Mostrando entradas con la etiqueta MAR. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta MAR. Mostrar todas las entradas

28/9/21

Los científicos alertan de que una misteriosa enfermedad ha acabado con el 70% de la población de gaviotas de Galicia en 10 años

 "La población de gaviotas ha caído tanto en la última década en Galicia que los criterios aplicados internacionalmente sitúan a esta especie en la categoría de vulnerable, previa a considerarla en peligro de extinción. Científicos que trabajan con aves marinas cifran el desplome en el 70% en ese periodo de tiempo y avisan de que, aunque lo más probable es que las causas sean múltiples, hay una enfermedad que aún no han conseguido desentrañar que está causando estragos en las colonias de estos animales. 

 Álvaro Barros, doctor en Biología y miembro del Grupo de Ecoloxía Animal de la Universidade de Vigo, recuerda que en 2019, en una única jornada de campo, contaron los cadáveres por centenares en las islas Sisargas, un archipiélago de la Costa da Morte que acoge una de las colonias de gaviotas patiamarillas (Larus michahellis) más importantes del mundo. Es en esta especie en concreto, que cría y vive todo el año en Galicia, en la que se ha constatado el descenso de la población. El censo elaborado de los ejemplares que hay en la costa de la provincia de A Coruña que va desde Malpica a la frontera con Lugo puso números a la caída: contabiliza 2.674 parejas -2.306 de ellas en las Sisargas- en la actualidad, frente a las en torno a 8.900 que había hace una década. En los años 90 eran unas 13.000.

 La situación es "preocupante y lleva a la especie a una situación de amenaza", dice Sergio París, responsable del censo y técnico del Centro de Extensión Universitaria e Divulgación Ambiental de Galicia (CEIDA), una entidad sostenida por el Ayuntamiento de Oleiros, la Universidade de A Coruña y la Xunta. Las cifras de caída de la población que se calculan son extrapolables al resto de Galicia, asegura. En el caso de los terrenos incluidos en el Parque Nacional das Illas Atlánticas, recogen sus propios datos y arrojan el mismo descenso acelerado: entre 2006 y 2019 se redujo en un 70% el número de parejas reproductoras.

Tanto Barros como París piden atención y recursos para averiguar por qué se están muriendo las gaviotas. Y cuando lo hacen son conscientes de que se encuentran con un problema adicional: estas aves tienen "mala fama" y resultan "molestas" para los humanos, en especial los ejemplares que se han instalado en zonas urbanas. "Tenemos que alejarnos de la idea de que son las ratas del aire", pide París. Barros añade que no es la "simpatía" lo que debe guiar el trabajo de conservación de la naturaleza. En este caso, el primer desafío es entender qué ocurre con estos animales "Los que nos dedicamos a las aves marinas estamos muy mosqueados porque no se sabe realmente qué está pasando. Probablemente inciden varios factores", expone el experto de la Universidade de Vigo.

 Cree que es posible que hubiese una población "sobredimensionada" de gaviotas en el pasado porque la especie "aprovecha muy bien todos los nichos ecológicos". Está muy asociada a los humanos y se ha beneficiado de la comida que encontraba en vertederos y de los descartes de la pesca. Los primeros se han ido clausurando desde los años 90 y los segundos se han ido reduciendo con nuevas leyes. Eso llevó, continúa Barros, a una bajada en el número de estas aves. Pero cuando lo esperable era que las cifras se estabilizasen, lo que pasó fue que la caída "se acentuó": "Y eso ya no se explica por la desaparición de los vertederos", recalca. Las primeras alertas sobre una enfermedad que paralizaba a estas aves se dieron hace diez años.

París coincide en el análisis. El descenso, dice, se hizo "exponencial" y se ha notado sobre todo en los últimos cinco años. Los científicos lo relacionan con este misterioso síndrome paralizante, que les provoca la muerte porque dejan de poder alimentarse. Periódicamente un episodio de esta enfermedad salta a los medios por la aparición de centenares de aves muertas. El más reciente fue a principios de septiembre en el embalse de Vilagudín, en Cerceda (A Coruña). La Xunta prohibió la pesca al temer que se debiese a la presencia de alguna sustancia tóxica en las aguas.

El experto del CEIDA explica que, pese a que se han realizado algunos análisis, no se sabe cuál es la causa. Se han planteado varias hipótesis: que sea botulismo -una enfermedad provocada por una bacteria, de la que algunas cepas afectan a los humanos-, que haya una toxina o que se deba a contaminación química. Álvaro Barros asegura que el caso tiene a los ornitólogos "medio locos". Se han encontrado aves afectadas en Galicia, pero también en Portugal, en la zona del Cantábrico, en las islas británicas e incluso en el Mediterráneo, pero no se han obtenido resultados claros sobre el origen. "Estamos desconcertados y ansiosos por que alguien encuentre una explicación", señala. Lamenta que, si la especie fuese "más emblemática", se habrían puesto "todas las cartas sobre la mesa".

Sobre los efectos de esta caída del número de gaviotas en el ecosistema, los científicos coinciden en que son "difíciles de prever". París lo compara con el impacto de retirar de una cadena de montaje a un operario que pone una pieza: "Es solo un tornillo, pero pero igual se descontrola toda la cadena".

"No es el coronavirus de las gaviotas"

Uno de los técnicos del Parque Nacional das Illas Atlánticas, Vicente Piorno, explica que en la isla de Sálvora están llevando a cabo una experiencia para salvar a las gaviotas que encuentran enfermas y para identificar la causa. En sus análisis han quedado descartados inicialmente el botulismo y las biotoxinas de las mareas rojas. También "bastantes virus y algunas bacterias", pero los resultados siguen sin ser "concluyentes". Apunta otra hipótesis que se ha planteado en el ámbito científico: que la parálisis se relacione con un déficit de vitamina B, que las gaviotas obtienen a través del fitoplancton. El próximo año, dice Piorno, volverán a hacer pruebas teniendo en cuenta esta posibilidad, pero por ahora el síndrome "sigue siendo un misterio". Él dice tener la impresión de que "hay algo en el ecosistema": "No es simplemente un virus. Esto no es el coronavirus de las gaviotas". 

 Sobre la recuperación, indica que entre el 50% y el 60% de los animales que recogen débiles, con signos de parálisis y con diarrea se recupera con una terapia de hidratación.

Una especie "aparentemente indestructible"

Sergio París reclama que se haga un estudio completo de la población de gaviotas. El último censo es uno de toda España que no se actualiza desde 2009, dice. Pide también que se hagan esfuerzos para investigar la enfermedad y recuerda que es la Xunta la que tiene las competencias en materia de conservación de la naturaleza.

El técnico del CEIDA relata que los datos sobre el descenso de ejemplares han sido recibidos con escepticismo en algunos ámbitos porque el animal es muy común, cría en los tejados de los edificios y se ve a diario. "Puede parecer imposible, pero de seguir así la tendencia, en pocos años pasará a ser una especie considerada amenazada", expone. Los criterios científicos ya la sitúan como vulnerable, aunque eso no tenga por ahora un reflejo en las listas de especies protegidas de las administraciones.

