cando non fora viábel a electrificación directa, ademais de remudar o hidróxeno fósil como materia prima na industria. 

O uso enerxético do hidróxeno verde e os seus derivados só semella esencial a día de hoxe para a aviación e o transporte marítimo intercontinentais, e para a obtención de calor industrial a moi altas temperaturas. Carece de sentido, por exemplo, empregalo en turismos e trens ou na produción de calor nos nosos fogares. 

Descarbonizar o país ou exportar hidróxeno verde? 

A canto ascendería unha demanda razoábel de hidróxeno verde en Galicia?. A Xunta non parece moi interesada en responder a esta relevante pregunta ou, cando menos, non o fai na súa Axenda enerxética 2030, na que apunta diversos usos potenciais (adecuados ou non), aposta por facer de Galicia un hub exportador (aí encaixaría o gasoduto/hidroduto Guitiriz-Zamora como parte do proxecto H2Med Barcelona-Marsella) e prevé unha produción máxima de 105.000 toneladas.  Unha previsión que o desenvolvemento das propostas xa coñecidas  podería superar.

Contabilizamos até hoxe 13 proxectos de fabricación de hidróxeno verde e derivados (metanol, amoníaco) no noso país, en diferentes fases de desenvolvemento e, presumimos, con diversas posibilidades de éxito. Con base en informacións de prensa, conclúese que algúns prevén pequenas producións duns centos de toneladas orientadas a usos máis ou menos apropiados na contorna dos seus emprazamentos, como o pensado para o porto de Vigo ou o de Foresa (Finsa) en Caldas, que produciría metanol verde para a industria de taboleiros. Outro grupo de proxectos presenta unha escala ben maior, saltando a súa produción ás decenas de miles de toneladas, mesturándose neles en diferentes proporcións aspectos positivos e negativos. Así, no de Forestal do Atlántico en Mugardos, destinado en boa medida a obter metanol verde para autoconsumo, parecen predominar os positivos. Exemplo do contrario sería o de Reganosa e EDP nas Pontes, que inxectaría hidróxeno verde na rede gasista, devaluando o valor intrínseco do hidróxeno e “ecobranqueando” o gas fósil.       

Os proxectos máis problemáticos son tres iniciativas de grande escala que se asentarían no porto exterior da Coruña. Dúas delas, promovidas polo Grupo Ignis e Fisterra Energy (Blackstone), producirían amoníaco verde para exportar cara ao norte de Europa. A terceira fabricaría metanol verde para usar como combustíbel nos buques de Maersk, unha das maiores navieiras do mundo.

Non hai hidróxeno verde sen electricidade renovábel e non hai descarbonización sen moita máis electricidade renovábel. Producirmos en exceso hidróxeno verde para usos inadecuados e/ou a exportación desviaría electricidade renovábel imprescindíbel para a nosa descarbonización mediante a desfosilización total da produción eléctrica e a electrificación directa de usos enerxéticos en industrias, transporte ou fogares cubertos hoxe por produtos petrolíferos e gas fósil. E non sería precisamente pouca: producir o máximo de 105.000 toneladas previsto na Axenda enerxética da Xunta para 2030 requiriría 4.300-5.800 GWh/ano. Para facérmonos unha idea do que estas cifras representan diremos que todos os parques eólicos galegos xeraron 9.700 GWh no ano pasado.  

Facer de Galicia un país exportador de hidróxeno verde e derivados, ou ben sería un atranco para a descarbonización da nosa economía, ou ben obrigaría a dispor dunha potencia renovábel (eólica) sobredimensionada, cos conseguintes custos socioambientais. Sen dúbida, complicaría máis a transición enerxética, tamén pola vía de fortalecer outro obstáculo, a oposición dunha parte da sociedade aos parques eólicos, en parte xustificada, en parte fundamentada en esaxeros e falacias."                 (Xosé Veiras García, Tempos Dixital, 27/10/23)

Grille constitúe unha comunidade de enerxía renovable pioneira no sector agrogandeiro galego... implica aforro de máis do 20% nas facturas eléctricas, coa intención de alcanzar o dereito de producir, consumir, almacenar e vender a súa propia enerxía renovable

 "A planta fotovoltaica instalada na cuberta da Granxabar, da Sociedade Cooperativa Grille, garante un autoconsumo sostenible que cobre o 35% da súa necesidade enerxética, e implica aforro de máis do 20% nas facturas eléctricas. Trátase dunha nova demostración do carácter pioneiro do sector agrogandeiro de Mazaricos, que avanza tecnolóxicamente á vangarda do país.

En realidade, coa planta fotovoltaica instalada nas súas cubertas por E.nova Enerxía, Grille ten intención de alcanzar o dereito de producir, consumir, almacenar e vender a súa propia enerxía renovable. Pero é que ademais, afonda no compromiso co cambio climático e ca redución de emisións.

Grille apostou por unha comunidade enerxética, unha entidade xurídica baseada na a participación aberta e voluntaria que, entre outras vantaxes, permiten alcanzar unha determinada independencia enerxética, a cogobernanza sobre os recursos enerxéticos, o aforro nas facturas individuais e unha maior resistencia fronte ás convulsiones que poden afectar ao mercado enerxético.

Así, a día granxa, que necesita 10.000kW diarios sobre todo para o enfriamento do leite, e con esta comunidade pode xa cubrir o 35% do consumo actual cunha fonte renovable e sen emisións. A enerxía solar que se produce nas cubertas da cooperativa implica neste momento un aforro do 20% nas facturas nesta primeira fase da comunidade enerxética.

A entidade asegura que non necesitou facer investimento inicial, e que ten en proxecto unha segunda fase de ampliación ata os 80kWp.

A sociedade cooperativa Grille, fundada en 1963 por nove familias gandeiras de Mazaricos, conta con 12 traballadores e cunha produción superior aos 20.000 litros de leite ao día das súas máis de 600 vacas."              (Que pasa na costa, 26/05/22)

As comunidades de montes pelexan polo seu recoñecemento como xeradoras de electricidade: "queren restrinxirnos a ser produtores de madeira"

 "Dende hai anos a Unión Europea e tamén o Ministerio para Transición Ecolóxica veñen impulsando as comunidades enerxéticas locais, entidades "baseadas na participación aberta e voluntaria, autónomas e efectivamente controladas por socios ou membros" que desenvolven proxectos de enerxía renovable. 

O obxectivo é favorecer este tipo de instalacións de xeración eléctrica, primordialmente de autoconsumo local, con grandes beneficios medioambientais e que permiten reducir a dependencia das grandes compañías e tamén o efecto dos incrementos dos prezos da enerxía que estamos a ver nos últimos meses. Hai dous anos o Real Decreto-lei 23/2020 incorporou á lexislación española o contido das dúas directivas europeas que definían o seu funcionamento.

