Mostrando entradas con la etiqueta Buenas prácticas ganaderas. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta Buenas prácticas ganaderas. Mostrar todas las entradas

1/9/23

Moza, gandeira, 'tiktoker' e premiada polo ministerio: "O futuro do rural está nas nosas mans"

 "Lucía Casal fala decidida e sen complexos. Desde a aldea do Carballal, na parroquia melidense de Santa María, onde esta rapaza de 20 anos traballa na granxa familiar de vacún de carne en semiextensivo, un modelo de explotación que defende con vehemencia polo que supón de benestar animal, conservación da paisaxe e da biodiversidade ou uso responsable da auga. Agora, no verán, traballa tamén nun bar e durante o curso dá prioridade aos seus estudos. Fixo un ciclo medio de forestais (Aproveitamento do medio natural no IES de Arzúa), empezou Auxiliar de Veterinaria e quédalle un ano para rematar o de Gandaría e Asistencia en sanidade animal no Centro de Promoción Rural - EFA de Fonteboa, en Coristanco. Tamén fixo prácticas nunha explotación leiteira de Monterroso e logo continuou a súa aprendizaxe durante dous meses noutra de Irlanda. "O tempo que pasei alí abriume moito os ollos", di.

Como tantos mozos e mozas da súa idade, Lucía tamén saca tempo para as redes sociais. Nelas, conta tamén o seu día a día na explotación: a bordo do tractor, ensilando, alimentando un becerro, sacando pacer as vacas... Algúns dos seus vídeos superan as 100.000 reproducións e ten 14.300 seguidores no seu perfil de TikTok e preto de 6.000 no de Instagram. Como membro da Asociación Galega de Cooperativas Agroalimentarias (Agaca), as Cooperativas Agro-alimentarias de España presentaron a súa candidatura á convocatoria 2023 dos Premios Nacionais de Mocidade que concede o Instituto de la Juventud de España (Injuve), dependente do Ministerio de Dereitos Sociais e Axenda 2030. 

Gañou o Premio Nacional de Mocidade na categoría de Medio Ambiente por defender e promover un modelo de produción sostible medioambientalmente. "Amosa o seu traballo en redes sociais para dar apoio a outros mozos que precisan orientación no sector. Cunha granxa semi-extensiva que pretende converter en extensiva cun uso correcto dos recursos e o desenvolvemento sostible sobre o respecto, a protección e conservación do medio ambiente e o benestar animal", destaca o Ministerio. "Estou moi feliz e orgullosa. Non o esperaba... Eu contaba o día a día, o que fago", explica quen aclara que os seus vídeos son "unha reivindicación do rural en xeral" e do modelo "extensivo e semi-extensivo en particular". 

"Tamén o fago para que a xente nova aposte por isto porque é unha opción que ten", di Lucía, que non dubida en denunciar os prexuízos que aínda pairan sobre o rural e o traballo gandeiro ou en lembrar as mofas ou mesmo o bullying que sufriu por presumir de vacas e labor. As mesmas que tamén existen nas redes pero que se tornan maioritariamente en admiración, ánimo ou petición de consellos por parte de moita mocidade. "Nunca agachei a cabeza", advirte.

Como empezou a dedicarse á gandería?

Fun pouco a pouco adentrándome neste mundo, sempre con moita paixón, a pesar de ter moitas faltas de respecto no instituto e ser mirada mal por andar coas vacas... Pero iso sempre me fixo máis forte. 

É vocacional?

Desde moi pequena tíveno claro. Sempre quixen ser veterinaria, estudei un ciclo medio de FP de forestais... Levo isto no corazón. Non coñecín a meu avó, pero xa vin feito todo o que el logrou aquí e sempre lle dei moito valor. Se aquela xente, naquela época, foi quen de erguer isto, nós tamén habemos poder porque temos moitas máis facilidades: temos internet, móbil e maquinaria robotizada que fan todo máis doado. 

Reivindica o traballar e vivir no rural, pero tampouco agocha as críticas ás eivas que nel hai...

Falta darlle un impulso, si. Vas vendo cada día como a xente quere marchar do rural e píntannos as cousas moi difíciles, pero eu creo que está nas nosas mans. Se os nosos avós puideron vivir aquí cunha calidade de vida que nós temos 100% mellorada, nós tamén podemos, pero seguro que aínda mellor. 

Que pediría para o rural?

Debemos ter mellores conexións e comunicacións no rural, nas aldeas, pero non só para a xente nova. Ao final, todo o mundo saca o carné de coche porque o precisamos para case todo, pero os máis vellos son os que máis precisan de transporte público, de máis conexións de autobuses, mesmo de axudas para o uso dos taxis... Falo de todas as administracións porque todas poden facer algo máis. É fundamental que lembremos que no rural está o sector primario, algo esencial, e que son os nosos avós, xa xubilados, os que seguen aquí mantendo isto. Se queremos que o rural siga en pé, hai que telo en conta e axudalo. Tamén con todos os servizos.

Nota en falta máis servizos?

No meu caso, vivo a un quilómetro de Melide e non teño tantos problemas, pero si sei de moita xente do rural que si os ten no ámbito sanitario, por exemplo, porque só teñen un PAC como alternativa ou acaban indo a Urxencias por falta de profesionais ou de centros de saúde funcionando. Todo o mundo debe ter os mesmos dereitos e servizos públicos. Coa educación pasa un pouco o mesmo... Na zona onde eu vivo creáronse bastante casas niño para os máis pequenos e iniciativas coma esta creo que son boas. Hai que incentivalas un pouco máis. 

Pero, como vostede dicía, hai agora posibilidades no rural que hai non moito tempo nin se albiscaban...

Pode parecer que estamos moi modernizados porque claro que temos máis posibilidades que antes, pero somos os últimos en todo. A fibra, por exemplo, non dá chegado a moitos sitios... A min mesma chegoume hai pouco pero aínda estiven tempo sen poder usala.

O seu é un exemplo da importancia dunha boa conexión de internet, non só para o traballo.

Claro que é importante, moito, para todo e tamén para traballar. O que non podemos é vender que a vida no rural é moi boa se non temos os mesmos servizos que o resto. Eu son moi positiva, aposto por isto e vexo futuro, pero tamén me dou conta da realidade, de que as administracións teñen que axudar un pouco máis. 

O Injuve premiouna, en parte, por servir de "orientación" no sector agrogandeiro para a xente nova. Que falta para que máis mozos e mozos se interesen?

Falta difusión. Igual que nos meten publicidade doutras cousas, doutros estudos, por que non falar das posibilidades que ofrece o rural, do traballo agrogandeiro? Iso é moi imporante para a xente nova e hai moi pouca información. A min mesma, polas redes, mozos e mozas pregúntanme que poden estudar para poder traballar no rural, para poder montar unha granxa...

Segue habendo prexuízos?

O campo sempre os tivo, pero é tamén por esa falta de información da que falabamos. Eu son unha rapaza nova que saio de festa, vou a centros comerciais, traballo e estudo como calquera outra moza de calquera outro sitio.

Padeceu mofas polo seu traballo ou a súa afección pola gando? 

Claro. Sufrín bullying no instituto. Empezaba a tirar fotos coas vacas, cos cans... Presumía do meu traballo e sempre había quen comentaba que "se anda nas vacas é que non ten nada", que "é unha morta de fame"... Pero nunca agachei a cabeza nin discutín porque fago o que me gusta. Non me meto con ninguén, non lle fago mal a ninguén. No teño nada do que me arrepentir e teño que estar orgullosa. 

E aproveita as redes para defender a gandería ou semi-extensiva. Por que?

Porque se queremos consumir produtos de calidade precisamos deste modelo. Teño observado moitas granxas e modelos e a natureza fala por si soa. Ben me decato de que as vacas, estando dentro da corte tanto tempo e dándolles penso e millo, tiñan moitos máis problemas, andaban a diario con medicamentos... Agora a súa alimentación é pasto e forraxe, non hai cesáreas nos partos, empreñan á primeira sen medicación... Iso tamén é calidade. O tempo que pasei en Irlanda abriume moito os ollos. 

Está ben pagado o traballo seu e de seu pai na explotación?

Os prezos son moi baixos. Estamos traballando baixo mínimos, a prezo de custo. Nós esforzámonos por un modelo de calidade, de benestar animal, pero iso tamén require uns gastos. Vendemos para Ternera Gallega Suprema e iso supón uns requisitos e condicións no coidado e alimentación dos animais. O que pedimos é que se pague o xusto, prezos dignos. Non é facernos ricos, senón vivir con dignidade. Están pagando a carne ao mesmo prezo que hai dez anos e canto non mudou a cousa desde aquela.

Onde se ve dentro de dez anos?

Espero estar coa carreira de Veterinaria acabada e, senón, ser enxeñeira agrónoma. Gustaríame ter unha explotación en extensivo e quero dedicarme á gandería, iso seguro. Tal e como me gustaría, supoño que me daría perfectamente para vivir, pero eu non sei estar quieta e non me importaría poder facer outra cousa aparte. O problema que teño onde vivo é que estou xa moi preto de Melide e non teño terreo suficiente, pero conto con comprar algo. Gustaríame ter mínimo cen vacas reprodutoras. 

Apunta alto...