Barros, por su parte, recuerda "caras de asombro" entre colegas ornitólogos cuando empezó a hablarles del descenso tan acusado en las colonias. "La gaviota patiamarilla es un todoterreno; se alimenta de los residuos de las terrazas, de mosquitos, de gusanos, de percebes, de pescado... come hierba si le hace falta. Es aparentemente indestructible. Si a esta especie le va mal, tiene que saltar la voz de alarma", defiende. La Sociedade Galega de Ornitoloxía, de la que él es miembro, envió una carta a la Consellería de Medio Ambiente, pero "no ha habido respuesta de ningún tipo". La categoría de vulnerable, remarca, supone que hay tiempo para revertir el problema, pero "hay que actuar ya".               (Beatriz Muñoz, eldiario.es, 26/09/21)

24/8/21

Las ballenas azules, gigantes del mar, vuelven a Galicia

 "Bruno Díaz no se lo podía creer. Asegura que hacía cuarenta años que nadie veía una ballena azul en Galicia. Él nunca había visto una, y eso que en el 2017 ya llevaba lustros navegando por medio mundo e investigando la vida de delfines y cetáceos. Pero ahí estaba, ante sus ojos, la inmensa ballena, de unos 24 metros de largo, nadando a diez millas de la Isla de Ons, en pleno Parque Nacional de las Illas Atlánticas, entre otro grupo de rorcuales.

Bruno Díaz es doctor en filosofia y biólogo marino y lleva más de veinte años estudiando a los mamíferos marinos en Alántico, el Mediterráneo y el Golfo Pérsico. Es responsable del Instituto Bottlenose Dolphin Research, un centro de investigación dedicado desde hace quince años al estudio y conservación de la biodiversidad marina, especialmente delfines, marsopas y ballenas, y que desarrolla el proyecto de investigación Balaenatur en colaboración con la Fundación Biodiversidad del Ministerio de Transición Ecológica.

 Ver una ballena azul es algo que muy pocos pueden contar. De hecho fue casi imposible durante décadas, desde que la caza indiscriminada prácticamente las pusiera al borde de la extinción. En Galicia su captura era una práctica habitual desde hace siglos en varios puertos balleneros de las zonas costeras, pero desde los años setenta prácticamente habían desaparecido.

 En el 2018, sin embargo, los científicos vieron otra ballena frente a las rías baixas. Y otra en el 2019. Las dos regresaron en el 2020. Nunca antes, según Díaz, se había documentado en Europa que los mismos ejemplares volvieran a la plataforma continental dos años seguidos. Aunque este año aún no se las ha visto.

 "Estamos teniendo unas condiciones climáticas muy particulares. Generalmente las ballenas aparecen cuando el viento del nordeste arrastra mar adentro la capa superficial de agua de la costa, y permite que afloren en la plataforma las aguas profundas. Por eso cuando el nordeste sopla durante varios días seguidos, el agua de las playas está tan fría. Pero esas aguas que son una bomba de nutrientes para todas las especies", señala. "Este año apenas ha habido viento del nordeste., pero estoy convencido de que cuando llegue, antes o después, acabaremos viendo otra ballena", asegura Díaz.

La ballena azul es el animal más grande de la Tierra. Hay registros de ejemplares de hasta 30 metros y 170 toneladas de peso, aunque su tamaño oscila por lo general entre los 20 y los 24 metros y su peso, entre 100 y 120 toneladas. Un ejemplar adulto del tamaño pequeño pesa como dieciséis elefantes. En uno de 170 toneladas cabrían casi treinta. Pueden vivir hasta noventa años y se alimentan sobre todo de krill, un camarón diminuto del que pueden consumir varias toneladas al día.

 Díaz asegura que "como gallego" se siente orgulloso de ver a los gigantes del mar pasar de nuevo frente a su tierra. "Es una buena noticia", señala. En su opinión, aún existen muy pocos datos para evaluar si la razón para que estén volviendo a Galicia tiene que ver con la modificación de sus hábitos y hábitats a causa del cambio climático.

"Es cierto que los primeros datos que tenemos apuntan a esa tendencia, pero aún no son suficientes. Aunque yo creo que el factor fundamental ha sido la moratoria. En los años setenta, justo antes de que se prohibiera la caza de ballenas, despareció toda una generación de ballenas azules. Ahora, más de cuarenta años después, estamos viendo regresar a las descendientes de las pocas que pudieron sobrevivir".

Durante años, Galicia desplegó una pujante industria ballenera que contribuyó a masacrar la especie, con una veintena de puertos especializados en la caza de cetáceos: San Cibrao, Bares, Burela, Foz, Caión, Caneliñas, Cangas... En 1972, la ONU recomendó a todos los países que la prohibieran. España no lo hizo hasta 1986, y en esos catorce años la industria se dedicó a cazar masiva e indiscriminadamente. Después los puertos cerraron, pero las ballenas desaparecieron durante decenios.

 Para algunos científicos, su reaparición no es sin embargo una buena noticia. Le sucede a Alfredo López, biólogo marino y portavoz de la Coordinadora para o Estudo dos Mamíferos Mariños (Cemma), una ONG gallega que lleva desde 1992 desarrollando proyectos de investigación y campañas destinadas a la protección de los mamíferos marinos y de las tortugas de Galicia.

"Soy pesimista porque existe una elevada posibilidad de que el cambio climático esté afectando seriamente al hábitat de las ballenas azules, en dos sentidos. Primero, porque nunca pasan al sur del Ecuador, y si esa línea sube hacia el norte a causa del calentamiento del planeta, su hábitat se reduce. Es decir, que tienen menos sitio para comer. Y segundo, por la total pérdida de pastos donde habitualmente se alimentan. Se están quedando sin alimento, y lo que estamos viendo no es nada para alegrarse, sino un drama", subraya.

 Según López, entre 1986 y la actualidad hubo algunos reportes de avistamientos de ballenas azules a distancias de entre 20 y 30 millas de la costa gallega. "Son su territorio, siempre habían estado ahí. Quizá el rorcual común [el segundo animal más grande del planeta] se ha recuperado un poco, pero decir que la abllena azul también lo ha hecho no tiene sentido. Lo único en lo que se sostiene esa tesis es que hoy hay teléfonos móviles. Un avistamiento se multiplica en minutos por las redes y puede dar la impresión de que hay un mogollón de cetáceos, cuando en absoluto es así", advierte.

El biólogo reconoce que, al igual que el argumento que sostiene que la moratoria ha permitido que la especie se recupere es sólo una hipótesis, el suyo, vinculando los avistamientos cerca de la costa al cambio climático, también lo es.

Aún no hay suficientes evidencias científicas que avalen ni el uno ni el otro, pero López ofrece algunos datos a su juicio reveladores. Los avistamientos de ballenas azules se han dado siempre en grupos con otros tipos de cetáceos, "la nación ballena", como él la denomina, que indicaría que los ejemplares son más escasos de lo que parecerían indicar sus recientes apariciones, y que buscan refugio para alimentarse y reproducirse en manadas de otras especies. De hecho, López dice que hay constancia de "ejemplares híbridos" de ballena azul y otras ballenas.

También asegura que en el Golfo de Vizcaya se están documentando varamientos de otras ballenas que llegan a la costa "esqueléticas". "Si fuera un sólo animal podríamos decir que estaba enfermo. Pero son muchos. Y se están muriendo de hambre", concluye.