Ata aquí a teoría. Nos últimos dous anos varias comunidades de montes iniciaron os trámites para constituírse en comunidades enerxéticas locais, co obxectivo de instalar nos territorios de xestionan placas fotovoltaicas e outros mecanismos de xeración eléctrica renovable (como poderían ser, por exemplo, muíños eólicos ou minicentrais hidroeléctricas). Porén, atoparon grandes atrancos para facelo, derivados principalmente da falta de personalidade xurídica propia das comunidades de montes, debido á negativa da Xunta a recoñecer lexislativamente a figura da propiedade comunal, que ademais é descoñecida no resto do Estado.

As comunidades de montes encaixan á perfección nos obxectivos das comunidades enerxéticas locais, que buscan que grupos de cidadáns se autoorganicen nun territorio, xerando unha gobernanza comunitaria para a creación e consumo de enerxía. Os comuneiros contan con organización previa e están absolutamente asentados nas súas zonas e, como destacan dende a Organización Galega de Comunidades de Montes (ORGACCMM), "levan décadas custodiando o territorio e facendo un aproveitamento enerxético do monte mediante a xestión da biomasa para calefactar as casas particulares da veciñanza comuneira". 

Nos últimos días representantes de ORGACCMM mantiveron encontros co Instituto para la Diversificación y Ahorro de la Energía (IDAE), dependente do Ministerio para a Transición Ecolóxica para amosarlle o seu funcionamento e proxectos e atopar fórmulas para poder exercer como comunidades enerxéticas, accedendo deste xeito ás axudas que a través de plans piloto ou de fondos Next Generation se están poñendo en marcha para potencialas. Na última reunión acadouse o compromiso por parte do IDAE "de buscar o encaixe legal para que na normativa que regula ás comunidades enerxéticas figuren expresamente as comunidades de montes galegas como de pleno dereito a constituirse en comunidades enerxéticas", sinala a ORGACCMM.

"Na xuntanza en Madrid unha das cousas que nos preocupaba era que entenderan o que era unha comunidade de montes", explica para Praza.gal Gonzalo Pérez, responsable da área de renovables da ORGACCMM e coordinador da Comunidade de Montes de Tameiga, en Mos. "Houbo boa sintonía con Joan Groizard Payeras, o director do IDAE, e viron que non somos catro desorganizados, senón que estamos afeitos a xestionar e a relacionarnos coa administración", di.

"A situación actual supón a exclusión dunha parte importante do tecido asociativo autoorganizado de Galicia, precisamente aquel que está mellor asentado no territorio", destaca. "Curiosamente na directiva europea faise un chamamento a potenciar este tipo de asociacionismo para desenvolver comunidades enerxéticas locais. Entre outras cousas porque é unha oportunidade para que este tipo de proxectos vaian máis rápido, porque non é o mesmo partir de cero que facelo dende estruturas que xa están en marcha", di. "É unha grande oportunidade, especialmente neste momento de aumento dos prezos da enerxía e de grande especulación cos prezos da electricidade", engade.

"Sempre podes dar de alta unha nova asociación e que a comunidade participe dela. Pero isto ten un problema operativo, que é duplicar toda a parte burocrática: contabilidade, control de censos, asembleas anuais, impostos, presentacións de contas... Duplicariamos gastos só para ter unha estrutura paralela", explica, ao tempo que reclama unha modificación lexislativa para que as comunidades poidan participar directamente: "Cando se transpuxo a directiva optouse por esixir a personalidade xurídica, cando sabemos que noutros países de europa non é tan complicado".

Tameiga, pioneira

A Comunidade de Montes de Tameiga é pioneira en Galicia na produción eléctrica con renovables a nivel local. A finais do ano 2020, co asesoramento de Nosa Enerxía, decidiron instalar paneis fotovoltaicos para autoconsumo no seu centro sociocultural e en dúas naves do polígono industrial que xestionan. Suman, de momento, unha potencia de 225 quilovatios que prevén incrementar progresivamente e que lles permite reducir de forma importante a súa factura eléctrica. A comunidade de montes de Buchabade, en Ponte Caldelas, está tamén a poñer en marcha unha comunidade enerxética local, igualmente a través da instalación de paneis solares que nun inicio curbrirán a metade da demanda actual dunhas 65 vivendas.

Gonzalo Pérez explica, con todo, que neste primeiro ano e medio de posta en marcha da súa instalación eléctrica atoparon moitos atrancos administrativos, pero tamén a resistencia das grandes compañías eléctricas. "A normativa española e a directiva europea é moi clara en que as compañías eléctricas teñen que facilitar todos os enganches, pero na realidade e na práctica non é así", critica.

"Ti fas todo o que che indica a lexislación, despois fas unha petición de enganche para poder volcar o excedente, pero durante meses non tes resposta. A normativa obrígalles a facilitarche o punto de conexión, pero eles non teñen interese, os prazos eternízanse, ás veces pechan o expediente e tes que reclamar, volves empezar...", explica. "Ao final todos estes atrancos buscan que a xente desista, que canse, que quede polo camiño. Os poucos que están conseguindo levar adiante un proxecto eléctrico de autoconsumo son xente moi obcecada e con moito tempo, que non lle importa pasar meses con trámites, con negativas e de aquí para alá", engade.

Ademais, denuncia que "a raíz de comezar este proceso estamos atopando que nos están enviando unhas facturas astronómicas, con erros que chegan ata os 9.000 euros de cobros excesivos e que despois temos que reclamar". De igual xeito, alerta de que en varios lugares onde, vistas as dificultades, se renunciou a iniciar un proxecto de autoconsumo eléctrico, "despois veu a compañía eléctrica e ofreceulles facelo con eles. É unha maneira de tentar quedar con ese pastel".

A Xunta, a favor das comunidades enerxéticas locais (en teoría)

Recentemente, no marco da xornada Comunidades Enerxéticas Locais, organizada polo Instituto Tecnolóxico de Galicia (ITG), o conselleiro de Economía, Empresa e Innovación, Francisco Conde, destacou que as comunidades enerxéticas locais "favorecen o desenvolvemento social e económico do territorio, axudando a crear emprego e fixar poboación no rural". "As comunidades enerxéticas locais configúranse así como unha vía para mitigar a volatilidade do prezo eléctrico e para mobilizar capital privado cara aos obxectivos de transición enerxética", engadiu Conde que anunciou importantes axudas económicas para as comunidades enerxéticas locais.

"Cada día é máis evidente que a cidadanía, o tecido empresarial e os concellos galegos queren contribuír ao novo modelo enerxético de forma cooperativa, constituíndose como unha comunidade produtora e consumidora da súa propia enerxía de orixe renovable", afirmou o conselleiro naquela ocasión, obviando as dificultades que xera a negativa da Xunta a recoñecer legalmente a figura de propiedade comunal.