Non sei parar quieta. Eu sonche así (ri). "                  (Miguel Prado, Praza.Gal, 04/08/23)

11/8/22

"No rural de Galicia témolo todo, o que faltan son modelos máis cooperativistas, máis colaboración"... en Alemaña ou en Austria, onde hai mesmo queixerías móbiles que van de granxa en granxa producindo o queixo de cada explotación, que logo é a que o vende e comercializa. Desde as administracións poderíanse fomentar este tipo de proxectos colaborativos

 "Casa Grande de Xanceda é o segundo maior produtor ecolóxico do Estado e o primeiro de Galicia. Nas súas 200 hectáreas de prados e bosques autóctonos pacen máis de 300 vacas e co seu leite elabóranse todo tipo de produtos lácteos dunha gandería que, en 2002, foi unha das primeiras en certificarse oficialmente como ecolóxica. 

A explotación de Mesía cumpre co veto aos produtos e abonos químicos, co benestar animal e co mínimo dunha hectárea de prado por cada dúas vacas. Ademais de destacar por ter consolidade un negocio de referencia no sector lácteo e ecolóxico, destaca tamén polo respecto e coidado do medio ambiente e o fomento da conservación da biodiversidade na granxa. O éxito desta aposta quedou tamén certificada coa declaración de máis de 74 hectáreas como espazo natural protexido nunha explotación con pastos, bosques e zonas húmidas libres de herbicidas, insecticidas e fertilizantes químicos desde hai décadas e unha variedade de especies case única. 

Cristina Fernández-Armesto é unha das socias que leva o temón da granxa familiar, unha aventura que empezou cando nos anos 60, os seus avós, Felipe e Victoria Fernández-Armesto, fundaron a gandería en Mesía, que iniciaron con vinte vacas traídas desde Canadá. O resto, é historia á que nos achegamos nesta primeira entrega da serie Mans da Galicia que vén, na que coñeceremos proxectos apegados ao territorio e con vocación de futuro en diversos puntos do país

Que era a Casa Grande de Xanceda para vostede e que é agora?

Para min isto sempre foi a volta á infancia porque aquí pasamos eu e mais os meus irmáns todos os veráns. Xanceda sempre estivo aí. Obviamente, houbo unha evolución desde os inicios por parte do meu avó, para quen isto era un soño de xubilación. Das primeiras 20 vacas que mercou pasouse a unhas 300, mentres el, que viviu ata os 98 anos, ía mercando ou intercambiando terras ata conseguir unha base territorial grande e conxunta, unhas 200 hectáreas. O valor de todo o que facemos agora son estas terras, a base que nos permitiu logo apostar pola gandería ecolóxica. Ese foi o legado principal do noso avó, o que nos permitiu dar un paso máis. 

Como decidiron dar ese paso máis?

Cando meu avó morreu, en 2002, aquí había 300 vacas e todo este terreo. Eu traballaba nunha multinacional da moda en Madrid e con meu pai e meus irmáns cavilamos moito sobre o que facer. A opción fácil tería sido vender as vacas e o terreo ou plantar árbores... 

Pero non o fixeron. 

Non. Decidímonos un pouco antes da crise de 2008. Daquela había moitas oportunidades no mercado, todo parecía ir ben economicamente... Asociámonos con Guillermo, que era o veterinario da granxa e tiña unha visión moi clara sobre as posibilidades da certificación ecolóxica, da necesidade de achegar valor engadido e dos beneficios para a natureza e o medio ambiente que suporía impulsar outro modelo. E apostamos por el. En 2002 decidimos certificar oficialmente como ecolóxica a granxa. 

Con que obxectivos emprenderon esa mudanza?

Un dos principais obxectivos era ser sostibles a nivel económico, porque a granxa era unha auténtica ruína: vender leite cru non é un bo negocio nin o era. Sabiamos que tiñamos que darlle unha volta total. O outro obxectivo era ser sostibles desde o punto de vista medioambiental. Foi así como decidimos facer unha reconversión e pasar a ser unha granxa ecolóxica. Daquela non había moitos compradores de leite ecolóxico e o prezo que nos pagaban non compensaba os custos, así que, despois dun tempo, demos outro paso para ser a nosa propia industria e pechar o ciclo.

Todo se fai na Casa Grande de Xanceda? 

Todas as vacas que temos, desde hai medio século, naceron e medraron aquí; nunca compramos unha vaca de fóra e todas as que hai son tataranetas das primeiras que chegaron. Alimentámolas, apañamos a maior parte da súa alimentación da nosa colleita, muxímolas e comercializamos o leite. E facémolo cun grupo de traballadores e traballadoras da contorna, do rural. Todo baseado na terra, nas 200 hectáreas que temos. Así empezou a historia. 

Unha historia que presume da calidade dos seus produtos, principalmente...

Sabíamos que non íamos ser nunca nin os que máis vendésemos nin os máis baratos, así que sabiamos que tiñamos que diferenciarnos pola calidade.

 O coordinador de Galletas Daveiga dicíame que no rural galego o fundamental para o seu desenvolvemento é que a súa xente crea nas súas posibilidades. Está de acordo?

Completamente de acordo. Temos que crelo porque en Galicia temos as materias primas, témolo todo. Hai bos exemplos de cooperativas, pero faltan máis, precísanse modelos máis cooperativistas, centros de transformación compartidos, por exemplo. Ocorre en Alemaña ou en Austria, onde hai mesmo queixerías móbiles que van de granxa en granxa producindo o queixo de cada explotación, que logo é a que o vende e comercializa. Desde as administracións poderíanse fomentar este tipo de proxectos colaborativos.

Unha boa forma de diminuír os riscos que supón empezar un proxecto agrogandeiro... 

Claro, porque o risco, existe, obviamente. A primeira parte da nosa fábrica supuxo un investimento de 1 millón de euros e sufrimos moito os primeiros anos. Se tivésemos a oportunidade de facer un investimento máis pequeno, sen tanta presión... Calquera tipo de instalación de uso compartido, de colaboración, de cooperación para empezar desde abaixo e pouco a pouco sería moi positivo. 

En definitiva, falta cooperación no sector agrogandeiro galego?

Si, claramente. Falta unha cultura de cooperación. Abonda con mirar como de forte é o sector en Francia e todo polo espírito cooperativo que teñen.

Non será o único problema... 

Moitos dos problemas teñen que ver tamén co produto final que vendemos. Vender leite envasado nun brick non é rendible. Hai unha competencia feroz e en Galicia a maioría dos produtos lácteos que se venden son leite e nada máis. Fáltanos facer produtos con máis valor engadido. 

 

Por non haber non houbo nunca un grupo lácteo forte...

Se en Galicia pagan menos o leite tamén é porque o sector lácteo ten pouca capacidade de negociación conxunta. Podo poñer un exemplo sobre eivas dese tipo: hai moitos anos, cando empezaban as granxas ecolóxicas, intentamos formar unha cooperativa para facer negociacións conxuntas. Eramos unha ducia e nós iamos falar con cada unha delas pero todas nos dicían o mesmo: "Ti vai facendo e logo xa veremos". Ao final non se formou e tardou moitos anos máis en crearse.

Que cre que falta en Galicia para que haxa máis xente nova dedicada á agricultura ou á gandería?

Aquí ten moito que ver a calidade de vida. Se tes unha gandería familiar, como a maioría en Galicia, traballas 365 días ao ano. Se queres marchar de días libres ou vacacións tes que contratar a alguén para que te substitúa. Iso veo a xente nova, os fillos dos gandeiros... Ven que é unha vida dura para logo chegar moi xusto a fin de mes e para non poder decidir nin o prezo ao que vendes os teus produtos. Tes pouca liberdade e entendo que haxa quen opte por outro camiño. 

Daquela, que fai falta?

Fan falta máis servizos no rural. Iso é fundamental. Unha familia queda a vivir se ten vivenda accesible e uns servizos axeitados, que che permitan unha vida digna. Son necesarias escolas infantís para poder conciliar, colexios, servizos médicos, boas comunicacións, internet... A fibra chegou á Casa Grande de Xanceda o ano pasado! Ata daquela, todos na empresa estabamos con liñas de teléfono e datos limitados. Tamén é certo que cada vez máis as novas tecnoloxías, como os robots de muxidura ou a maquinaria de limpeza, están a facilitar moito o labor nas granxas. 

E que falta para que o sector avance e se renove?

Máis motivación e máis formación para as novas xeracións, para que vexan que se pode facer moito máis do que facían seus pais, que foi fundamental e moi importante, obviamente. Pero a xente nova debe saber que se poden facer moitas máis cousas nas explotacións. En Austria, por exemplo, non hai unha soa granxa de vacas que non teña tamén a súa parte de turismo, a súa venda directa de produtos, as súas visitas guiadas, cafetería... Son outras fontes de ingreso. Hai que ir buscando ese valor engadido e ir innovando. É clave. 

Faltan moitas desas alternativas en Galicia?