Al regreso de los gigantes del mar se han unido otros sucesos como las interacciones de ejemplares adolescentes de orcas con veleros y yates, y el avistamiento de tiburones peregrinos cerca de la costa. Hace no muchos años uno de casi doce metros incluso llegó a nadar en aguas de la ensenada del Orzán, en A Coruña, y otro entre la bateas de mejillones de Bueu, en Pontevedra. Hace dos se vio a otro de siete metros cerca de Sálvora, en la ría de Arousa.

Lo cierto es que el mar es su hábitat y todos esas especies siempre han estado ahí. Puede que la proliferación de avistamientos de ballenas azules sea resultado de la moratoria y fruto de una combinación de la casualidad, la proliferación de móviles y la explosión de las redes sociales, o tal vez sea que ahora son noticia y antes no lo eran, o quizá resulte que el cambio climático las está arrinconando, como a nosotros. Resolver su misterio quizá nos ayude a resolver nuestro futuro."           (Juan Oliver, Público, 22/08/21)

16/5/17

“Nun futuro non lonxano poderiamos pescar máis plástico que peixe”. Oito millóns de toneladas de plástico son vertidas cada ano nos océanos e mares de todo o mundo

"Oito millóns de toneladas de plástico son vertidas cada ano nos océanos e mares de todo o mundo, segundo un estudo publicado na revista Science e feito por investigadores de universidades norteamericanas. Para facernos unha idea da súa dimensión, sería o mesmo que colocar cinco bolsas da compra cheas de plásticos cada 30 centímetros de costa no mundo. 

Para 2025 o panorama é aínda máis desolador se non se aplican medidas correctoras urxentes: esas cinco bolsas cheas de plástico converteranse en dez cada 30 centímetros de costa, dobrando a cantidade de lixo nos mares na mesma extensión. Deses oito milllóns de toneladas de plástico que caen ao mar cada ano, só 245 mil están flotando na superficie, o resto atópase nas profundidades, invisibles para nós.

A alerta é mundial ante a ameaza dun mar de plásticos. E Galicia é unha das rexións europeas que lidera a investigación científica sobre lixo no mar e, en particular, sobre microplásticos, partículas de menos de cinco milímetros que están afectando a organismos mariños.  

Por exemplo, un estudo recente do Instituto Español de Oceanografía (IEO) en Vigo, en colaboración coa Coordinadora para o Estudo dos Mamíferos Mariños (CEMMA), mostrou datos alarmantes: o 100% dos golfiños comúns varados na costa de Galicia presentan microplásticos nos seus estómagos.


Son varias as campañas de investigación nacionais e internacionais nas que están participando científicos galegos para coñecer mellor a dimensión deste problema e para planear medidas que o atallen, asesorando a gobernos e administracións e organizacións supranacionais, como a Unión Europea (UE) ou a Organización das Nacións Unidas (ONU). 

O liderado galego nesta materia evidénciase nos últimos grandes proxectos de investigación impulsados pola UE. Un destes científicos é Jesús Gago, investigador do Centro Oceanográfico de Vigo do IEO e unha das voces máis autorizadas neste eido; non en van, Gago forma parte do grupo consultivo internacional que asesora á ONU para abordar o problema dos microplásticos no mar.

O científico galego paricipou do 9 ao 12 de maio, na sede de Nacións Unidas Medio Ambiente en Nairobi (Kenya), na reunión organizada para examinar e incluír as modificacións propostas ao borrador cero da avaliación do problema, cun enfoque na preparación de opcións para abordar as lagoas a nivel mundial que presenta este tema.

O segundo período de sesións da Asemblea das Nacións Unidas para o Medio Ambiente, celebrado en maio de 2016, adoptou unha resolución sobre plástico mariño e microplásticos. Entre outras cousas, solicítase á ONU que realice unha avaliación da eficacia das estratexias de gobernanza internacionais, rexionais e subrexionais pertinentes; así como dos enfoques para combater o lixo plástico mariño e os microplásticos tendo en conta os diferentes marcos normativos e determinando as posibles lagoas e opcións para abordalos, mesmo mediante a cooperación e coordinación rexional.
GC falou con Gago durante a súa estadía en Nairobi.

Cales foron as principais liñas que abordaron en Nairobi?

A problemática dos plásticos e microplásticos no medio mariño, que medidas tomar a nivel global como, por exemplo, un convenio con compromisos e obxetivos para todos os Estados.

A que conclusións chegaron e cara onde piden enfocar traballo e recursos?

Existen suficientes evidencias a nivel global de que os plásticos representan unha ameaza para a vida mariña. O grupo de traballo pide enfocar o traballo a nivel rexional coas convencions rexionais dos mares; por exemplo, as aguas galegas entran dentro da convención do Atlantico norte, www.ospar.com.

E tamén parece necesario reformular algúns convenios ou un acordo ou convenio novo a nivel global para combater o problema dentro do que se podería chamar unha nova arquitectura. Ademais, outras medidas como acordos voluntarios coa industria e traballar coas ONG tamén poden ser relevantes. Os recursos a usar dependen do nivel de desenvolvemento económico dos distintos países, pero tamén existe a posibilidade de recibir axudas por parte de institucions, como o Banco Mundial.

Cal é o seguinte paso tras a reunión de Nairobi?

Rematar o documento e sometelo á Asemblea Xeral de Nacións Unidas en Medio Ambiente en decembro, para a sua aprobación. Despois queda un proceso longo que depende da ambición dos países para atallar o problema.

Existe un compromiso firme, a nivel internacional, por buscar solucións ao problema do lixo no mar e os microplásticos e de aplicar medidas correctoras urxentes, ou estamos nunha fase de asumir aínda que o problema existe?

Eu penso que si que está asumido que é un problema en prácticamente todo o mundo. Pero e difícil de atallar porque se ve afectado por moi diversas fontes (transporte marítimo, residuos sólidos urbanos,…) e cada unha ten as súas particularidades, lexislacion, etc.

Por que non é un problema central nos cumes do clima e do medio ambiente?

Boa pregunta... Quizais podería ser incluido. Pero coido que se foi difícil acadar o acordo de París, incluíndo o lixo mariño, podería ser case misión imposible.

Que países ou zonas están máis e menos involucrados neste problema e onde é máis urxente aplicar medidas?

Hai un amplo espectro. Por citar dous exemplos de moi involucrados diría Indonesia e Holanda, dous países con niveis moi diferentes de desenvolvemento económico. Europa creo que é unha zona moi involucrada e no sur asiático, debido á alta densidade de poboación e o nivel de desenvolvemento económico baixo-medio, fai que sexa unha zona cunha elevada problemática neste tema. Nos lugares mais afectados, unha mellor xestión dos residuos sólidos urbanos así como das aguas residuais xeraría unha mellora substancial da situación.

Este ano iniciaron no IEO unha campaña oceanográfica para avaliar a contaminación por microplásticos tanto na auga como nos sedimentos das costas de Galicia e Cantabria, dentro do proxecto europeo BASEMAN. Cando presentarán os resultados finais e que resultados esperan deste estudo europeo?

O proxecto BASEMAN remata a finais de 2018, Esperamos que este estudo nos axude na definición das mellores metodoloxías para o estudo dos microplásticos.

No caso particular de Galicia, cal é a situación en comparación con outras zonas de España e do mundo?