Tamén son habituais as declaracións de representantes do Goberno galego a prol do desenvolvemento económico das zonas rurais e dun "rural vivo". Porén, neste caso e noutros conflitos que decote establece coas comunidades de montes máis activas, a práctica desmente as súas declaradas intencións.

O "papel activo" das comunidades de montes

Gonzalo Pérez opina que todos estes atrancos se inscriben "nun contexto máis amplo en Galicia, no que a moita xente non lle gusta que as comunidades de montes teñamos un papel activo". "Queren restrinxirnos a ser meros produtores de madeira", denuncia. "Pero a realidade é que nós xestionamos territorio e dentro dese territorio hai madeira, hai auga, hai pastos..., hai todo tipo de actividades económicas", di.

Adianta que nestes momentos hai moitas comunidades de montes "moi receptivas á idea de constituírse en comunidades enerxéticas locais, que queren probar cousas e que queren deixar aquilo de 'eucalito, piñeiro e xa'". Porén, lamenta que en Tameiga "estamos facendo un pouco de coelliño de indias. Ao resto de comunidades de montes, que hai varias interesadas, sempre lles dicimos o mesmo: agardade, agardade, agardade, a ver como imos resolvendo nós o tema".                 (Marcos Pérez Pena , Praza Pública, 16/04/22)

Dende hai meses veñen organizándose en case todas as comarcas galegas plataformas veciñais que loitan contra proxectos de instalación de parques eólicos agresivos, que son impulsados por grandes empresas que están a pagar cantidades moi reducidas pola adquisición dos terreos... Entre as propostas que figuran no Manifesto de Caaveiro para desenvolver de forma sustentable as enerxías renovables en Galicia, esta a a aposta polo autoconsumo eléctrico a través da instalación de placas solares ou aeroxeradores de uso individual e nas explotacións gandeiras

 "Dende hai meses veñen organizándose en case todas as comarcas galegas plataformas veciñais que loitan contra proxectos de instalación de parques eólicos agresivos, que ocupan espazos de gran valor ambiental ou que son impulsados por grandes empresas que están a pagar cantidades moi reducidas pola adquisición dos terreos. 

De Monfero a Celanova, da Mariña ao Baixo Miño ou Bergantiños, a súa pelexa aseméllase moitas veces a unha loita de David contra Goliat: pequenos grupos de persoas que se enfrontan a grandes empresas que tomaron a dianteira e contan coa vantaxe dunha lexislación que puxo unha alfombra vermella para a instalación de macroparques en case calquera lugar e case de calquera maneira.

O pasado domingo 5 de setembro o Mosteiro de Caaveiro foi o escenario do encontro de varias destas plataformas, que compartiron experiencias, coñecemento e comezaron a dar forma a unha estrutura de traballo conxunto, un paraugas común baixo o que operar e que cooperar. Naceu o lema “Aldeas Libres de Macroeólicos”, que en breve funcionará tamén como páxina web (aldeaslibresdemacroeolicos.com) que actuará como repositorio documental no que compartir recursos e información.

 Dende hai semanas é cada vez máis habitual ver en distintos lugares do país faixas e carteis o lema de “Aldeas Libres de Macroeólicos”, un nome común que busca poñer de relevo o prexuízo que para a Galicia rural, para as aldeas, supón a instalación destes parques que, a diferenza do que sucede noutros países, non deixan tampouco nas terras nas que se asentan un beneficio económico relevante. Unha "distribución asimétrica dos beneficios e dos custos absolutamente inxusta", como denunciaba nesta entrevista Xavier Simón, director do Observatorio Eólico de Galicia.

Aldeas Libres de Macroeólicos non é, cando menos de momento, unha plataforma de plataformas. Non ten unha estrutura estable e, polo de agora, fica nun "nome común", unha web e un espazo de colaboración e intercambio de recursos, explica Aranza González, da Plataforma Aire Limpo nas Mariñas-Mandeo, unha das entidades que a impulsa, xunto con outras de Monfero, Ordes, Paderne ou Oza e Cesuras, que levan tempo traballando conxuntamente. Con todo, a idea é que nos vindeiros meses máis plataformas e entidades ecloxistas e sociais de todo tipo se incorporen tamén.

 "A unión fai a forza", di, de aí a necesidade de compartir recursos e coñecemento. "Algo que xa se vén facendo nos últimos meses, porque hai moi bo ambiente de colaboración entre as plataformas, pero seguramente de xeito máis desorganizado, por iso é importante contar cun repositorio estable", engade.

Nesta loita de David contra Goliat, Aranza González denuncia o xeito en que se está a ignorar ás persoas que viven e traballan no rural: "ignoran o rural como se non houbese nada aquí, pero si que hai: hai núcleos, vivimos persoas, hai empresas, explotacións agrogandeiras...". "Á xente do rural atácannos porque somos pequenos, pero somos moitos pequenos e por iso temos que unirnos", engade.

O Manifesto de Caaveiro denunciaba as "prácticas de moi dubidosa legalidade, por parte das empresas, para acadar da veciñanza acordos ou a sinatura que precisan para avanzar no seu propósito". E tamén os "atrancos que atopamos para defender os nosos dereitos a nivel municipal". "Uns concellos carecen de información; outros que a si a teñen ocúltana ou negan o acceso a ela con trabas e arteiradas de todo tipo. Buscan que os veciños non poidamos informarnos, organizarnos e defender os nosos dereitos, chegando incluso á manipulación dos movementos veciñais para minimizar a oposición ao proxecto e o impacto social e político", engadían, subliñando que "a complicidade cruzada de empresas e partidos é palpable".

 Aranza aclara que non están contra a enerxía eólica ("non queremos volver ao candil nin ás zocas") e subliña que "necesitamos enerxía e podemos asumir un certo dano ao medio, pero ese dano aceptámolo se é o menor posible e se os beneficios recaen nas zonas rurais, non en grandes empresas". Nese senso critica os prezos baixísimos que se están a ofrecer polas terras que ocupan os novos parques: "Os das eólicas chegan ás aldeas coma os malos de Pinocho, ofrecendo caramelos aos nenos para que non vaian á escola. Dinche que che van pagar moi ben polas terras, pero ao final o que che dan son migallas", di, poñendo como exemplo que "están a dar 9.000 euros por terras polas que en Dinamarca ofrecen máis dun millón de euros".