Falta moito, si. Nós temos a granxa coas portas abertas desde hai anos e temos lista de espera desde hai moito tempo para as visitas. É a nosa forma de aprenderlles aos nenos e a moitos adultos que hai detrás do que están comendo, pero tamén de que vexan sistemas de gandería que achegan ao medio ambiente e á natureza. E que non restan. Modelos que, ademais, poden ser rendibles, que xeran o suficiente como para seguir reinvestindo, mellorando, innovando e mantendo os postos de traballo, que é o máis importante. Ademais, isto supón manter a poboación e a actividade económica no rural.

E é un exemplo de respecto á contorna, ao medio ambiente...

A gandería e a agricultura poden achegar ao medio ambiente e isto é algo que hai que ter moi claro e explicar, máis agora que todos somos conscientes dos problemas pola falta de biodiversidade ou a contaminación. Hai estudos da UE que indican que en Europa só quedan un 20% de terras agrarias cun alto valor natural, polo que a agricultura e gandería que se está levando a cabo está degradando os ecosistemas, destruíndo hábitats e biodiversidade. Aquí vimos de conseguir a declaración de espazo natural protexido para unhas 75 hectáreas da granxa, que é a certificación de que o noso modelo non só protexe a biodiversidade, senón que a fomenta.

Cal é a fórmula para conseguilo?

A nosa filosofía é facer pequenas accións para que a natureza poida mellorar o seu rumbo. Temos ata 30 especies diferentes de vexetación nos prados, temos zonas húmidas, ecolagoas, río... Conformamos a típica paisaxe orixinal de Galicia, como adoitaba ser, con prados, sebe, árbores autóctonas... Colocamos 60 caixas niños, colmeas de abellas e mesmo atopamos enxames de abellas salvaxes, un indicador de que as cousas están indo ben. Parecen cousas insignificantes, pero importan. Traballamos co grupo naturalista Hábitat, que cada poucos anos fai un reconto: no último identificaron máis de 140 especies diferentes de plantas, máis de 90 de aves, máis de 25 de mamíferos e outras tantas de réptiles e anfibios. É a confirmación de que gandería, agricultura e natureza poden coexistir e fomentarse unha a outra. 

E todo iso cun negocio que tamén é rendible, algo que moitas veces sen pon en dúbida cando se fala de proxectos ecolóxicos e con ese grao de responsabilidade co medio ambiente e a contorna...

É rendible porque este proxecto só existe porque hai consumidores que queren que exista, aos que lles interesa que haxa ganderías que sexan compatibles co medio ambiente e ademais acheguen á natureza. É importante explicalo e contalo, porque se non o fas a xente tampouco o valora. Un proxecto así só pode funcionar se fas partícipe del ás persoas que compran os teus produtos. 

No entanto, levan anos loitando contra proxectos eólicos dos que advirten que son "incompatibles" coa súa política de empresa e forma de ser. 

Agardamos que coa declaración de espazo natural protexido para boa parte da nosa granxa se exerza de verdade esa protección, tamén contra estas iniciativas. O que está claro é que os macroeólicos e as macroinstalacións que se proxectan co macroparque Curtis-Ordes non son compatibles cunha vida no rural e menos nunha zona coma esta. Non son compatibles coa vida agrogandeira, que é prioritaria aquí. A calidade de vida empeora moito, o valor dos terreos cae un 20%, o ruído, as molestias, as liñas de alta tensión, as subestacións... Acabas convertendo a zona nun polígono industrial, cando é un espazo que vive da agricultura e da gandería.

Desde Casa Grande de Xanceda amosaron claramente o seu rexeitamento. Por que esa contundencia?

Se o que queren é que non vivamos disto, teremos que emigrar todos ás cidades, pero se a prioridade é que Galicia e España teñan un rural que nos alimente en casos de crise, isto é incompatible. Queremos un rural que exista ou non? Se a resposta é si, que non queremos depender de leite en po que veña de Nova Celandia, senón producir leite de aquí, de proximidade, o que temos é que coidar o rural e dar calidade de vida para que os agricultores e gandeiros poidan quedar a vivir nas súas aldeas e vilas. Isto é totalmente incompatible con macroinstalacións que, ademais, non achegan valor ao rural, senón que llo restan en favor dun beneficio que levan macroempresas e multinacionais que non están aquí e non deixan nin un peso. Só deixan consecuencias negativas. Se queremos un rural que exista, hai que apostar por el e pór cada cousa no seu sitio. Enerxías renovables si, pero así non. "                   (Miguel Pardo, Praza Pública, 05/08/22)

10/1/22

Ana Corredoira, ganadera de la cooperativa 'As Vacas da Ulloa': En defensa del trabajo de cuidar vacas... Hablo de la agricultura y ganadería familiares, ligadas al territorio y sostenibles. Esos modelos de producción que generan un claro impacto positivo sobre el territorio desde un punto de vista social, ambiental y económico... Qué difícil nos ha resultado cerrar la herida abierta por aquel pequeño error analítico de la FAO a la hora de comparar el potencial contaminante de actividades como la ganadería y el transporte. Pues sí, todavía a día de hoy es frecuente escuchar o leer eso de que la producción de carne genera más gases de efecto invernadero que todo el sector del transporte... Lo que realmente debería centrar el debate en los espacios de poder y gestión es la vida de las personas, las que producimos alimentos y las que consumimos esos alimentos, el territorio que nos alimenta y el futuro de estos elementos... Las mujeres y hombres rurales somos los responsables de proporcionar a la sociedad alimentos de calidad y seguros, ocupamos el primer e imprescindible eslabón de la cadena alimentaria... Una de las carencias que más golpea nuestros oficios es la falta de comunicación directa con la sociedad, la desconexión entre las productoras y las consumidoras. Dicho de otra forma, la desconexión entre el mundo rural y el urbano... la alimentación es una actividad inherente a la vida. Y ese coste es imprescindible y necesario. Sin dejar de ser tarea fundamental, por supuesto, reducir su huella ambiental

"Cuando era pequeña, estaba convencida de que el trabajo de mis padres era cuidar vacas. Al  menos, eso era lo que hacían de forma casi exclusiva en su vida, de lunes a domingo, desde el día 1 de enero al 31 de diciembre. Uno de los recuerdos que me acompañará siempre es la visita nocturna de mi madre a la cuadra, justo antes de acostarse, cada noche y sin excepción, para comprobar que nada había alterado el orden y tranquilidad de la noche. Dada la enorme transcendencia que estos animales tenían (y tienen) en la estructura socioeconómica de nuestro territorio, la Galicia profunda, no es de extrañar que el nuestro sea un trabajo semejable a las tareas de los cuidados.

Pero poco a poco he ido comprendiendo un poco mejor la dimensión del significado de la palabra ganaderx, porque ese es mi origen y lo que soy. Y he aprendido a ver la vida a través de los ojos de mis padres, gracias a la dedicación y responsabilidad con la que cada día se levantaban para cuidar de sus vacas, alimentarlas y protegerlas, para ofrecer a un mercado desconocido y que parecía muy lejano, un producto con unas características excepcionales, de primera necesidad, y su superalimento, la leche. Con 12 años, y todavía en el escenario de secuelas de la dura crisis de la enfermedad de las "vacas locas" (encefalopatía espongiforme bovina), viví el momento en el que nuestras vacas pasarían a llamarse "vacas ecológicas", sin entender muy bien el significado ni los cambios que ellas experimentarían a partir de ese momento, y mis padres empezarían a comercializar de forma directa la leche producida por nuestras ya famosas y singulares "vacas ecológicas". Bajo mi absoluto asombro, tras esa reconversión hacia una agricultura y ganadería ecológicas, todo seguía igual, mis vacas y mi aldea, pero lo que había cambiado era la forma de entender la producción animal de mis padres. Ellos comprendían que no todo vale a la hora de producir, al igual que no todo vale a la hora de consumir. Hablamos, por situarnos temporalmente, del año 2002.No he podido revisar la oleada de reacciones que ha suscitado la última entrevista al ministro de Consumo, Alberto Garzón, y soy consciente de que, probablemente, será difícil acceder al texto fiel a sus palabras. Al margen de las palabras textuales o no del ministro, o de sus insinuaciones o de las interpretaciones de las mismas, el problema es que cuando un tema se sitúa en el centro del debate y la polémica, estableciendo un escenario claramente polarizado a modo de balanza (a favor o en contra), ocurre lo que vemos. El tema en cuestión se banaliza, se pierde la proporción, y la que podría ser una extraordinaria oportunidad para generar o abrir un debate sectorial a modo de plan estratégico se queda en un titular en mayúscula y negrita que alimenta memes (recordemos el "debate del chuletón" de hace medio año y un ya habitual incendiario debate político).Si lo sucedido ha permitido traer a la escena pública la ganadería, aprovechemos la oportunidad, en positivo y desde una perspectiva constructiva. Pero por favor, alejemos del debate y de la realidad informativa aquello que resta valor y calidad al discurso. Lo que realmente debería centrar el debate en los espacios de poder y gestión es la vida de las personas, las que producimos alimentos y las que consumimos esos alimentos, el territorio que nos alimenta y el futuro de estos elementos. ¿Y qué hay en el centro? La visión política de una realidad lejana y desconocida y la denostada imagen de un sector, el nuestro, que ya no conecta con la sociedad de consumo.Thank you for watching

Las mujeres y hombres rurales somos lxs responsables de proporcionar a la sociedad alimentos de calidad y seguros, ocupamos el primer e imprescindible eslabón de la cadena alimentaria. Nuestra responsabilidad nos lleva, además, a escuchar y satisfacer las exigencias de lxs consumidorxs en materia de calidad alimentaria, bioseguridad, sostenibilidad ambiental, etc. Somos, además, agentes ambientales en nuestros territorios, pues con nuestro trabajo debemos cuidar de la tierra que nos alimenta, y también a nuestros rebaños, preservando su biodiversidad, haciendo un uso racional y sostenible de sus recursos y asegurando su fertilidad para las generaciones futuras. Porque yo no soy propietaria de la tierra que trabajo y cultivo, sino una persona que custodia un bien comunitario. Es más, es nuestra obligación como especie y sociedad (y no sólo de los ganaderxs y agricultorxs) preservar el medio que nos alimenta y da vida.