Aínda non temos datos suficientes para aventurarnos a comparar con outras rexions. Pero a situación en Galicia en xeral é mellor que a existente no sueste asiático. Isto débese a moitos factores: baixa densidade de poboación, dinámica das correntes…

Recentemente presentaron os resultados dun estudo do IEO en colaboración coa CEMMA que mostrou que o 100% dos golfiños varados na costa galega tiñan microplásticos nos seus estómagos. De que maneira lles afecta? Teñen datos doutras especies? Hai organismos ou especies máis afectadas ca outras?

Non sabemos como lles afecta, pero está claro que non é algo positivo. Estamos traballando con outras especies e encontramos nalgunha unha importante incidencia. Pero e difícil relacionar os microplasticos con efectos a nivel de individuo.

Por outro lado, unha especie afectada de maneira moi relevante pola inxestion de plásticos é a tartaruga, que confude as bolsas con alimento e atópanse moitas nos estomagos destas. Neste caso si que é posibel asociar a morte, en moitos casos por asfixia. Poderiamos falar dunha extinción dalgunhas especies causada polo plástico se non se remedia a situación actual.

Estamos lonxe de comprender o impacto real dos microplásticos no mar? Cal é? Como afecta aos organismos mariños?  

Todavía existe un longo percorrido científico no tema. En xeral, os plásticos non son tóxicos, usámolos para envasar alimentos, bebidas, etc.

Os plásticos afectan de moitas maneiras o medio mariño; poden transportar especies invasoras, afectan a calidade ambiental das nosas praias, poden ser inxeridos por baleas, tartarugas, etc.

O problema cos microplásticos é que poden actuar como un cabalo de Troia para os seres vivos, introducindo diversos contaminantes (metais pesados, PCBs, dioxinas, etc.). Isto débese a que no medio mariño os microplásticos actúan como esponxas para elementos tóxicos.

Un estudo publicado na revista Science titulado 'Plastic waste inputs from land into the ocean' calculou en oito millóns as toneladas de plástico vertidas cada ano nos océanos. Como podemos facernos unha idea de que significa isto?

A verdade que é difícil, pero pensemos por un momento que un galego medio xera arredor de 500 quilos de lixo por ano; podemos facer unha extrapolación mental. 

En Galicia tivemos un caso exemplar, o vertedoiro de Bens en 1996; a cantidade de lixo puido chegar ata 200.000 toneladas.
En moitos países séguese usando o mar como un vertedoiro barato. É necesario un cambio global e temos que pasar das 3R (reducir, reutilizar, reciclar) as 6Rs (ademais das anteriores; rediseñar os produtos, substituír cando sexa posibel e recuperar enerxéticamente como última solución)

Cales son as principais fontes contaminantes por microplásticos no mar e que solucións se propoñen?

Os microplásticos poden ser de dous tipos: primarios e secundarios. Os primarios son os que se deseñan especificamente con ese tamaño e son os que se usan en cosméticos, pasta de dentes,… E os secundarios son os que proceden da fragmentación de plásticos grandes, por exemplo, dunha botella.
No caso dos primarios, a solución pasa por prohibir o seu uso en moitos casos e para os secundarios é vital mellorar a xestión.

Pode haber un punto de non retorno se non se lle pon solución urxente ao problema? Cales serían as consecuencias?

É difícil de prever. Pero un estudo da fundación Ellen McArthur indicaba que nun futuro non lonxano poderiamos pescar máis plástico que peixe. As consecuencias serían unha drástica redución da vida mariña e un cambio nas especies; algunhas desaparecerían.

Coñecemos o que están a facer os científicos, pero que están a facer ou que poden facer as Administracións europea, estatal e a galega?

As administración están implicadas tratando de tomar medidas a hora dun mellor uso e xestión dos plásticos. Dende Europa estase promovendo unha estratexia de plásticos, o Estado español adoptará probablemente este ano unha lexislacion para regular as bolsas de plástico e a Xunta está promovendo accións de recollida de redes nalguns portos. Sen dúbida, pódese facer mais.

E o sector pesqueiro?

O sector pesqueiro estase involucrando cada vez máis. Existen xa barcos pesqueiros que traen a porto o lixo que pescan. Ë necesaria unha maior axuda das administracions públicas. É necesario desenvolver mecanismos para evitar a perda de redes, así como fomentar industrias que as reciclen.

E nós, os cidadáns?

Os cidadans, ademais das accións a nivel individual como consumir menos bolsas de plástico, rexeitar produtos con microplásticos, non tirar lixo no medio ambiente, etc., poden ser parte de campañas de limpeza de praias e de presión (tipo change.org) aos nosos políticos para que tomen medidas.

Dispoñen os centros de investigación de apoio e recursos humanos, técnicos e financeiros suficientes para o reto que teñen por diante?

En xeral a situación da ciencia no estado español e penosa, existe un apoio case nulo. Neste sentido, estamos igual de mal ou peor que o resto. Poderiamos falar case dunha lenta pero progresiva descapitalización tanto no que se refire a persoal como a recursos técnicos.

Os datos son os que son. O noso gasto do PIB en ciencia é a metade doutros socios da UE... e habería que ver os números reais; unha cousa é o que se consigna e outra o que se gasta, ademais doutras maquillaxes."                        (Jesús Gago, investigador do Centro Oceanográfico de Vigo, Galicia Confidencial, 15/05/17)

14/10/16

Fotografían con vida a un calamar gigante en Bares



"Un aficionado que paseaba por la playa de Bares, en A Coruña, ha fotografiado un ejemplar vivo de calamar gigante, de unos 105 kilos, que flotaba en el agua, un hecho insólito en el mundo que sólo tiene un procedente en unas imágenes obtenidas hace dos años en Japón. 


 La curiosidad de las imágenes, aparte de que es la segunda vez que se consiguen, es que documentan la particular reacción de este ejemplar de hembra de Architeuthis, que todavía conservaba intacto uno de sus ojos -el más grande del reino animal-, que al verse observado por el fotógrafo cambió de color a un rojo intenso.

  
 El presidente de la Coordinadora para el Estudio y la Protección de las Especies Marinas (CEPESMA), Luis Laria, que conserva el animal en las instalaciones del Parque de la Vida, de Luarca, ha asegurado en declaraciones a Efe que se trata de un documento excepcional, por tratarse de la segunda vez que se obtienen imágenes de este misterioso animal estando todavía vivo.

Se trata del ejemplar de hembra de Architeuthis que fue localizado el pasado viernes, 30 de septiembre, flotando en aguas de la playa de Bares por unos particulares que creyeron haberla visto todavía viva, y que ahora se constata que era cierto que seguía con sus constantes. 


El presidente del CEPESMA relata que, después de que se hiciera público el hallazgo, recibió la llamada de un vecino de León y que el viernes pasado paseaba temprano por las inmediaciones del puerto de Bares, en Galicia. El comunicante relató que vio cómo algo se estaba moviendo en el agua y comenzó a sacarle fotos y ver, según explica Laria, "que un ser grandioso lo mira, gira su cuerpo, mueve su ojo observándole y cambia de color, como si de un neón se tratara, a un intenso rojo vinoso". 