Lamenta, ademais, que non se estea a falar da "repontenciación" dos aeroxeradores, unha alternativa que semella ficar esquecida ante a opción de instalar novos parques. "Habería que buscar a forma de que causasen o menor dano posible, e sempre é mellor repotenciar os parques xa existentes en lugar de ocupar máis terras", di. O mesmo que salientaba hai unhas semanas Manifesto de Caaveiro, que lembraba que "hai parques eólicos ao limite da súa vida útil" e que "non é preciso estragar máis territorio cando podemos cambiar as instalacións obsoletas por outras máis eficientes e rendibles". "É necesario reciclar, e isto inclúe tamén os eólicos. Calquera goberno con conciencia ecolóxica debería contemplar esta opción", engadía.

 Outra das críticas refírese á pátina "verde" e mesmo ambientalista da que se están a rodear moitos proxectos eólicos e as empresas que os impulsan, que contan ademais con importante financiamento de fondos europeos destinados á protección do medio ambiente. "Agora todos son green: Greenpower, Greenalia..., e resulta que os que nos opoñemos á instalación destes macroparques somos os que estamos en contra do medio ambiente", denuncia. "Cando en realidade nós somos os que vivimos nestas zonas e somos os que escollemos vivir no rural de forma realmente sustentable. O meu proxecto de vida é criar as miñas fillas no rural de verdade e non no rural de vir de visita", subliña. E sobre a posta a disposición de fondos Next Generation, lamenta que constitúe "un dobre dano", pois "destrúen o medio e á vez acaparan o diñeiro que tiña que vir para outras cousas". "O que non poden é cargarse o medio ambiente en nome do medio ambiente", resume.

Entre as propostas que figuraban no Manifesto de Caaveiro para desenvolver de forma sustentable as enerxías renovables en Galicia esta a a aposta polo autoconsumo eléctrico a través da instalación de placas solares ou aeroxeradores de uso individual, algo que tamén reclama Aranza González: "non se conta que hai explotacións gandeiras que pasaron de pagar facturas eléctricas de 1.000 euros ao mes a pagar facturas de 50 euros ou menos despois de poñer placas solares. Estas son o tipo de cousas que non se contan, porque aquí non hai negocio para estas empresas".

 Unha das primeiras mobilizacións que levaran a cabo estas plataformas unidas baixo o lema común de 'Aldeas Libres de Macroeólicos' será a marcha a Madrid convocada para o vindeiro 16 de outubro e na que participarán entidades veciñais de toda España. A marcha está convocada pola Alianza Enerxía e Territorio (Aliente), que agrupa a máis de 150 organizacións de todo o Estado, e que baixo o lema "Renovables si, pero non así", manifestaranse na Porta do Sol dentro de tres semanas, reclamando que "outra transición ecolóxica é posible". Máis adiante levarase a cabo outra marcha semellante en Compostela, que dará continuidade á mobilización que xa o pasado mes de xuño pediu un cambio no modelo eólico."                      (Marcos Pérez Pena, Praza Pública, 27/09/21)

Tres grupos foráneos (Iberdrola, Endesa y Acciona) controlan casi la mitad de la potencia eólica en Galicia

 "Galicia se asoma a su boom eólico. La comunidad se prepara para la tramitación de un aluvión de proyectos de nuevos parques eólicos que permitirán ampliar su capacidad instalada por encima de los 3.849 megavatios con los que cerró el mes de marzo, según constatan los últimos datos publicados por el Instituto Enerxético de Galicia (Inega).

El último balance anual del sector que ha realizado la institución refleja que en los últimos 12 meses tan solo se ha finalizado la construcción de un nuevo parque eólico (el de Greenalia en Ourol), lo que mantiene prácticamente la mitad de la potencia instalada en Galicia en manos de tres grandes operadores.

 Se trata de Iberdrola, Acciona y Endesa, que controlan parques eólicos con una potencia conjunta de 1.675 megavatios. Representan el 43,5% del total de los 3.849 megavatios que se encuentran desplegados en la comunidad y se consolidan como los principales operadores de un sector eólico gallego que se prepara para dar un nuevo estirón tras casi una década de parón.

Iberdrola revalida su trono

El principal dominador del sector es Iberdrola. La compañía capitaneada por Ignacio Sánchez Galán controla un total de 626 megavatios en la comunidad a través de parques como el de Ameixeiras-Testeiros, que iguala al de de Masgalán-Campo do Coco (también de Iberdrola) y al de Monte Redondo (Naturgy) como el segundo mayor de España. Sus 49,5 megavatios de potencia tan solo son superados por los 49,6 del Parque Eólico Curuxeiras, propiedad de la gallega Norvento.

 Con sus 626 megavatios de potencia total, Iberdrola supera a Acciona, que controla un total de 540 megavatios a través de la eólica en Galicia. La compañía, que ha iniciado los trámites para sacar a bolsa su división verde (Corporación Acciona Energías Renovables) controla un total de 26 parques eólicos en Galicia y supera en el podio a Endesa.

La compañía propiedad de la italiana Enel gestiona parques eólicos con una potencia total instalada de 508 megavatios. Se trata de una cantidad inferior a los alrededor de 611 megavatios que la firma capitaneada por José Bogas proyecta poner en marcha a través de parques eólicos en As Pontes como contrapartida al cierre de la central térmica.

 Norvento, primera gallega

También maneja planes ambiciosos en la eólica gallega la otra empresa que ya ha dado carpetazo a su central térmica en la comunidad. Se trata de Naturgy, que en verano de 2020 echó el cierre definitivo a la planta de Meirama y que ahora proyecta instalar 1.110 megavatios a través de nuevos parques eólicos en Galicia. Estos se sumarían a los aerogeneradores de 437 megavatios de potencia con los que ya cuenta actualmente (según el registro del Inega) y que convierten a la compañía (la antigua Fenosa) como el quinto mayor operador de la eólica gallega.

Por encima en el ranking se sitúa Eurus. El grupo de origen japonés controla un total de 431 megavatios eólicos a través de su red de filiales en Galicia y se queda así a las puertas del podio.

 El sexto puesto en el ranking lo ocupa la portuguesa EDP, que opera parques eólicos de 253 megavatios de potencia, superando así los 222 megavatios de Norvento, la primera empresa gallega en el ranking, que ocupa un puesto que la coruñesa Greenalia intentará igualar en los próximos años. La empresa ya opera 22,5 megavatios, construye tres parques eólicos de 28 megavatios y espera poner en marcha otros 270 megavatios en los próximos años."                      (Javier G. Casco, Economía Digital de Galicia, 07/04/21)

Alertan do “desembarco” na Galiza de “especuladores” para se facer con terras para eólicos “sen ter sequera proxecto”

 "O Observatorio Eólico de Galiza (OEGA) denuncia que nos últimos meses está a constatar a chegada “de intermediarios buscadores de rendas que, sen teren proxecto eólico, pretenden asinar contratos con condicións inaceptábeis” para as comunidades rurais:” prezos tan baixos que se poden cualificar de ridículos; dereitos exclusivos sobre todas as terras do propietario, e non só sobre as que conforman o parque eólico; períodos de carencia que chegan aos 10 anos, etc”.