En nuestro sector, trabajamos de acuerdo a normativas comunitarias, nacionales, convenios, acuerdos y recomendaciones. Son estas normativas las que dirigen el modelo de producción de alimentos y las que deberían estar muy presenten en los espacios de diálogo. Esto tiene mucho que ver con el modelo de producción primaria que queremos o debemos potenciar para asegurar la alimentación del futuro y, sobre todo, para garantizar el acceso a alimentos sanos y seguros, porque no es lo mismo comer que alimentarse, ojo. Por ofrecer algún dato, por ejemplo, en España, el Convenio europeo para la Protección de los animales en Explotaciones Ganaderas (entendamos el término como la designación de una unidades de producción, pero podemos utilizar el sinónimo de granjas) entró en vigor en el año 1988. En cualquier caso, y al margen de normativas, creo que es importante poner en valor el código deontológico de nuestra profesión. El maltrato animal no es una práctica ganadera, no es un modelo de ganadería. El maltrato animal es un acto denunciable que debe penalizarse y castigarse. Y esto no debe sugerirlo una norma o ley. Es algo que entra en el área del sentido común. ¿Es posible que exista algún caso? Puede, pero la falta de rigor, de responsabilidad, de ética y de profesionalidad de unos pocos no puede empañar el buen hacer y la dignidad de un sector entero. Porque lamentablemente gente poco profesional existe en todos los sectores y áreas de la vida.

Una de las carencias que más golpea nuestros oficios es la falta de comunicación directa con la sociedad, la desconexión entre las productoras y las consumidoras. Dicho de otra forma, la desconexión entre el mundo rural y el urbano. No somos nosotrxs los que contamos cuál es nuestro día a día, nuestras dificultades, nuestros retos. No asumimos el papel de informar y divulgar. Supongo que lo que nos falta es un discurso de sector. Y, en ocasiones, las consecuencias de que otros hablen de nuestra vida son nefastas. Nuevamente, la falta de proporción y el sesgo en la información.

 Qué difícil nos ha resultado cerrar la herida abierta por aquel pequeño error analítico de la FAO (La Organización de las Naciones Unidas para la Agricultura y la Alimentación) a la hora de comparar el potencial contaminante de actividades como la ganadería y el transporte. Pues sí, todavía a día de hoy es frecuente escuchar o leer eso de que la producción de carne genera más gases de efecto invernadero que todo el sector del transporte. Y este argumento tiene su origen en un informe publicado por esta organización en el año 2006. 

El documento en cuestión, titulado Livestock’s Long Shadow, afirmaba que la ganadería produce un 18% de las emisiones globales de gases de efecto invernadero, más que todo el sector global del transporte. Terrible. Al final, los responsables del informe tuvieron que admitir que sus datos, efectivamente, estaban sesgados, porque para la ganadería habían tenido en cuenta todo el ciclo de vida, pero para el transporte sólo se había considerado la quema de combustibles fósiles.

En definitiva, no nos detengamos en la polémica, en el alboroto, en el argumento simplista que pueda llegar a insinuar que dejar de comer carne nos ayudará a salvar nuestro planeta. Alejémonos por favor de ese escenario para reconectar con la realidad. Con nuestro modelo de consumo podemos promover y favorecer el desarrollo de un modelo de producción más justo con la tierra y con las personas. 

Hablo por supuesto de la agricultura y ganadería familiares, ligadas al territorio y sostenibles. Esos modelos de producción que generan un claro impacto positivo sobre el territorio desde un punto de vista social, ambiental y económico. Busquemos el origen de los alimentos que consumimos, tratemos de conocer la realidad que hay detrás de los alimentos que llevamos a nuestra mesa.

Pero sobre todo, recordemos que en esa dura y compleja tarea de salvar el planeta, que nos sigue y nos persigue, es necesario realizar un completo y exhaustivo análisis de nuestro modelo de consumo en general. Porque consumimos cada vez que nos levantamos y encendemos la luz; cada vez que abrimos un grifo de agua o la nevera; cada vez que encendemos un electrodoméstico; cada vez que nos vestimos; cada vez que usamos uno de los múltiples dispositivos electrónicos que nos acompañan a diario; cada vez que cogemos un coche, un avión o un tren.

 El consumo es nuestra actividad vital por excelencia. Y cada actividad, cada acto de consumo, genera un impacto medioambiental y social. Y cuando el coste económico del acto de consumir es extremadamente bajo, cabe la posibilidad de que no siendo nosotrxs, sean otrxs los que asuman ese coste. También la alimentación, por supuesto, y la producción de alimentos generan impacto en el medio ambiente. Pero la alimentación es una actividad inherente a la vida. Y ese coste es imprescindible y necesario. Sin dejar de ser tarea fundamental, por supuesto, reducir su huella ambiental.

Finaliza la jornada, con la tranquilidad y sosiego de que se acerca el momento de descansar y recuperar energía. Pero antes, y siguiendo el sendero que mi madre ha trazada durante décadas, visito la cuadra, y apago la luz. Los cuidados."

 (Ana Corredoira. Ganadera y presidenta de la cooperativa rural 'As Vacas da Ulloa', Público, 07/01/22)

17/9/21

Ganaderos gallegos lanzan una marca de leche A2: “Es el futuro del sector”. 90 granjas seleccionan las vacas que proporcionan de forma natural un producto más digerible para intentar combatir la caída del consumo

 "El consumo de leche líquida ha caído en España un 28% en 20 años, un descenso que los ganaderos de Galicia, la comunidad que lidera su producción, consideran “alarmante”. 

Para combatir este fenómeno, 90 granjas gallegas han decidido lanzar el primer proyecto español de comercialización a gran escala de leche A2, un tipo de producto que, al no contener la proteína denominada betacaseína A1, es más digerible que el convencional, explican sus promotores. Se obtiene a través de una selección natural de las vacas, “sin añadir ni quitar nada”, y sin procesos tecnológicos de por medio, subrayan. Pretende solucionar un problema que desvelan los estudios que ellos manejan: que el 25% de los consumidores aseguran sentir molestias digestivas al beber leche, cuando solo un 5% están diagnosticados como intolerantes a la lactosa.

El nuevo producto busca reconquistar a los consumidores que no son intolerantes a la lactosa, pero a los que la leche les sienta mal. Bajo la marca Deleite, se ha empezado a vender ya en Galicia y desde el próximo octubre se distribuirá en toda España. La innovación supone en realidad una vuelta “a los orígenes”, aunque sean muy remotos, ya que en un principio la leche solo contenía la proteína betacaseína A2, al igual que la materna. Fue hace miles de años cuando una mutación genética introdujo la A1 en su composición. “Una vaca A2 nace, no se hace. Son las que había originariamente y ahora vamos a recuperar lo que un accidente de la naturaleza cambió hace 4.000 o 5.000 años”, expone Marcial Gende, gerente de la explotación láctea Herdanza y jefe de calidad de la iniciativa.

El proyecto, presentado este viernes en Santiago, se lleva fraguando cuatro años discretamente y ha sido impulsado por las explotaciones agrupadas en la sociedad Leite Noso, que un grupo de ganaderos fundaron en 2016 con el fin de esquivar a los intermediarios y lograr precios justos y contratos estables. A estas granjas se unieron en abril de 2020, en pleno confinamiento por la pandemia, otras interesadas en la innovación. Ahora son un total de 90 explotaciones las que han logrado mejorar el proceso de producción y la cabaña ganadera para poder obtener leche de vacas A2.

Los animales son identificados gracias a análisis genéticos. Se ordeñan en una zona aparte y su leche también se recoge por separado para evitar cualquier tipo de mezcla con el producto convencional, todo ello a través de un proceso debidamente certificado, explica Jesús Martínez, que dirige una granja en Vilasantar (A Coruña) que participa en el proyecto.

La leche A2 empezó a comercializarse en Nueva Zelanda en 2003 y su producción se ha extendido en Estados Unidos, Australia y China. “El futuro pasa por la leche A2”, afirma Pedro González Boquete, director ejecutivo de Leite Noso, quien asegura que el proyecto gallego también es pionero en Europa. Que “es más digerible y no produce hinchazón son efectos que ya están constatados” por la ciencia, añade González Boquete, y “cientos de investigaciones en marcha” analizan actualmente otras posibles propiedades que “aún no están contrastadas”.