 Javier Ondicol, que es como se llama el autor de las fotografías, se estaba convirtiendo, sin ni siquiera imaginarlo, en la primera persona que captaría instantáneas de un calamar gigante vivo, con excepción de las imágenes obtenidas en Japón. "Algo inédito que confirma a la vez las creencias que teníamos sobre cómo fue su llegada a la playa y su posterior muerte, que también es algo realmente singular, ha indicado Luis Laria.

El ejemplar, que se cree que resultó gravemente herido por un ataque de un animal similar que finalmente le costó la vida, fue trasladado al Parque de la Vida de Luarca, para ser sometido a una necropsia. Las primeras observaciones del ejemplar depararon varias sorpresas de interés científico. "Su estado de conservación, el porcentaje epidérmico, un ojo intacto y lo que nos esperaba oculto bajo el abdomen, justificaba la certeza de que se encontraba moribunda en la superficie del agua", relata Laria.

Luis Laria dio por descartada la captura accidental y aseguró que todo parece indicar que hubo una lucha entre "titanes" que le causó graves heridas. "Sólo tenemos constancia de un ataque similar y también aquí, en Asturias, concretamente de un ejemplar flotando también cercano a la playa de Merón, en Villaviciosa", comenta el presidente del CEPESMA.

Posiblemente, los daños de ese ataque le causaron problemas tan considerables que terminó subiendo lentamente a la superficie, dejándose llevar por las corrientes y finalizando su agónico periplo en La Estaca de Bares."                       (Faro de Vigo, 11/10/16)

22/7/16

'Costiña': O cinema feito na Guarda hai 90 anos

 

"Joaquín García, máis coñecido por Costiña, foi un dos fotógrafos coñecidos na Guarda, onde viviu entre os anos 1894 e 1957. Hai uns meses as súas netas atoparon nun faiado, mentres facían unha mudanza, oito rolos de película e unha gran cantidade de fotografías, en papel e nas súas placas de cristal, que datan mesmo dos anos 20. De feito, as gravacións -realizadas entre 1926 e 1929- supoñen as filmacións da Guarda máis antigas que se conservan.

 O Proxecto Socheo, que dende hai anos traballa na recuperación deste tipo de arquivos audiovisuais no Baixo Miño, recibiu estes materiais, analizounos e restaurounos, conformando con eles unha exposición, Camiños da Imaxe, que se inaugura este venres na Casa dos Alonsos da vila.

Na mostra, que se acompañará dunha proxección nocturna dos filmes na Praza do Reló, pódese atopar unha escolma das fotografías tiradas por Costiña a veciños da Guarda e da súa contorna, ademais de obxectos persoais do fotógrafo. Tamén se poderán ver as películas, dun enorme valor etnográfico, pois recollen dende escenas familiares, ata romarías e festas populares, pasando pola vida das aldeas ata a protagonista actividade mariñeira na localidade.

"Ao facer unha mudanza apareceron 8 rolos, 4 filmados polo propio Costiña e outros catro distribuídos por Pathé: noticiarios, filmes cómicos de Harold Lloyd e Charles Chaplin, e filmes relixiosos", explica Xurxo González, de Proxecto Socheo. "Son as filmacións máis antigas que se conservan da Guarda. Non de Galicia, por suposto, xa que temos A botadura do acoirazado Alfonso XIII (1913) e algúns filmes de José Gil.

 Da Guarda tiñamos imaxes tiradas en 1929 para a película Un viaje por Galicia, realizada por Luis R. Alonso nun encargo da Deputación de Pontevedra co gallo da Exposición Iberoamericana de Sevilla. Alí pódese ver o monte de Santa Trega. Pero as gravacións de Costiña son anteriores, filmadas entre 1926 e 1929".

 

González destaca que "as filmacións máis espectaculares son as mariñeiras", pero detalla que "hai catro grandes bloques temáticos: as imaxes familiares, nas que se ve como era a casa, os animais que vivían ao carón, as leiras, como recollían patacas...; hai un segundo bloque da aldea, na que se ve a aldea do Castro, de onde era a esposa de Costiña; un terceiro bloque é o do pobo, no que se recollen as festas e romarías; e un cuarto bloque, mariñeiro, na que se ve o barrio da Mariña, os pescadores de cana, recollendo argazo, embarcacións tradicionais, motoras, imaxes do Berbés de Vigo...". 

"Son imaxes cun forte carácter etnográfico, unha consideración que fai destas imaxes uns documentos patrimoniais de grande magnitude", sinala González. Beli Martínez, produtora da exposición, sinala que a mostra permitirá "viaxarmos no tempo pola historia da Guarda.

 Será unha porta a través da que poderá escoitarse a chamada dos nosos antepasados. A maioría das facianas das fotografías non sabemos a quen pertencen, polo que convidamos a todos os guardeses a que entren no proceso que propomos e nos axuden a identificalas”.

O responsable de Socheo destaca tamén que "as fotografías foron outro grande achádego". Son preto de 500 placas de cristal ademais dalgunhas en papel, que son "o outro gran tesouro que se vai ver na exposición". "Evidentemente, non puidemos imprimir todas, fixemos unha pequena escolma dunhas 50.

 

 Pero o resto van poder verse tamén, a través dun ordenador. E de seguro que moita xente pode identificar nelas algún familiar", sinala. A exposición poderá verse ata o vindeiro 15 de agosto. Porén, as actividades ao redor de Costiña chegarán ata novembro, cando se presentará un libro colectivo dedicado a súa vida e a súa obra no que interveñen especialistas do mundo da fotografía e do cinema como Manuel Sendón, Luis Parés ou Fernando Redondo.

Xurxo González conclúe cun consello: "Que a xente extreme a precaución antes de tirar as cousas que ten gardadas nalgún faiado, porque as veces pode haber algún tesouro agochado, que se poña en contacto con xente que saiba, para poder recuperar estes filmes e fotografías".

O Proxecto Socheo

O Proxecto Socheo, que botou a andar en 2012, é unha iniciativa que quere localizar, estudar, inventariar e dar a coñecer as imaxes que foron gravadas na Guarda e no Baixo Miño, co obxectivo de salvagardar un patrimonio audiovisual local e proxectalo cara ao mundo. 

A maior parte este traballo está dispoñible en Internet, a través dunha canle homónima en youtube que superou as 100.000 visitas e no portal www.proxectosocheo.com. Pódense visionar máis de 350 películas desde finais da década dos anos 20 ata a actualidade. 

Da man do IES A Sangriña, acadou o Premio de Alfabetización Audiovisual do Ministerio de Educación, Cultura e Deporte no ano 2014. E mereceu a atención e sesións especiais en Cineuropa, no CGAI, na exposición Plan de Rescate na Coruña, no proxecto Grand Treasures en Estonia, en Memoria Acústica Europea, no Memorybytes de Barcelona ou no II Encontro para a creación común de cinema doméstico… Os seus impulsores solicitan a colaboración de todo aquel que teña gardada algunha gravación na súa casa. 

 "Emigrantes, mariñeiros, turistas, veciños en xeral … todas teñen valor", destacan, ao tempo que lembran que "as imaxes analóxicas que se facilitan a Socheo dixitalízanse e edítanse adecuadamente sen ningún custe para o particular"."           (Marcos /Pérez Pena, Praza Pública, 20/07/16)

23/6/16

O mundo do mar esíxelles aos partidos 8 compromisos para garantir o futuro do sector: o saneamento integral das rías...