Como exemplo deste tipo de situacións o Observatorio sinala unha proposta en Verea e Celanova para un pagamento de 1.000 euros/MW; e outra proposta na Rúa e Quiroga de servidumes con pagamento unha única vez.

“Xunto a esas posicións moi especulativas encóntranse outras que obedecen a unha maior responsabilidade social por parte das empresas. Na actualidade as mellores ofertas sitúan o pagamento medio arredor dos 3.600-3.800 euros por MW instalado, moi lonxe das cifras irrisorias ofrecidas polos novos intermediarios detectados nos espazos rurais de Galiza”.

OEGA lembra as recomendacións: non ter presa para asinar o acordo; buscar toda a información para entender o tipo de negocio que queren desenvolver na localidade; tentar establecer alianzas con outros propietarios, co concello e con organizacións profesionais e sociais; negociar conxuntamente con todos os propietarios afectados.

O Observatorio Eólico indica que é defensor dos contratos de arrendamento ou contratos de dereito de superficie, fronte á expropiación ou á compravenda, para vincular as terras eólicas cos parques eólicos. “A experiencia indícanos que o alugueiro rende maiores beneficios para as comunidades rurais. Pero ollo, hai que ler a letra pequena e sobre todo tratar de adoitar estratexias colectivas para buscar as mellores condicións”.                          (Nós, 04/03/21)

A Galiza interior podería introducir a autosuficiencia enerxética a través do turismo rural... no casco vello de Olot sete edificios que funcionaban con gas e gasóleo agora funcionan con biomasa, xeotermia e fotovoltaica...

"A produción e o consumo de enerxía están a mudar de paradigma. Compostela acolleu un seminario coa temática da “Xeración eléctrica distribuída” que incluíu unha mesa redonda de casos prácticos de autosuficiencia enerxética a nivel europeo. Nela estivo Franc Comino: “Galiza tería que explotar a xeotérmica polo seu clima”.

A produción e o consumo de enerxía están a mudar de paradigma. Compostela acolleu un seminario coa temática da “Xeración eléctrica distribuída” que incluíu unha mesa redonda de casos prácticos de autosuficiencia enerxética a nivel europeo.


Neste marco Franc Comino, socio fundador de Wattia Innova, presentou a súa experiencia no proxecto EspaiZero, un edificio no que traballan 20 enxeñeiras e enxeñeiros que non dependen de fontes de enerxía externa. “Todo o que precisamos fabricámolo con sistemas propios”. Situado en Olot, unha poboación do norte de Catalunya con temperaturas extremas entre verán e inverno, serve como laboratorio, oficinas e lugar de visita para entendermos as posibilidades de autoconsumo enerxético.


“O modelo de enerxía vai mudar por completo, augura a Sermos Galiza, “sobre todo polo cambio climático”. Ao falarmos do noso país explica que “Galiza tería que explotar a xeotérmica polo seu clima”. No seu proxecto quería “demostrar que a seguinte revolución enerxética integrará diferentes fontes: sol, vento, biomasa, xeotermia...” e chegou a autosuficiencia do 100%.


O turismo rural como impulsor


Integrar un sistema de autoconsumo enerxético “non é caro”, asegura a Sermos Galiza. Segundo Franc Comino a introdución no interior podería realizarse a través das casas de turismo rural. “Son negocios que venden ser sustentábeis e este tipo de inversións ademais de aforro enerxético potenciaría a súa imaxe”.


A expansión posterior no territorio viría da man destas primeiras experiencias e de partillar a enerxía. “O sensato e posíbel para calquera familia é ir a por un 80% de aforro, unha vez aberto o mercado o resto sería partillar a dos veciños”.


Experiencia nun casco histórico


Xunto con Naturgy realizaron un proxecto para levar enerxías renovábeis ao casco vello de Olot. “40.000 m2 de edificios que funcionaban con gas e gasóleo agora funcionan con biomasa, xeotermia e fotovoltaica”, explica Comino a Sermos Galiza.


O sistema creado conecta sete edificios que teñen producen e consumen 600kW de biomasa, 180kW de Xeotermia e 25kWde fotovoltaica cun aforro anual de 750 toneladas de CO2."              (A. Escuredo, Sermos Galiza, 03/11/19)

A Xunta asume a desfeita eólica, evita recorrer e paga tres millóns por anular o concurso do bipartito. Pero Galicia perdeu máis do 80% do emprego no eólico en tan só unha década

"Xa ninguén oculta que a anulación do concurso eólico do goberno bipartito foi unha desfeita. O propio sector aludiu en incontables ocasións á paralización, perda económica e laboral, inseguridade xurídica e enguedello xudicial que provocaba a derrogación daquela poxa.

 Foron moitas as empresas beneficiarias que reclamaron indemnizacións e o TSXG ditaminou hai case dous anos que tiñan dereito a facelo logo de anularse aquela repartición de megavatios. Cobrarían polos gastos de tramitación e deseño daqueles parques que nunca se confirmaron, aínda que non o lucro cesante. E foron gañando xuízos ata sumar millóns de euros en compensacións por parte da Xunta. 

Agora, o Goberno galego -que anunciara recursos ao Supremo ante o ronsel de sentenzas en contra- acata os ditames, asume que a batalla xudicial sería longa e ben seguro perdida e opta por non enlamar as relacións coas compañías que optan aos novos parques que se instalarán tras a poxa de renovables do Executivo central. 

Así, a Consellería de Economía, Emprego e Industria -tal e como adiantou Faro de Vigo- evita recorrer ao alto tribunal e vén de autorizar unha transferencia de crédito da partida de imprevistos e funcións sen clasificar a gastos xurídico-contenciosos por case 3 millóns de euros. Faino para "atender o cumprimento de diversas sentenzas xudiciais en materias correspondentes a parques eólicos". 

A modificación orzamentaria aceptada por Facenda, incluída nas do mes de xullo pero publicadas de novo neste mes tras unha corrección de erros, supón unha transferencia de crédito de, concretamente, 2.949.935,36 euros. Tal e como se aclara no expediente, supón o "acatamento" en data do pasado 7 de xullo de cinco sentenzas, tres delas do pasado 2016 e dúas deste mesmo 2017, a última contraria á Xunta do 29 de marzo.

A factura, polo de agora, suma os máis de 688.000 euros en indemnización para EDP Renováveis ditaminada polo Tribunal Superior de Xustiza de Galicia (TSXG), así como os 930.000 euros que a Administración deberá pagar a Ventauria Enerxía Rural, os 376.000 euros a Viraventos, os 141.000 a Andavia Renovables e os 27.000 para Iniciativas Estratéxicas Galegas. A imposición por parte do alto tribunal do abono dos xuros legais desde a data da reclamación en vía administrativa por parte das compañás incrementou aínda máis o pagamento inicial. 