Los promotores del proyecto ven en este producto una “pequeña revolución” y “alternativa de rentabilidad” para el sector, porque es una leche mejor pagada. Las granjas proveedoras de A2 han rubricado contratos para los próximos tres años. “Es la primera ocasión en que una marca firma contratos a tan larga duración”, se felicitan."                  (Sonia Vizoso, El País, 27/08/21)

4/1/21

”A vaca salvouse coa cona comida”

 

El veterinario Manolo Araúxo asistiendo en una cesárea.AMADOR LORENZO

 "Hace unos días una vaca frisona se puso de parto en la aldea de Langullo, exterior de la sierra de Manzaneda (Ourense), su punto más alto. Tumbada e incapaz de parir, exhausta, sus mugidos llamaron la atención de un lobo, que aprovechó el estado de la vaca y le comió parte de los labios vulvares y el culo, que ya asomaba, del feto. 

El teléfono del veterinario Manolo Araúxo sonó a media tarde en A Pobra de Trives, a 20 minutos en coche. La escena que se encontró era dantesca: la vaca, llamada Negriña, tenía la vulva medio devorada y trataba de expulsar a su ternero ya muerto por el festín del lobo. 

"¿Por qué no pudo parir antes de que llegase el lobo?”, le pregunto a Manolo. El veterinario explica que el feto estaba de nalgas y con las patas para dentro (adjunta gráfico), por lo que la vaca, sin ayuda, no podía expulsarlo; lo intentó con todas sus fuerzas y durante horas, pero resultó imposible y el dolor se le hizo insoportable.

Nada más aparecer, Manolo puso la epidural a la madre y comprobó el estado de la cría, hinchada y muerta. La hinchazón precisamente fue la que provocó que Manolo no pudiese colocar al ternero para sacarlo con sus propias manos. Pasó una hora intentándolo sin resultado. La única solución fue la fetotomía, ya que la cesárea está contraindicada: la vaca moriría y aquello supondría un gasto mayor para el ganadero.

 “¿Qué es la fetotomía?”, pregunto con un poco de miedo a Manolo. “Cortarlo a trozos”, dice. Así que estuvo dos horas serrando al ternero incrustado en su madre mientras iba tirando sus pedazos a la hierba. La escena la contemplaban Fernando, dueño de la explotación, y Yuri, un ucraniano fuerte como un toro. ”A vaca salvouse coa cona comida”, resume mi amigo.

Han pasado 10 años exactos desde que asistí a Manolo, entonces para inseminar a una vaca que se llamaba Paloma. Le levantó el rabo, le metió el brazo para limpiarla de heces, luego le agarró el cuello del útero y, con la otra mano, le enchufó por la vagina un tubito de semen enganchado al catéter; era semen de toro limousin francés que llevó en un termo de nitrógeno líquido. De esas acciones de Manolo Araúxo y de las veterinarias y veterinarios como él en zonas rurales, muchas de ellas dejadas de la mano de Dios incluso para acercarse a comprar leche, dependen la economía de muchas familias, la paz de muchos animales y las vidas de muchas personas.

El día que Manolo serró durante dos horas a un ternero a medio parir para salvar a una vaca frisona en una aldea de la montaña de Manzaneda fue el 25 de diciembre. Estuvo allí con ella de siete de la tarde a medianoche. El termómetro marcaba siete grados bajo cero. A pesar de la tradicional imagen formada por un hogar iluminado por su abeto, la calefacción encendida, la familia reunida en la mesa y los regalos abiertos y desperdigados por la alfombra, la Navidad que trasciende casi siempre es la que ocurre al otro lado de la ventana.


 La salvan los que están de guardia en los montes y en las calles, a menudo entre sangre y mierda, serrando el cadáver de una cría para que su madre pueda sobrevivir. Visitarla a los pocos días, como hizo Manolo, y que la vaca, convaleciente tras el parto y el ataque del lobo, lo mire con los ojos enormes de las vacas y Manolo, que ha atendido a cientos, sepa bien qué quiere decir, aunque no lo diga."              
       (Manuel jabois, El País, 30/12/20)

23/12/19

¿Cal é o papel do campo e dos pastos no ecosistema galego?

"A paisaxe galega está cambiando coa perda de terras cultivada. O pasto pode ser unha vía para o asentamento de poboación no rural, segundo algúns expertos. Por outra parte, o modelo de prados que se está implantando é o extensivo fronte o modelo intensivo.

 A aposta pola gandería como sistema de vida no agro inclúe a escolla entre o sistema intensivo de pasto ou o sistema extensivo. O primeiro parece ter a favor o feito de alimentar con herbas seleccionadas o gando destinado a unha maior produción de carne ou leite. O modelo extensivo permite unha maior calidade de vida para o gando e unha maior variedade de herbáceas para a alimentación das cabezas gandeiras. Mais cal sería a pegada que deixan no modelo agrario e no medioambiente en Galicia?

INTENSIVIDADE FRONTE A EXTENSIÓN


O enxeñeiro agrónomo Juan Castro aclara que o pasto intensivo “son prados sementados con especies seleccionadas, mesturas de raigás e trevo que se deben renovar cada ano polo menos”. Esta renovación implica o uso de maquinaria, investimento en sementes, abono e  preparación do terreo.


Os pastos extensivos están catalogados como prados ou pasteiros e neles “predominan as sementes naturais de cada zona, non precisan unha cantidade grande e abono químico nin se laborea e son para pastoreo normalmente”


José Ramón González de Unións Agrarias, pola súa parte destaca que o pasto extensivo “sempre ou case sempre está baseado en pradeiras naturais”. Sobre a formación desas pradeiras naturais González di que apareceron de maneira expontánea ou pola “selección do ser humano dalgunha especie (de herba) non buscada ademais dos coidados que se apliquen nesa superficie”.

Para Andrés Castro, do Sindicato Labrego, coincide en boa parte coas definicións de prado extensivo. Mais sinala que o prado intensivo “son prados anuais onde hai unha rotación de cultivos como millo e outros cereais en ciclos anuais”.


A cantidade de abono químico así como o taballo pesado con maquinaria e o uso de cultivos intensivos poden esgotar o terreo. Isto implica o uso do abono químico ou natural, mais eses terreos poden deixar pegada no chan e acuíferos ao filtraren elementos químicos e de xurros. O extensivo tamén precisa abonado mais non en cantidades como o intensivo, así como tampouco se usa de maneira intensiva maquinaria e a roturación do terreo.

PASTOS E MEDIO AMBIENTE


“O pasto extensivo sería o máis favorable para o medio ambiente, en zonas de montaña onde tampouco é fácil usar maquinaria” di Juan Castro. Este enxeñeiro tamén destaca que esas pradeiras non se sementan e que “se manteñen polo gando e se van renaturalizando, evitan a erosión e conforman unha paisaxe de pastoreo en extensivo”. A contraparte está en que moito gando en intensivo está en cevadeiros onde se concentran grandes cantidades de cabezas en pouco espazo.


Juan Castro considera que desde o ámbito urbano non se ten o coñecemento suficiente sobre os beneficios ecosistémicos que aporta a gandería extensiva. “Para que exista biodiversidade o monte non pode estar abandonado, ten que haber actividades agrarias e gandeiras extensivas que son as que evitan uniformizar a paisaxe”.


José Ramón González considera que o pasto intensivo “non é prexudicual en absoluto, entendo que é beneficioso por fixar unha cantidade de osíxeno importante, é un filtro natural para as augas”. Pola súa parte, Andrés Castro indica que “un pasto extensivo é unha comunidade diversa de herbáceas, o intensivo é unha especie soa cun ciclo moi intenso”. Destaba tamén que os prados naturais ou extensos son sumidoiros de CO2. “O intensivo implica o movemento de maquinaria e iso trae canda si menos sustentabilidade”.


APERTURA DE PRADOS EXTENSIVOS, SI OU NON?


A posibilidade de abrir máis espazos para pasto e a posibilidade de fixar poboación no medio rural, é unha opción que algunhas voces apuntan como factible. Mais para iso habería que acondicionar espazos ou ben a bravo ou antigos terreos agrarios. “Hai algunha zona onde si se instauraron prados, eran zonas que foran xa cultivadas en terreos de montaña estaban adicadas a centeo”. Nestas áreas tamén se realizaban queimas de toxo e xesta cando xa eran moi grandes para convertelos en estrume. “Eran queimas controladas, as searas ou estivadas e logo se sementaba o centeo, por tanto eran terreos de cultivo e non bosque”.


Andrés Castro, considera que a existencia ou non de pasto non é que axude a asentar poboación, “o que axudará é a existencia de superficie agraria utilizable e o acceso a esa superficie”. Porque ese é outro problema que existe no rural, a concentración en poucas mans do terreo economicamente viable, un exemplo son as macrogranxas. Sobre o amansamento de monte e a conversión en prado considera que “non se está fomentando moito”.


AS PRAGAS E O DESPOBOAMENTO


As noticias sobre unha praga de ratos-toupa na parte oriental da provincia de Lugo fixo que algunhas asociacións conservacionistas comparasen este fenómeno como o que aconteceu en áreas dos Alpes italianos. Alí, segundo a asociación SECEM, a ampliación dos pastos extensivos fixo que a poboación de rato-toupa vise incrementado o seu número  polo que consideran unha ruptura do equilibrio biolóxico desa área.