"O sector do mar -unha vintena de confrarías, organizacións de produtores de mexillón, plataformas en defensa das rías, cooperativas, armadores (Asoar-Armega e Acerga) e sindicatos (CC.OO., CIG e UXT)- trasladoulles este martes as súas demandas ás principais forzas políticas galegas (PP, En Marea, PSdeG-PSOE, Ciudadanos e BNG). (...)

un documento que alerta "da grave situación que atravesa o sector e que precisa dunha urxente solución", un sector do que -lembran- dependen "33.000 empregos directos e un amplo tecido socioeconómico intimamente vencellado ao mar".

 O texto, elaborado consensuadamente entre un total de 52 colectivos, desenvolve as reivindicacións que xa se recollían no texto unitario lido na manifestación do sector que o pasado 27 de febreiro encheu a Praza do Obradoiro. (...)

 En Marea, PSdeG-PSOE e BNG asumiron o contido na súa totalidade e dixeron que se comprometían a levalo adiante e a defendelo. Ciudadanos valorou positivamente o documento, dixo que había cousas moi positivas e comunicou que o estudaría. O PP, representado polo deputado autonómico e concelleiro en Noia Ramón Santos e polo alcalde de Porto do Son, Luís Oujo, tamén se comprometeu a estudalo. (...)

O sector presentoulles aos partidos oito grandes reivindicacións:
  • Esixen o saneamento integral das rías. Estas organizacións denuncian que "as administracións competentes incumpren a normativa de protección das augas e de tratamento correcto das augas residuais urbanas e industriais". E sinalan, igualmente, que "diversas administracións teñen promovido e permitido o establecemento e continuidade nas augas galegas de actividades que poñen en risco o medio natural e as actividades de pesca artesanal, marisqueo e acuicultura extensiva galegas". Alertan da situación que se vive, entre outros lugares, na ría de Pontevedra por mor da actividade de ENCE-ELNOSA, ou na boca da ría de Arousa polo vertido de sedimentos e refugallos. Piden establecer "un estatus de protección específico" para aquelas áreas onde se practican a acuicultura extensiva, o marisqueo e a pesca artesanal.
  • Piden o cambio do "obsoleto" sistema de Totais Admisibles de Capturas (TACs) e de cotas "que só enriquece a unha minoría". Denuncian que a actual situación prexudica especialmente á pesca artesanal, "xustamente a pesca que se recoñece como máis sostible, tanto para o medio natural como para a sociedade.
  • Apostan por "unha maior defensa do sector pesqueiro artesanal". Defenden que "o reparto da cota debe facerse co criterio de garantir a actividade, atendendo ao tamaño da flota de cada comunidade autónoma e a criterios socio-económicos e non en base aos dereitos históricos; ou sexa, débese perseguir a viabilidade do barco e dos tripulantes, cun reparto máis xusto e equitativo".
  • Afirman que "a normativa xeralista da UE non é xusta para a pesca artesanal". Salientan a forza dos "grandes lobbies en Bruxelas" en favor das grandes corporacións industriais. Critican a normativa que elimina as redes de enmalle á deriva non reguladas (prohibindo a pesca co arte do xeito) e a normativa de obriga de desembarque (prohibición dos descartes) que -din- "vai repercutir nos ingresos dos pescadores e na dispoñibilidade das cotas, xa bastante escasas".
  • Reivindican "unha verdadeira política en defensa do marisqueo". Entre outras medidas, pídese a rexeneración de zonas marisqueiras de baixo rendemento e a recuperación de zonas improdutivas; que se evite a introdución e dispersión de patóxenos e especies foráneas; ou o apoio á identificación diferenciada do produto autóctono.
  • Reclaman recursos para avanzar no coñecemento das mareas vermellas, "que nos permitan coñecer as súas causas e atopar solucións para atallalas". Destacan que "é necesario que o sistema de control sobre as importacións de moluscos de terceiros países sexa exhaustivo"
  • Demandan medidas de apoio e recoñecemento para a mitilicultura, o cultivo do mexillón, que -lembran- "está baseado nun modelo propio de produción extensiva, amigable co medio ambiente e con marcada significación socio-económica" que xeran 13 mil empregos directos e indirectos. Denuncian que os acordos comerciais desenvolvidos pola UE con terceiros países propiciou o aumento das importacións de produtos do mar foráneos no mercado común, entre eles o mexillón, o que provocou unha caída da demanda de mexillón galego. Piden "fomentar o correcto etiquetado de todos os produtos de mexillón", "promover e apoiar a DOP Mexillón de Galicia" e "propiciar a investigación e innovación desde o propio sector para avanzar en procesos, produtos e modelos de xestión sostibles".
  • Piden o fomento dos produtos galegos, da súa identificación e etiquetaxe. "Débese fomentar o consumo de produtos do mar galegos, frescos, elaborados e transformados que teñan vinculación coa orixe, en detrimento dunha imaxe xenérica dos produtos do mar, que non protexe a actividade específica do noso país", destacan. "              (Praza Pública, 22/06/16)

3/5/16

O último arpoador galego de baleas

"Eu fun mariñeiro por equivocación". Con esta declaración comeza Miguel López Pérez o relato da súa vida, recollido nunha entrevista feita por dúas alumnas do CPI dos Dices en Rois (A Coruña), dentro do proxecto 'Historia dunha balea' e que van presentar ao Congreso Escolar do Ceida.

Coa súa familia materna e paterna en Arxentina, Miguel decidiu embarcarse nun dos antigos baleeiros galegos que partían cara á caza dos grandes cetáceos décadas atrás, coa intención de conseguir cartos para ir cos seus parentes no país sudamericano.

Miguel relata como pasou tempadas de meses no mar á caza de baleas, dende o ano 1953 até 1985, dous anos antes de xubilarse. Ao final, di, aquela empresa converteuse nunha "rutina".

Como ben explican as autoras desta videoentrevista, Miguel López Pérez é "a memoria viva do que foi a caza de baleas en Galicia no seu período álxido".

Na entrevista, este veterán arpoador conta como se achegan ás mandas de baleas nas augas galegas e as cazaban con cañóns de arpóns para logo levalas ás distintas factorías baleeiras que existían en Galicia.

Os barcos galegos se dedicaban por entón principalmente á caza dos cachalotes, dos que Miguel lembra que chegaron a capturar até dez nunha soa xornada, á altura de Fisterra, dos cales sete puideron ser levados á factoría.

"O que máis abundaba nas factorías nosas era o cachalote", lembra Miguel, quen sen embargo matiza que "a que levábamos máis ultimamente, que era o que lle interesaba aos xaponeses, era a balea fin", o segundo animal de maior tamaño no mundo, tras a balea azul, máis raras nas augas galegas e portuguesas, segundo rememora este arpoador.

Destes animais se aproveitaba practicamente "todo", explica Miguel, quen comenta que a prioridade era que a carne chegara a terra en boas condicións.

Na entrevista tamén intervén o fillo de Miguel, de mesmo nome, quen lembra como a súa nai preparaba os filetes de balea primeira desangrándoos en leite, de xeito que "ese sabor de pescado lo perdía" e logo a nai preparábao con salsa de tomate.