Ademais, quedan pendentes aínda os máis de 222.000 euros de indemnización ditaminados polo TSXG para Cupa Renovables, na que foi a primeira das sentenzas favorables a unha das empresas eólicas afectadas. 

Foi naquela primeira sentenza de 2015, que ditaminaba a indemnización a esta compañía, cando o Superior galego recoñecía o dereito a indemnización dos parques eólicos e advertía do "dano evidente" que a anulación do concurso do bipartito, así como a responsabilidade da Xunta fronte ás empresas polos gastos que lles supuxeran o proceso.

 Logo, no ditame que estimou parcialmente o recurso de EDP, o TSXG insistía no "evidente dano á entidade demandante que ha de atribuírse á Administración, quen truncou o proceso de adxudicación acordando a desistencia" dos procedementos eólicos en tramitación. No ditame a favor de Ventauria, declara a responsabilidade patrimonial da Xunta polos "danos e prexuízos" á compañía, que veu "frustrada de forma sobrevinda a posibilidade de desenvolver as instalacións".

Galicia perdeu máis do 80% do emprego no sector en dez anos

O concurso eólico desenvolvido polo goberno bipartito foi un dos principais cabalos sobre o que subiu o PP na campaña autonómica de 2009. En medio dun enorme ruído mediático, os conservadores empregaron aquela poxa como principal diana para atacar o Goberno galego e buscar o enfrontamento entre os dous partidos que o conformaban. 

Malia as advertencias sobre a inseguridade xurídica que suporía a anulación, a posibilidade de demandas e indemnizacións millonarias e a perda de millóns de euros en investimentos e do liderado no sector, Feijóo seguiu adiante. En dez anos, perdeuse máis do 80% do emprego no eólico e Galicia perdeu o liderado nos muíños de vento. 

Así, e logo de anos perdidos no eólico, a polémica anulación do concurso do bipartito foi declarada ilegal polo TSXG nunha sentenza ratificada logo polo Supremo. Pouco antes, o mesmo alto tribunal galego acordara legal o procedemento de regulación do sector levada a cabo polo Executivo que presidía Pérez Touriño, mentres que o novo concurso posto en marcha polo Goberno de Núñez Feijóo fora tombado tamén polo Superior galego en febreiro de 2016.

No balbordo xudicial que supuxo a polémica anulación, o Supremo avalou en abril de 2016 a anulación do concurso eólico do bipartito, en aparente contradición co ditaminado tan só un ano antes polo mesmo tribunal. Daquela, só se pronunciara sobre a decisión de agosto de 2009 de anular as adxudicacións dos megavatios, mentres que nesta última ocasión decidira sobre a anulación final do concurso, adoptada tres meses despois.

Sexa como for, e nove anos despois daquelas polémicas decisións do Executivo de Feijóo aos poucos días de chegar a San Caetano, o sector continúa estancado, a Xunta enlamado en batallas xudiciais e pagamentos de indemnizacións e outros territorios collendo a dianteira nun ámbito no que Galicia era potencia."                   (Praza  Pública, 12/09/17)

La entelequia del biodiésel gallego

Una de las plantas de biodiésel en el puerto exterior de Ferrol / gabriel tizón

"La gran apuesta empresarial del puerto exterior de Ferrol por el biodiesel resultó una entelequia. En 2008, la ría se perfiló como el gran productor de este combustible biodegradable desde Galicia para el mundo. 

Aspiraba a producir el 44% del carburante ecológico de España con tres nuevas plantas que prometían un centenar de empleos y que, paradójicamente, no terminaron de arrancar aunque se beneficiaron de jugosas ayudas públicas e incentivos a la reindustrialización.

 En la explanada de cabo Prioriño, junto a los muelles, hay dos empresas que no fabrican nada. A poca distancia, en el polígono industrial de Río do Pozo, en Narón, el armazón de una tercera, también mimada con fondos públicos, que ni siquiera se terminó.

 Son tres de las cuatro plantas gallegas que, entre 2006 y 2009, se apuntaron al boom del biodiésel. Infinita Renovables acaba de cambiar de manos para integrar una gran corporación indonesia del aceite que la absorberá como plataforma estratégica para saltar al mercado europeo. 

Otra, Entabán Biocombustibles de Galicia, SA, está en liquidación desde el año pasado, y la de Narón, Biocarburantes Peninsulares, SL, inicialmente vinculada a Eulén y Enagás, en manos de un administrador concursal. Entre las tres, calcularon que exportarían 720.000 de toneladas anuales desde la rada de Caneliñas, y los 90 operarios que contrataron se pasaron más tiempo regulados que en activo.

 Las tres tienen otra cosa en común: recibieron importantes inyecciones de dinero público, al menos 19,2 millones de euros en incentivos, créditos blancos o subvenciones, para empujar la producción de este combustible a base de aceites vegetales —colza, soja o palma importados de Latinoamérica o Asia— llamado a sustituir a los derivados del petróleo.

Al poco de arrancar en Ferrol, Entabán e Infinita ya se toparon con la competencia de los productores de Argentina e Indonesia, que fabricaban a menor coste y sin trabas para exportar. “Básicamente, ellos producían más barato porque tenían la materia prima a mano y coparon el mercado”, explica Germán Amor, del comité de empresa de Infinita. Durante años, y ya en paralelo a la crisis, los productores españoles urgieron a los sucesivos gobiernos centrales a regular los tráficos. 

Se hizo con un decreto de abril del 2011, que quedó sin efecto en octubre. “La alegría nos duró bien poco”, resume Amor. Un limbo jurídico prolongado que se ha llevado por delante a las dos firmas que apostaron por la fabricación de este carburante ecológico animados por las ayudas a la reindustrialización que ofrecía el Ejecutivo a través del Plan Ferrol.

La más grande de las tres es Infinita Renovables, del grupo Isolux Corsán y el Banco Santander. Se estrenó en junio de 2009 tras una inversión de 80 millones para una gran fábrica que ocupa 40.000 metros cuadrados y que prometía 300.000 toneladas por año. 

La empresa renunció a los 14,4 millones en ayudas del Ministerio de Industria a través del Plan Ferrol, que tenía preconcedidos en 2008 porque no logró los avales necesarios. No obstante, accedió, al menos, a diez millones en incentivos, “cinco de la Xunta y cinco del ministerio”, apunta Germán Amor, de acuerdo con la información que proporcionó la dirección a la plantilla.