Estará sucedendo o mesmo no Oriente de Lugo? “Realmente ten que haber unha actividade económica nestas zonas porque senón estarían despoboadas, que é o problema destas zonas de montaña” di Juan Castro. “En vez de tirar pedras contra os poucos gandeiros en extensivos que crear  unha economía circular”.


“En Galicia hai 2.700.000 hectáreas, temos un millón de hectáreas sen uso e iso só produce lume, danos ambientais incuantificables e un gasto no erario público de cen millóns de euros cada ano” declara José Ramón González que mostra así o seu desacordo coa postura ambientalista. “O máis natural e eficaz son os prados”.


“O problema dos ratos-teupa é máis ben unha cuestión de equilibrio natural” di Andrés Castro. “Sei que esta especie ten unha dinámica variable, cunha explosión desta especie que logo remite en número”. Andrés Castro tamén lembra que unha zona antropomorfizada é un lugar onde a presenza de carnívoros, grandes e pequenos, así como aves rapaces, curuxas e outras, é moito menor. Insiste que a cuestión do rato-teupa está relacionada co equilibrio do medio antes que o tipo de pasto."               (Moncho Mariño, Galicia Confidencial, 21/11/19)

7/11/19

Os cabalos do monte, imprescindíbeis para a conservación da paisaxe galega

"A Asociación A Rapa das Bestas de Sabucedo leva tres anos traballando nun modelo novo de xestión e valorización do sistema de manexo tradicional dos cabalos bravos da Galiza. 

A posta en marcha dun grupo operativo de innovación permitiulles desenvolver diferentes solucións tecnolóxicas para a conservación das bestas e dos ecosistemas que habitan. O modelo experimental, cofinanciado pola Xunta e fondos Feader, preséntase como unha oportunidade de uso compartido por todas as comunidades de montes do país.

O abandono do rural non só deixa as aldeas baleiras e sen xente moza. Na última década tamén motivou un cambio dos usos do monte que complica a súa preservación e a das bestas que o andan libremente ao longo do ano. O seu aproveitamento desapareceu, deixou de ser unha actividade rendíbel; pero malia todo, aínda queda xente implicada na súa supervivencia.


O desleixo no coidado do monte empeorou o estado dos matos e da biomasa vexetal. O risco de incendio é maior ao tempo que os cabalos bravos atopan máis dificultades para permanecer no alto. Cada vez máis baixan ás aldeas, cruzan as estradas e ocupan cultivos privados, o que fai aumentar a conflitividade social.


“O noso é un traballo cooperativo que precisa dos coidados de moita xente”, apunta a Sermos Galiza Henrique Bazal, membro da Asociación A Rapa das Bestas de Sabucedo. “O abandono do rural déixanos moita xente maior, que xa non está en condicións de subir ao monte, e pouca xente nova, aínda disposta a pelexar polos cabalos salvaxes. Polo tanto, necesitamos ferramentas que garantan o futuro desta actividade e que axilice o traballo dos que seguimos porfiando”.

 O camiño para facilitar a xestión dos cabalos bravos da Galiza comezou hai tres anos coa creación dun Grupo Operativo de Innovación (GOI Bestas) coordinado pola Asociación A Rapa das Bestas de Sabucedo. Nel participan a Universidade da Coruña, a Asociación Galega de Custodia do Territorio, o Centro de Investigación Agrarias de Mabegondo, o Instituto Galego de Calidade Alimentaria, gandeiros da Serra da Groba, mancomuneiros de Friol e a empresa 3edata, un proxecto de base tecnolóxica centrada no medio rural e en datos ambientais.
 
Na práctica, o GOI xuntou “persoas de diferentes ámbitos preocupadas pola conservación, a mellora e a posta en valor dos cabalos bravos e os seus hábitats”, explica Laura Lagos, investigadora da Universidade da Coruña e membro do grupo Biocost.


O primeiro foi identificar os problemas fundamentais das gandeiras, que, segundo Bazal, son comúns en todas as serras da Galiza. “Unha vez detectados comezamos a definir solucións tecnolóxicas que nos axudasen a minimizalos e que, á súa vez, representasen unha grande oportunidade para o manexo dos animais”.


Solucións tecnolóxicas para os cabalos do monte


Neste tempo, en Sabucedo probaron diferentes dispositivos tecnolóxicos nunha zona de monte dunhas 3.000 hectáreas pertencentes ás comunidades de montes da Estrada, Campo Lameiro, Cerdedo-Cotobade e Cuntis. “Decidimos apostar no uso de drons, que ademais de localizar os animais no monte, sobre todo en áreas remotas, poden chegar a facilitar os manexo das greas nun momento puntual, para salvar os animais de zonas complicadas ou de difícil acceso”.

 Unha funcionalidade que se complementa co uso de colares GPS que manteñen as greas monitorizadas e localizadas as 24 horas. “Colocámolles un colar a unha egua de cada unha das 11 mandas que se moven habitualmente no noso campo de probas. Cada hora permíteche ver onde están, cara a onde se desprazan e intervir rápido se ves que se achegan a unha zona comprometida. 

Mesmo na primavera, cando comezan a nacer os poldros, o acceso ás greas é máis doado porque xa as tes localizadas” conta Laura Lagos.
Para Henrique Bazal, o mellor desta solución é que lles axuda a coñecer as bestas. “Se accedemos ao historial de cada GPS descubrimos o comportamento de cada egua e da súa grea, cales son as súas zonas de campía preferidas, de que se alimentan. 

E permítenos actuar en consecuencia”. As mandas de bestas adoitan ser estábeis e moi territoriais. Ao longo do ano móvense en pouco máis de 200 hectáreas e apenas superan eses límites. Tampouco baixan ás zonas de pasto e cultivo. No inverno, só dúas ou tres greas divídense; as femias baixan ás aldeas e os machos permanecen no monte.


A experiencia destes anos tamén lles valeu aos gandeiros de Sabucedo para confirmar que a composición das mandas foi mudando co tempo. “Antigamente había mandas de até 50 cabalos. Agora son de entre 20 e 30 bestas, porque hai menos pasto. As imaxes que nos ofrecen os drons permítennos facer un seguimento en tempo real ou gravar os grupos de cabalos para despois facer reconto dos exemplares e estabelecer un censo”, sinala Bazal.

 Pero amais destas dúas ferramentas, o grupo GOI Bestas aínda deu cunha terceira solución que aproveita as imaxes gratuítas do satélite Centinel para cartografar o hábitat de referencia das bestas, identificar a composición do monte e facer “unha ferramenta de balde e sinxela para calquera persoa, de xeito que a poida empregar sen necesidade de ser experta”, explica o profesor e investigador principal do proxecto Biocost da Universidade da Coruña Jaime Fagúndez.

 Coa achega doutras imaxes aéreas e algúns datos máis recollidos sobre o terreo, completouse unha ferramenta que na práctica ofrece “un visor accesíbel desde calquera dispositivo que permite seleccionar unha área determinada do monte na cal recoñece determinadas unidades de vexetación, moi interesantes para o caso que nos ocupa”.
 
Fagúndez mantén que para a conservación do gando do monte, a preservación da biodiversidade e a contención da biomasa co fin de reducir os lumes forestais, resulta fundamental identificar e controlar “as toxeiras mestas, con plantas moi evolucionadas, onde apenas hai herba e o pasto non medra. Son espazos de difícil acceso para os cabalos e as vacas do monte, polo tanto son lugares onde recomendamos actuar, ben rozando o toxo, ben introducindo máis bestas para telo controlado”.


Valedoras da biodiversidade


A experiencia piloto coordinada pola Asociación A Rapa das Bestas de Sabucedo mantén abertas outras liñas de investigación de grande interese para o control e o manexo dos cabalos do monte. “Un dos asuntos máis controvertidos e difíciles de xestionar é o de convencer os comuneiros e os propietarios privados para podermos ser axentes de custodia dos seus terreos. Son moi reticentes a que os nosos animais pazan os seus prados malia representar un sistema de xestión natural e eficaz”. Segundo conta Henrique Bazal, neste tempo lograron algúns acordos verbais pero aínda non conseguiron asinar ningún por escrito.

“É urxente recoñecer os beneficios das bestas no seu contorno. Por primeira vez relaciónase a xestión do medio agroforestal coa conservación de hábitats con presenza de cabalos salvaxes no monte”, di o de Sabucedo. Os efectos, engade o investigador Jaime Fagúndez, maniféstanse en todos os ámbitos.


“A presenza de bestas ten un impacto moi positivo no mantemento da calidade e a produtividade dos pastos para o aproveitamento do gando vacún. Desde o punto de vista dos incendios, os cabalos son os que máis toxo consomen e mellor o controlan. E desde a preservación da biodiversidade, está demostrado que os valores son mellores cando hai cabalos no monte”.                      (Susana Rois, Sermos Galiza, 27/10/19)

5/12/17

Una cooperativa agraria reflota su negocio fabricando postres fríos con la leche fresca de sus granjas. Desde 2015, Bico de Xeado ha abierto 15 heladerías en España

"El secreto de un buen helado natural empieza en el guisante. La planta se deja crecer en invierno, pero no para que la coman las vacas, sino para enriquecer con nitrógeno la tierra en la que luego se sembrará ese maíz que sí va a alimentar a las lecheras. 