Pero a balea tamén servía para "cosméticas, lubricantes...". Mesmo os xaponeses, acostumados a visitar as factorías galegas, pedían aos baleeiros galegos as vísceras. "Os xaponeses levaban todo", lembra o pai.

A partir da década dos oitenta, a poboación de baleas diminuíu e a presión dos grupos ecoloxistas puxo fin a mediados desa década coa industria baleeira en Galicia.

"A quen menos nos interesaba que se acabase coas baleas era a nós, ao que vive diso", argúe Miguel, quen prosegue no seu relato: "Greenpeace meteuse con nós", rememora, explicando que na última etapa da caza de baleas había moitas restricións.

"Eu entendo aos ecoloxistas", explica Miguel, quen sen embargo se laia de que os barcos e as factorías galegas eran o obxectivo das campañas contra as cazas da balea mentres, di, factorías flotantes como as rusas ou as norueguesas, esquivaban aos ecoloxistas.

Agora, Miguel pregúntase "por que non houbo moratoria" para os cazadores xaponeses ou rusos. E ten claro, botando a vista atrás, que "voltaría de arpoador".

Velaquí a entrevista completa."               (Galicia Confidencial, 21/04/16)

22/1/16

“Volvemos ao mar porque hai que comer, mais non abandonamos a batalla”

"Levamos máis de tres meses batallando por un reparto xusto para o cerco”, lembra Andrés García, voceiro da Asociación de armadores do cerco de Galiza (Acerga), en referencia ao tempo de amarre da frota e campamento perante San Caetano. 

“Levamos dous anos, desde que se impuxo o novo Plan de Xestión”, afirma. Conversamos con el horas despois de que Acerga decidise nunha axustada votación en asemblea volver faenar e levantar o campamento

- Non foi unha decisión doada, supoño

- Non foi, non. Adoptouse porque hai que traballar, senón imnos ao mar non hai ingresos e foron moitos meses de amarre. Hai que saber o que pasa cada quen, os problemas que teñen: armadores empeñados, créditos que hai que pagar... E, ademais, hai outra cuestión a ter moi en conta, acabábase o dereito ao paro dos mariñeiros, e iso é toda unha responsabilidade. Se non hai ingresos, non podes comer.

- Non foi cansazo, logo, o que pesou...

- Nós imos seguir adiante, pelexando polo que é xusto. Volvemos ao mar mais non abandonamos a batalla. Agora haberá que traballar noutros aspectos, involucrando aos partidos, esperando a ver se a chegada dun novo goberno permite cambiar o actual plan de xestión, que é inxusto

- Decepcionoulles a actitude da Consellería do Mar e da Xunta?

- Totalmente. En ningún momento afrontou o problema. Intentou sempre derivar a solución a Madrid, como se non fose con eles. Tiñan que tomar exemplo do que aconteceu en Cantabria co cerco: alí estaban divididos, con intereses enfrontados, e o goberno cántabro reuniunos a todos e logrou atopar unha solución. Agora vaise xestionar a cota cántabra en conxunto. Algo así podía terse feito en Galiza e aforrariamos moitos problemas.

- Que lograron nestes meses de mobilizacións e reivindicacións constantes?

- Foron máis que uns meses, van ir dous anos, desde 2014 no que se implantou o Plan de Xestión. Que conseguimos? Pois visualizar un problema, que había unha inxustiza con gran parte da frota cerqueira galega. Logramos que, finalmente, a propia Xunta tivese que recoñecer ese problema e comezar a moverse, recoñecer que non pode ser que haxa un reparto tan desigual, con barcos con menos de 1000 quilos de tope e outros con ducias de miles.

- Mais iso non satisfai as súas demandas e peticións...

- Imos seguir loitando, desde logo. Imos recorrer xudicialmente e imos seguir a presionar e a movernos até lograr que se anule o reparto. Iso é o principal."             (Sermos Galiza)

10/12/15

Mil marineros gallegos cumplen mes y medio de paro y protestas por las cuotas del cerco


"Las tiendas de campaña de los marineros del cerco gallego forman parte desde hace mes y medio del paisaje que rodea la sede de la Xunta, en Santiago de Compostela. Es una de sus formas de protestar por un sistema de reparto de cuotas que acaba de renovar el Gobierno, y que lesiona gravemente los intereses de una mayoría de los barcos que trabajan la sardina, la caballa y el jurel en Galicia. 

“Nos aboca a la ruina”, se lamenta Andrés García, portavoz de los más de 1.500 afectados por el sistema de distribución de capturas.

Con el campamento como fotografía de sus protestas, un total de 120 barcos del cerco secundan también un paro iniciado en octubre, cuando constataron la finalización de la cuota de jurel de acuerdo con el reparto establecido para los años 2014 y 2015. Los armadores acometieron un ERE que afectó a un millar de marineros, autónomos que no tienen derecho a coberturas de desempleo. 

Y el BOE les asestó el golpe definitivo el pasado 30 de noviembre, al publicar la orden que renueva un año más un sistema de cuotas que se basa en el reparto individual por barco de acuerdo con sus respectivos históricos de capturas. El mismo que rechazan.

Mientras turnos de 30 patrones mantienen día y noche el campamento de protesta frente al edificio de la Xunta, el paro hace mella en la economía de las familias afectadas. 

“Seguimos sin ingresos, pero los gastos son prácticamente los mismos: los seguros, seguridad social, los amarres, las letras de los buques…”, narra García, que subraya el escaso tamaño de las empresas armadoras, muy sensibles a cualquier eventualidad, incluidos los criterios de reparto. Por eso están decididas a mantener la protesta, ante lo que consideran un intento de acabar con la histórica flota del cerco en Galicia.

En total son 1.500 empleos directos los que están en juego, a los que habría que añadir otros 6.500 indirectos. Puertos de prácticamente todas las rías gallegas cuentan con barcos del cerco, que en Galicia emprendieron una autorregulación a principios de la década de los ochenta. “Se establecieron unos límites por barco y año para proteger la pesca que no se impusieron en otras comunidades como el País Vasco. 

Por eso, a la hora de valorar el histórico en las asignaciones de cuota, la flota gallega fue la gran perjudicada”, afirma un portavoz de la Asociación de Armadores del Cerco de Galicia (Acerga), mayoritaria en Galicia. No la única, porque Cerqueiros Galegos, de nueva creación, defiende los criterios aplicados por el Gobierno. Eso sí, con una representación del 20% de los armadores, frente a casi el 80% de Acerga.

“Queremos que se aplique un modelo lineal por buque y número de tripulantes”, resume Andrés García. Frente a este modelo, Cerqueiros Galegos propugna que cada buque gestione sus cuotas como hasta ahora, en consonancia con el Ministerio de Agricultura, Alimentación y Medio Ambiente y con la Consellería de Mar. La titular de esta última, Rosa Quintana, no ha dudado en culpar a la directiva de Acerga de la finalización de las cuotas de gestión conjunta.

Tras una manifestación que reunió a más de 2.000 personas el 15 de noviembre, convocadas por la asociación mayoritaria, Quintana aseguró que los resultados económicos de esta campaña están mejorando notablemente respecto a 2014, y en algunos casos hasta multiplicando por 10 sus ventas. 