Los 70 puestos comprometidos se quedaron en 55 y pronto menguaron hasta la treintena. Desde marzo de 2011, la plantilla ha vivido un “calvario laboral” de eres y prórrogas que finalizó en noviembre. Desde entonces, trabajan pero no producen. “Básicamente, hacemos mantenimiento”, explica el comité. Cinco años después de abrir, Infinita cambia de dueños.

 El puerto ferrolano aprobó en febrero la cesión de las instalaciones portuarias de Infinita a Masol Iberia Biofuels, del grupo Musin Mas, especializado en aceites vegetales y con sede en Sumatra (Indonesia). Suma 700 trabajadores en todo el mundo.

 “Nos dijeron íbamos todos dentro del paquete”, cuenta Germán Amor, hijo del histórico sindicalista ferrolano Manuel Amor. Pero, el pasado miércoles, la empresa despidió a seis de los 34 empleados que quedaban. Se lo notificó por carta aduciendo causas objetivas.

Entabán, propiedad de un grupo radicado en Zaragoza, destinó 48 millones a poner en marcha una fábrica que inauguró Emilio Pérez Touriño, entonces presidente de la Xunta, en junio de 2008.

 Presumía de ser la más moderna, con 34 operarios —se quedaron en 18— para producir 200.000 toneladas cada año desde una parcela de 32.000 metros en el puerto. El Gobierno gallego aportó al proyecto 4,5 millones a través del Igape y el Ministerio de Economía, 1, 8. Buscó nuevos dueños sin éxito y está en liquidación.

El caso de Biocarburantes Peninsulares es el más llamativo. Anunció 120.000 toneladas por año con 26 empleados y 20 millones de inversión, de los que 2,9 eran subvenciones del Igape para una planta que ocupa 8.000 metros cuadrados en Narón. 

Contrató, por lo menos, a 10 personas que nunca llegaron a trabajar aunque durante muchos meses, cobraron la nómina sin pisar la fábrica, que no se llegó a inaugurar, según la CIG. “Era un cachondeo. Cobraban como si estuvieran en periodo de formación pero sin ir. Lógicamente, la culpa no era de los trabajadores”, explican los sindicatos. La planta, domiciliada en Madrid, está en manos de un administrador concursal."         (El País, 16/03/2014)

Galicia ignora una puja que salvaría la segunda planta solar de España

"Medio centenar de trabajadores de la fábrica de paneles de T-Solar, la segunda mayor planta de placas solares de España, permanecen encerrados desde ayer por la mañana en las instalaciones de la empresa, en el Parque Tecnológico de Galicia, en el municipio ourensano de San Cibrao das Viñas. Inaugurada en 2008 tras un potente encadenado de ayudas públicas que sumó hasta 65 millones de euros concedidos por la Xunta, el Gobierno, la Diputación de Ourense y las cajas de ahorro, entró el pasado abril en concurso de acreedores al no poder afrontar una deuda de 61 millones a pesar de las subvenciones recibidas en menos de un lustro.

El comité de empresa aceptó el ERE propuesto por los administradores en junio y que supuso el despido de los 170 empleados que permanecían en la plantilla sin carga laboral. La firma de ese expediente de regulación de empleo incluía un compromiso de reincorporación de la plantilla en caso de venta de la planta, cuyo accionista mayoritario es el gigante de la construcción Isolux-Corsán.

 Con una oferta de compra firme, ni los administradores concursales ni la Xunta (principal acreedor) han convocado el comité de seguimiento encargado de estudiar las propuestas. Mientras, la empresa ha comenzado a desmantelar parte de las instalaciones, entre ellas la planta de gases imprescindible para la fabricación de las placas solares gigantes y que tardaría un año en ser reinstalada.

 “Si quieren desmantelar la fábrica lo harán con nosotros dentro”, asegura Brais González, uno de los empleados encerrados. “No tenemos ninguna noticia oficial y la actitud de la Xunta es totalmente irresponsable ante una oferta tan sólida”, explica.

 “La gente quiere trabajar y no la indemnización que ofertaron con el ERE”, reitera desde el interior de las instalaciones, en las que permanecerán concentrados indefinidamente para evitar que prosigan los trabajos de desmantelamiento, paralizados desde ayer por la mañana. Los administradores de la empresa explican que se trata de un desmantelamiento por motivos de seguridad.

 La oferta más sólida de compra llegó desde Inglaterra hace un mes. La empresa Sunfilm UK Limited es la única que ofrece el mantenimiento de los 170 puestos de trabajo. 

Además se compromete a pagar 2,2 millones de euros por todos los activos de T-Solar libres de deuda, a dotar la inversión necesaria para aumentar la capacidad productiva de la fábrica y el capital necesario para el funcionamiento mensual de las instalaciones. Un mes y medio después, los administradores omiten por completo la venta de las instalaciones como solución airosa tras la crisis de la subvencionada sociedad.

 La Consellería de Industria, consultada por este diario, no ha ofrecido ninguna respuesta ante esta situación a pesar del compromiso manifestado por el conselleiro Francisco Conde, que aseguró en mayo durante una reunión con el comité de empresa que “no escatimaría en esfuerzos” pidiendo “alternativas” al cierre y en defensa de “la recuperación de los fondos públicos invertidos”. Días antes, en el Parlamento de Galicia, criticó la “actitud” de la empresa a la que acusó de “no ser transparente”.      (El País, 03/07/2013)

La fábrica de paneles solares de Ourense despide a toda la plantilla

"T-Solar, la segunda mayor fábrica de paneles solares de España, ha presentado un ERE de extinción que afectará a los 170 trabajadores que mantiene en nómina. La empresa pretende despedir a toda la plantilla contratada en las instalaciones inauguradas en octubre de 2008 en el Parque Tecnológico de Galicia, en el cinturón industrial de Ourense, gracias a un potente encadenado de subvenciones y préstamos ventajosos concedidos durante años sucesivos por la Xunta de Galicia, la Diputación Provincial y las extintas cajas de ahorro gallegas.

Controlada por el gigante de la construcción Isolux Corsán (con el 88% de la empresa) y por el fondo de capital riesgo Corpfin, la sociedad solicitó a comienzos del pasado marzo someterse a un concurso voluntario de acreedores.

 La plantilla ya había soportado dos ERE temporales que sumaron hasta siete meses de parón laboral desde el 15 de julio de 2012. A pesar del frenazo en la producción, la dirección ordenó seguir invirtiendo en la planta. Hace dos meses se remataron mejoras en la línea de producción por valor de medio millón de euros para potenciar su producto innovador en mercados tan amplios como Estados Unidos o Puerto Rico.

 Y es que T-Solar se fundó como la primera planta mundial capaz de producir placas gigantes: 5,7 metros cuadrados de superficie frente a los convencionales de un metro cuadrado.