Así ocurre al menos en la granja O Cancelo (Miño, A Coruña), una explotación de un centenar de reses rescatada del abandono en 2009 por una escuálida Cooperativa Agraria Provincial (CAP) que procedía de las antiguas Uteco (Unión Territorial de Cooperativas) y que en plena crisis del sector había vendido prácticamente todo su negocio y su marca de leche a Puleva. 

Hoy, los ganaderos han comprado una segunda granja que pronto entrará en funcionamiento. El objetivo es duplicar la producción por el éxito de los postres fríos que fabrican y venden a la hostelería y en establecimientos propios de toda España con la marca comercial de Bico de Xeado. 

La denominación en gallego significa "beso de helado" y juega a la ambigüedad, porque, como señala el gerente de CAP, Jesús Otero, "de Xeado" suena a "deseado": "Siempre me preguntan cómo nos atrevimos a vender los helados con este nombre fuera de Galicia, pero ¿quién sabe lo que quiere decir Häagen-Dazs?"

Hoy, CAP factura seis millones de euros de los que 1,8 proceden de la elaboración de helados. El resto viene fundamentalmente de la venta directa de parte de la leche que produce a la marca Celta, de los trabajos de asesoría para otros ganaderos, y de la compra y gestión de materias primas para granjas asociadas. 

También de un servicio por el que ofrecen personal de sustitución para que los dueños y los empleados de otras explotaciones puedan tomarse vacaciones y bajas, algo hasta hace poco impensable.




S. R. P.
"Sabíamos muchísimo de producir leche y nada de fabricar helados. Nos costó localizar maestros porque es un mundo muy especial", reconoce el gerente: "Cada artesano guarda con celo su fórmula". Al fin, en 2011, encontraron ayuda en Canarias, y al volver de allá fue cuando invirtieron en la primera, pequeña, máquina. La primera tienda la inauguraron en mayo de 2015 en A Coruña, muy cerca de las heladerías más célebres de la ciudad.

"Sabíamos que si queríamos abrirnos un hueco solo podíamos aspirar al nivel alto", sigue relatando Jesús Otero, "llegar al mercado en el tope de gama, sin copiar a nadie, con recetas propias ideadas aquí". Iria García es la maestra heladera: "los nuevos sabores que creamos son probados por toda la plantilla", asegura la trabajadora, "y entre todos decidimos si salen al público o no, porque somos como una familia". Aprovechan las cenas de la empresa para hacer esa decisiva cata en el momento del postre, pero algunos sabores "van y vienen por peticiones de los clientes".

La cooperativa coruñesa, presidida por José Calo, rechaza la fórmula de fraquicia para sus heladerías. "Esa palabra nos asusta", comentan en la factoría de Bergondo. En 2016 empezaron a lloverles peticiones de personas interesadas y entonces idearon "un proyecto de colaboración" en el que no existen los cánones de entrada. 

"Les cedemos la imagen y les vendemos nuestro producto, pero no nos aprovechamos de nuestros colaboradores", asegura Otero. Ahora estudian muchas propuestas en Portugal pero de momento, entre las tiendas españolas, la mayoría siguen siendo propias.

O Cancelo, además de criar y ordeñar vacas, es el "campo de ensayo" donde se experimentan mejoras en la alimentación, se prueban razas lecheras y se dan charlas y clases en un aula de madera a la que suelen ir los colegios. 

En la granja se cultivan cereales (y guisantes, claro) para la elaboración de los forrajes, y se complementa la dieta de las vacas con el bagazo de cebada que les subministra la cervecera Estrella Galicia. En las visitas organizadas tratan de "divulgar el sector lácteo" para que la gente se pregunte "cómo es posible que un litro de agua cueste lo mismo que uno de leche, cuando para producir uno de leche hacen falta tantos de agua".

Dependiendo del sabor del que se trate, entre el 45% y el 50% de cada helado Bico de Leite es leche de vaca únicamente pasteurizada. Estos días se preparan para fabricar los de kiwi y castaña porque la carta se ajusta a la fruta de temporada "y a poder ser -salvo el plátano, que viene de Canarias- de proximidad". 

Hay otros sabores como el de licor café de Gomariz (O Ribeiro, Ourense) que, sin embargo, siempre están ahí. Empezaron fabricándolos en la propia granja, pero el éxito los obligó a trasladarse, primero a una nave en el ayuntamiento de Arteixo y recientemente a otra en el polígono de Bergondo, siempre dentro de la provincia de A Coruña. 

Este año producirán 200.000 litros de helado y el objetivo, cuando entre en funcionamiento la granja Esperanza, adquirida en San Sadurniño (A Coruña), es doblar la cifra. La cooperativa da trabajo ahora a medio centenar de personas, además del personal de refuerzo que contratan las heladerías en temporada alta.

La CAP desapareció prácticamente en 1999 tras la traumática venta de su marca insignia, Leyma, a la granadina Puleva. En la cooperativa no quedaron más que un par de personas trabajando, sin ninguna explotación en propiedad, y mantenían bajo mínimos el nombre ofreciendo servicios de asesoramiento a granjeros. 

Resucitar O Cancelo, esa ganadería cerrada donde reinaban la desilusión y la basura, fue el primer paso. Pegarse un gran batacazo con un proyecto de máquinas expendedoras de leche fresca para los urbanitas, el segundo.

 El tercero llegó el día en que los socios recibieron una invitación para asistir a una demostración de una multinacional holandesa que ofrecía preparados en polvo para añadir a la leche y fabricar helados de sabores. A los granjeros gallegos, que buscaban una salida después del fracaso de las expendedoras, aquello no les gustó nada pero les señaló el camino.

"El queso era lo típico, los yogures ya había en Galicia quien los hacía muy bien... ¿Por qué no podíamos emplear nuestra leche fresca en hacer helados, pero con fruta fresca e ingredientes naturales?", cuenta el gerente que se preguntaron entonces. 

En 2011 compraron su primer pastomantecador, la máquina esencial en la fabricación de helados. Y enseguida empezaron a despachar a la hostelería sus postres de marca Granxa O Cancelo. En 2015 dieron la gran zancada final: no sin polémica dentro de la cooperativa, acordaron cambiar de imagen y de nombre para abrir heladerías propias. 

Así nació Bico de Xeado, hoy con unas quince tiendas y puntos de venta al público en Galicia, Andalucía, Cantabria y Madrid. Aquí también planea entrar en el Wanda Metropolitano: lo hará con la biconeta, una furgoneta retro que es todo un símbolo para la marca. Los otros emblemas son los "carros de bicos" (carros de besos) y los bancos en forma de vaca que fabrica en castaño para las heladerías un ebanista de cerca de la granja."                (Silvia R., El País, 10/11/17)

9/1/17

Rural Muller... la leche feminista gallega

 
 Instalaciones en las que la ganadera Concha Laje embotella la marca de leche Rural Muller.

"Begoña Pardellas cría y ordeña vacas sin descanso desde hace 27 años, pero su nombre solo consta en los papeles como cotitular de su granja desde menos de una década. 

Esta ganadera de Guntín (Lugo) es una de las miles de mujeres que lideran explotaciones lácteas en Galicia y cuya faena, silenciada siempre entre las paredes del establo, ha inspirado el nacimiento de Rural Muller, la primera marca que solo embotella leche comprada a productoras.

 “En los supermercados tienen que ver que estamos aquí y que llevamos las riendas de muchas explotaciones, como cualquier hombre”, reivindica Begoña. “Necesitamos una marca así de simbólica porque a las ganaderas se nos suele encerrar en los establos, fuera de ellos nunca se nos reconoce”. 

La Federación de Asociacións de Mulleres Rurais de Galicia (Fademur), creadora de la marca, vende de momento solo leche fresca en establecimientos de Lugo pero mantiene negociaciones con la industria y las distribuidoras para comenzar a lo largo de este trimestre a envasar en tetra brik y tomar los estantes de los supermercados.

Las botellas de Rural Muller acristalan la historia de una virulenta crisis, la de las familias ganaderas gallegas, que en unos años ha aupado a las mujeres al frente de la mitad de las 8.500 explotaciones que perviven en Galicia. 

Parece la cúspide de un empoderamiento, pero no lo es. Ha sido la incesante caída de precios la que, como en su día la emigración, las ha dejado a ellas a cargo del pobre negocio de la leche mientras los hombres han salido de casa para buscar un empleo más industrializado que reflote las finanzas del hogar.

La federación gallega de mujeres rurales quiere darle la vuelta a este reparto de roles nacido del sexismo y convertirlo en una oportunidad para el progreso de las ganaderas y de sus vecinos. Ellas son las que se han quedado dirigiendo las granjas más pequeñas y vinculadas al pastoreo, a una producción pegada al territorio y ecológica. 

“Queremos que sea una leche de consumo masivo pero que nunca pierda ese sello ambiental y social que las convierte en motores de la economía de las aldeas y que garantice que en su producción nadie avasalla a nadie”, subraya Rosa Arcos, presidenta de Fademur.

Como apunta Arcos, la cadena de producción de la leche también encierra la historia de una imposición, la de los precios, en la que los ganaderos siempre han cobrado lo que la industria y las superficies comerciales mandan. 

A finales de 2015, con la bendición del Gobierno, todos los implicados en el proceso llegaron a un acuerdo que establecía por primera vez criterios objetivos para fijar lo que debe percibir cada uno por su trabajo. “No se está cumpliendo”, lamenta Arcos. “La Xunta acaba de reconocer que hay más de 600 explotaciones que cobran menos de 22 céntimos por litro cuando el acuerdo no permite precios por debajo de 31”.

Rural Muller quiere ser una leche de precios justos, con la que el consumidor tenga garantías de que lo que paga en el supermercado por encima de una marca blanca va a parar a la ganadera. Que llega a los bolsillos de esa campesina gallega con fama de matriarca, que se subía con poderío al tractor cuando en otras zonas de España las mujeres de campo eran enclaustradas en la cocina pero que, entre otras desigualdades, sigue ausente de los órganos de decisión de las cooperativas y asociaciones agrarias y carga sobre sus hombros todas las tareas y cuidados domésticos. Como Begoña Pardellas, que además de a sus vacas, crió dos hijos entre la sala de ordeño y los establos, y atendió a tres ancianos."                (Sonia Vizoso, El País, 04/01/17)

31/10/16

Rebordechán: a aldea que se organizou para ter un futuro

"Rebordechán, no concello de Crecente, é unha parroquia rural como moitas outras en Galicia, que sofre un imparable problema de envellecemento e despoboamento. 

 Hoxe conta cun cento de veciños e veciñas -unha boa parte deles e delas só nominalmente, pois traballan e residen noutras localidades-, cando en 1999 eran 142 e en 1753 o censo do Marqués da Ensenada recollía cando menos 682 habitantes. Hai anos que en Rebordechán asumiron que debían organizarse para cambiar o futuro da súa aldea, para que puidese ter un futuro.

 E en 2006 a Comunidade de Montes comezou a promover un proxecto de reordenación do monte que permitise adaptar os recursos de sempre ás novas demandas. Máis adiante naceu a cooperativa veciñal O Tempo da Aldea, que hoxe conta cuns 80 socios e socias.

En 2007 a Comunidade de Montes impulsou un Plan de Xestión Integral do Monte, a través dunha UXFOR (Unidade de xestión forestal), e deseñou un completo Proxecto de desenvolvemento integral de Rebordechán, que foi aprobado en 2011. Dende entón, o proxecto tivo que superar unha auténtica carreira de obstáculos burocráticos nos distintos departamentos da Xunta, que obrigou a reformular o documento inicial que, por fin en 2015, obtivo todos os permisos necesarios.

Este plan para o futuro de Rebordechán inclúe a produción de legumes e froitas mediante parámetros ecolóxicos, a cría de animais (porco celta e cabras, que ademais axudarán ao control da matogueira no monte), o aproveitamento apícola e a explotación turística, cunha ampla rede de rutas de sendeirismo e a instalación dun campamento que tamén poderá servir como aula viva de educación ambiental e etnográfica, sobre todo para os máis novos e novas.

 O proxecto prevé a creación dun bo número de postos de traballo (8 no comezo e ata 15-20 cando o proxecto sexa estable), co obxectivo final de fixar poboación nova na parroquia, xerando un beneficio económico na contorna e axudando a dinamizar todo o Concello.

O necesario apoio da administración

Os socios e socias que forman parte da cooperativa e a propia comunidade de montes realizaron nos últimos anos achegas importantes, pero para completar a iniciativa O Tempo da Aldea necesita máis financiamento, ao redor de 200.000 euros, co obxectivo de poñer en marcha actividades que consigan que o proxecto xere ingresos dende o comezo, e sexa economicamente autosustentable.

Unha axuda que, de momento, non chegou dende a administración. "O noso proxecto explícase en dúas liñas: en Galicia hai preto de 2.000 aldeas abandonadas e outras tantas a piques de desaparecer. Nós queremos aproveitar os recursos da aldea e do monte, xerar postos de traballo, acabar cos lumes e achegar unha idea para o futuro do rural galego.

 Levamos moitos anos coidando do noso pasado e chegou o momento de dar un paso adiante. Ofrecemos unha solución privada a un problema público e político: o despoboamento do rural", explican. "Nós fixemos o noso traballo, o proxecto está completamente deseñado, a responsabilidade de que o rural estea vivo é das administracións", salienta David Lourido, vogal da cooperativa e responsable de Comunicación.

Destacan que a relación co Concello é boa, pero aínda que a finais do pasado a Deputación de Pontevedra lles abriu nun primeiro momento as portas, dende O Tempo da Aldea denuncian que non volveron ter noticias do ente provincial, ao que lle dedicaron hai uns días unha carta aberta. A relación coa Xunta non é mellor: 

 "É moi rechamante que un proxecto coma o noso, que busca tirar proveito dos recursos do rural e do monte, para protexelo, conservalo e potencialo, aínda non atopou cabida en case que ningunha liña de subvención", destaca Lourido. 

"Aínda estamos a tempo"

"Hai unhas semanas comezamos co traballo de comunicación, para conseguir que nos coñeza cada vez máis xente, e dese xeito reunir ao noso redor unha comunidade cada vez maior. A partir diso, poderíamos no futuro tentar establecer a partir desa comunidade algunhas outras fórmulas de financiamento e apoio", explica.

 "Detectamos un grande interese pola aldea en moitas persoas. Ás veces dise que non, que somos nós mesmos os que primeiro maltratamos o rural, pero non é para nada así", subliña. 

"Non propoñemos un proxecto deste tipo da noite para a mañá. E levamos moito tempo realizando un gran número de actividades, que permiten que a pesar do despoboamento en moitos momentos do ano haxa aquí moita máis xente da que realmente está residindo na aldea", destaca, en referencia á Festa dos Cativos ou á recuperación do Entroido ou do Magosto. 

"Nós non pretendemos ser pioneiros nin mellor que ninguén. Pero se outras aldeas galegas queren aproveitar o traballo que levamos feito aquí será marabilloso. O fundamental é levar a cabo un proxecto que fixe poboación e que tire proveito dos recursos que ten a aldea, pelexando ao mesmo tempo contra ese outro gran problema, que son os incendios forestais", salienta. 

A este respecto, comenta que "foi despois da vaga de lumes de 2006 é cando se comeza a pensar en desenvolver un proxecto de desenvolvemento integral da parroquia". "Cando hai veciños cerca que miran constantemente para o monte, porque o seu sustento depende del, o monte non arde", resume.

Explican que os 80 integrantes da cooperativa "somos labregos, publicistas, fontaneiros, albaneis, profesores, psicólogos, carpinteiros, camareiros, traballadores do metal, etc. Moitos nacemos en Rebordechán". E conclúen que "todos estamos convencidos de que outro futuro para o rural é posible, de que aínda estamos a tempo".                 (Marcos Pena, Praza Pública, 16/09/16)

9/12/15

Galicia exportará semen de vaca rubia gallega a Asia para mejorar su carne


"El potencial genético de la ternera gallega llegará a Asia. El Gobierno de Indonesia ultima los trámites para empezar a comprar en Galicia semen de la raza rubia gallega con el objetivo de mejorar la producción de carne de vacuno en las granjas de este país, el primero de Asia que da el paso.

 Brasil es hoy el principal importador de dosis seminales de esta selecta especie autóctona que los criadores gallegos distribuían hasta ahora solo entre ganaderías de Europa y Sudamérica.

 “Los indonesios se han convencido por los resultados de Brasil, donde antes tenían que esperar a que un ternero cumpliera los 20 meses para sacrificarlo y ahora les llega con esperar hasta los nueve”, explica César Dorado, presidente de la Asociación de Criadores de Raza Rubia Gallega (Acruga).

Entre las virtudes de la raza rubia gallega, los productores destacan su alta capacidad de crecimiento; el hecho de que el número de cinco terneros por vaca supere la media de otras especies cárnicas; y la reconocida calidad de su carne. Además de las reses de Brasil, un país que empezó en 2002 a probar el cruce y ahora importa unas 80.000 dosis al año, el semen de los bueyes gallegos fecunda cada año a ganado de Polonia, Lituania, México o Uruguay.

 La extracción a los sementales criados en Galicia se realiza en las instalaciones que en Lugo tiene Xenética Fontao, una empresa de mejora genética del ganado que, bajo el control de la Xunta, reúne a algunos de los más reputados toros de España y que también exporta semen de raza frisona (productora de leche) a Turquía, países europeos, México y EE UU, entre otros.

Según explican desde Acruga, Indonesia confía en que las inseminaciones con esperma de rubia gallega mejoren el engorde y la calidad de los descendientes de las razas de vacuno que allí se explotan (las denominadas nelore, mongol y braham) para que el país asiático no dependa tanto de la importación de carne a Australia.  (...)

Los criadores de la raza rubia gallega, de la que existen actualmente unas 50.000 cabezas, disponen de un catálogo de 20 sementales de eficacia probada y selecto árbol genealógico, un elenco en el que destacan bueyes como Zambrón, dotado con un semen de “elevada fertilidad”, o Quijano, recomendado para “obtener recría con buenas cualidades maternales”.              (   , El País, Santiago de Compostela 7 DIC 2015)