 La compañía, que todavía no ha dado explicaciones sobre las condiciones del despido colectivo, alega que la supresión de las primas a las energías renovables ordenada por el Gobierno central y la fuerte competencia del mercado asiático —que fabrica productos similares a coste menor— ha provocado un agujero en sus cuentas de 60 millones de euros, inasumible a pesar del potente respaldo de capital que proporciona Isolux Corsam. 

El comité de empresa mostraba ayer su “asombro” por la solución adoptada y por las formas empleadas para liquidar la fábrica. Denuncia que los empleados “llevan un mes sin saber nada ni de la dirección ni de los administradores concursales”. Ante la ausencia de reuniones informativas, fuentes sindicales aseguran que la próxima semana acordarán medidas de presión para defender sus derechos laborales."        (El País, 18/04/2013)

UUAA láiase do escaso beneficio para os propietarios dos terreos onde irán os eólicos

"Admitidos a trámite proxectos de 29 grupos

A Xunta controlará o 14,2% do capital eólico concedido

Un total de 325,74 megavatios do conxunto de 2.290 outorgados por Industria quedarían baixo control da administración, xerando 30 millóns por ano.

Un 14% de cota pública nos parques eólicos e a previsión de até 8 mil postos de traballo a crear froito dos proxectos industriais asociados, cun investimento previsto de 1.357 millóns de euros, ademais de 2.744 millóns para o despregue dos propios parques e 3.100 traballos xerados pola propia construción destes. Son as cifras principais que achegou este venres a saída á luz pública da resolución da comisión de valoración do concurso eólico. (…)

"Por primeira vez a explotación dun recurso natural de Galiza redunda en beneficio dos cidadáns deste país", afirmou o vicepresidente. Quintana insistiu na "transparencia" do proceso que, na súa opinión, foi "radiado, televisado e comentado" amplamente. "Facemos historia tamén pola transparencia e publicidade", insistiu. (…)

Fernando Blanco falou dun "cambio sustantivo e transformador" e asegurou que non hai dúbidas sobre a seguridade xurídica. O conselleiro tamén chamou a atención sobre o investimento que se derivará aos concellos afectados polos parques. Así, desa media do 14% de cota pública, o Goberno promete destinar catro de cada dez euros ingresados nese apartado polo Instituto Enerxético de Galicia a obras concretas pactas cos gobernos locais. Ademais, o 10% irá para as comunidades de montes e entre un 1 e un 3% a propietarios de montes.

Os principais beneficiarios

Eólica Galenova: 235 megavatios (Reúne a Caixanova e o grupo Elecnor)
Aucosa Eólica: 216 MW (Iniciativa promovida por varios grupos conserveiros)
Ventos Cooperativos: 192 MW (Reúne as principais cooperativas leiteiras do país: Feiraco, Icos, Irmandiños, Colaga)
Norvento Eólica e Norvento: 172,8+21 (Caixa Galicia)
Fisterra Eólica: 174 MW (Endesa)
Puentegasa: 173,4 MW
Ventauría Enerxía Rural: 160,2 MW
Enerxías Renovables de Galicia: 142 MW (Vencellado ao construtor Jacinto Rey, do grupo San José)” (Vieiros.com, 26/12/2008)

Ouseña, O grupo San José, financiero do periódico do Bloque, "A Nosa Terra", e as caixas de aforro, as dos cartiños pra as campañas electorais... e os paisanos, pois a velas vir...

"Á galería de críticas pola recente resolución eólica apuntouse tamén este martes o sindicato Unións Agrarias (UUAA). A través do colectivo Vento Noso, asociación nada para a defensa dos propietarios de solo e vinculada a esta organización agraria, UUAA carga contra a pequena porcentaxe, entre o 1 e o 3%, que o Goberno fixou para a remuneración dos terreos. Segundo explicou Xosé Antonio Diéguez, presidente de Vento Noso, os chamados contratos de adhesión "só benefician os grupos empresariais".

Por este motivo, Unións considera que a situación está no gume da "fraude", e quéixanse de que da cesión media gratuíta ao INEGA do 14,5% da potencia do concurso, á súa vez apenas un un 5,8% desa porcentaxe se lle vai trasladar aos concellos a través da Fegamp e só será un 1,4% o destinado ás comunidades de montes veciñais (CMVMC). Trátase, din desde o sindicato, dunha "clara discriminación con respecto ao resto dos propietarios". UUAA defende desde hai tempo que o negocio eólico deixa marxe suficiente para que os propietarios dos terreos reciban "até un 10%". Subliñan ao respecto que se trata da media do que noutros países da Unión Europea están recibindo os propietarios.

Outra importante queixa exposta por Vento Noso é a definición do chamado "terreo eólico", considerado como aquel onde é rendíbel instalar un parque de muíños porque o vento sopra coa potencia axeitada un número suficiente de horas ao ano. Advirten desde o colectivo de que, á hora das expropiacións, no canto de seren valorados economicamente en función desa capacidade de xerar enerxía eléctrica, son valorados polo seu valor como solo rústico, podendo ser captados así por cantidades moito menores ao seu valor real." (Vieiros.com, 31/12/2008)

Como son pequeñitas, no querían una ¡Quería 16 minicentrales!

En esencia, la denuncia se basa en que Castro tejió una red de sociedades instrumentales, con el fin de conseguir 16 concesiones administrativas de la Xunta para explotar minicentrales hidroeléctricas y desarrollar parques eólicos, contando para ello con el apoyo de Ordás en su condición de alto cargo de la Xunta.

Según el fiscal, se trataba de sociedades de pantalla (con capital muy escaso, carentes de personal y sin capacidad técnica para acometer sus proyectos energéticos), a través de las cuales se pretendía intencionadamente ocultar la identidad de los verdaderos propietarios y eludir requisitos legales para las concesiones, como el tener que constituir un plan eólico empresarial. Así las cosas, desde que Ordás tomó posesión de su cargo en 1999, Castro pasó de aparecer vinculado a tres firmas del sector, a estar relacionado con al menos 35 empresas energéticas creadas o adquiridas entre esa última fecha y el año 2005." (Carlos Martínez-Buján: Minicentrales y tráfico de influencias; El País, Galicia, 26/03/2007, pp. 40)

Especulación eólica

martes 20 de marzo de 2007

Si el primer objetivo del plan eólico de Fernando Blanco es dejar en Galicia una parte de los beneficios eólicos que genera, el segundo es acabar con la especulación del sector. El borrador incluye alguna cláusula anti-especulación que, según fuentes de Industria, prohibirá la transmisión de las autorizaciones eólicas antes de cinco años. No es un problema pequeño. En los últimos cinco años, de los casi 4.000 megavatios autorizados por la Xunta de Fraga, 1.500 megavatios fueron revendidos incluso antes de poner un solo molino en los montes. (El País, Galicia, 19-03-07, pp. 32)

Ver las plusvalías.