"Veo que algunos barcos de Acerga que facturaron 60.000 euros o 90.000 euros en 2012 hoy están facturando más de 600.000", afirmó la 'conselleira', para añadir: “El problema puede deberse a un reparto dentro de la propia directiva de esa organización o a cómo hacen las cosas”. Su velada acusación ha deteriorado unas relaciones que ya estaban marcadas por la tensión.

La 'conselleira' también ha puesto en duda que el reparto que defiende la mayoría de la flota del cerco favorezca Galicia. “Cuando hablamos de reparto por tripulante, ojito”, ha advertido a los armadores, a los que pidió “que echen bien las cuentas y miren cuántos otros tripulantes pueden venir del golfo de Cádiz a pedir ese porcentaje de jurel”. Desde Acerga acusan a la 'conselleira' de favorecer “distintos 'lobbies' muy poderosos, como los de la acuicultura nórdica y chilena”.

En ese clima de confrontación, la flota gallega del cerco, la más importante de Europa, se encontró el lunes de la pasada semana con la desagradable sorpresa de la aprobación del plan de gestión para 2016, que continúa con el mismo reparto de criterios históricos. Es la primera vez que el plan se aprueba antes del inicio de la campaña, ya que en años anteriores se hizo con retrasos de hasta cinco meses, con el agravante de que en esta ocasión se dicta en vísperas de unas elecciones generales."                           ( , El Confidencial,  10/12/15)

19/10/15

La trágica historia del inoperante helipuerto de salvamento de Costa da Morte

"Galicia, por su volumen pesquero –el mayor de España– y tráfico de buques mercantes, posee tres centros de coordinación de urgencias y control de tráfico marítimo (CCS), uno principal situado en Porto do Son, y Coruña y Vigo como delegaciones. 

El volumen aproximado de buques que pasan frente a Galicia es de unos 40.000 barcos anuales, con un amplio porcentaje (38%) que transportan mercancías peligrosas, sumando a todo esto la mayor flota de pesca de España, mayoritariamente compuesta por barcos de bajura, de pesca tradicional.

Dadas las condiciones geográficas y meteorológicas, Galicia encabeza la triste lista con mayor siniestralidad marítima de Europa. Según un estudio de la Universidad de Santiago de Compostela, entre 1990 y 2004 se produjeron más de 100 naufragios, en los que fallecieron 266 marineros y otros 70 nunca fueron recuperados, por lo que engrosan la lista de desaparecidos y no computan como fallecidos.

Galicia disponía de tres helicópteros de rescate, dos pertenecientes a la Xunta de Galicia, situados en Vigo y Celeiro (Lugo) y uno perteneciente a la organización estatal SASEMAR. En 2008, El País recoge el plan de la Xunta de dotarse de un cuarto helicóptero de rescate: “Los planes de la Xunta prevén construir el helipuerto en una de las zonas más castigadas por los accidentes, que opere en red con los centros de Celeiro y Vigo.

 El gobierno gallego ultima la ubicación de esta estación intermedia en un puerto aún por determinar de la Costa da Morte. Con este objetivo, Pesca ha encargado a una consultora independiente un estudio sobre el modelo de helicóptero más eficaz para operar en condiciones meteorológicas y con la orografía de Galicia. 

Fuentes del sector confirmaron a este diario que una empresa especializada en aeronáutica analiza los dispositivos de salvamento en países con condiciones parecidas como Irlanda, Escocia o Canadá, antes de elaborar un informe que ayude a la Xunta a decantarse por un aparato”.

Ante el cambio de gobierno de la Xunta, por entonces formado por PSOE-BNG y relevado por el PP, se desestima la construcción de la base y la compra del helicóptero. Este proyecto lo recoge el gobierno central, concretamente el Ministerio de Fomento, que destina una partida presupuestaria para la compra de una aeronave y la ejecución de las obras pertinentes de su base adjudicataria a la empresa pública Tragsa.

En 2010 llega al aeropuerto de A Coruña la nueva aeronave de Salvamento Marítimo, que irá destinada más tarde a Cee, donde se constituirá su base. Se trata de un Augusta Westland 139, una aeronave implantada en el resto del territorio español por SASEMAR. 

La llegada de este helicóptero levanta más de una crítica, señalado como un dispendio (el coste supera los 13 millones de euros) al poseer Galicia ya tres para dicho fin. Muy pronto queda patente la necesidad de este helicóptero, cuando, a mediados de ese mismo año 2010, se hunde a 52 millas náuticas un buque carguero llamado North Spirit: “Sus 17 tripulantes, 9 ucranianos y 8 rusos, fueron rescatados ayer por la tarde en buen estado” (Fuente: SASEMAR web).

 Para la evacuación de los 17 tripulantes fueron necesarios tres de los cuatro helicópteros, por lo que quedaba solamente el de Vigo a disposición de cualquier urgencia que se pudiese producir en ese momento en cualquier punto del litoral gallego.

En marzo de 2012 se abre la base de Cee, situada en la aldea de Ruibo. Llega con la condición de trabajar 24 horas, pero sus tripulaciones no harán guardias en la propia base. Se implanta así el sistema de guardias no presenciales que demorará la salida del helicóptero unos 40 minutos. Dicha base es la única que posee este sistema en Galicia.
Tras unos meses de trabajo con supuesta normalidad, se prohibe el vuelo nocturno en esta nueva base. 

 Los motivos son la pésima meteorología circundante (densos bancos de niebla, fuentes rachas de viento) y la ubicación temeraria de la propia infraestructura, que genera un alto riesgo. La base está encajada en el fondo de un valle cerrado, rodeada de arboleda y con una casa a menos de 50 metros. 

 Los motivos oficiales de esta limitación son puramente meteorológicos y de pequeños arreglos de iluminación, aparentemente nada complejos, que se resolverían rápidamente: “El Helimer destinado en la Costa da Morte o cualquier otra de las aeronaves de Salvamento Marítimo que precise hacer uso de la base de Ruibo podrá hacerlo también de noche en un plazo aproximado de 12 días”.

Mientras tanto, el helicóptero, una vez se pone el sol, queda inutilizado para poder volar, lo que en realidad se traducía en que, ante un hundimiento o cualquier urgencia en el mar por la noche, incluso en las inmediaciones, como podría ser la entrada de la Ría de Corcubión, o en las mismas piedras de la costa circundante, el helicóptero de más de 13 millones no podría despegar de una base de costó más de dos millones de euros de presupuesto público para efectuar el rescate. 

Esto provocaba la activación del helicóptero de Vigo o del de A Coruña, con sus elevados tiempos de llegada a una urgencia que podía agravarse en minutos. Pese a eso, la empresa adjudicataria de la obra, Tragsa, afirmaba en su página web que en su construcción había cumplido “la normativa de aviación civil y normas de seguridad para aeronaves y usuarios. Se estudiaron dos rumbos de dirección de aterrizaje y despegue compatibles con las normas de contaminación acústica y restricción de obstáculos”.

La crispación va en aumento cuando, el 14 de agosto de 2013, a 500 metros del monte donde se sitúa la base de Cee, una persona tiene que ser rescatada a plena luz del día por el helicóptero Pesca 1, con base en Vigo. Tras realizar varias preguntas, se confirma que el helicóptero de Cee se encuentra desplazado en Coruña para sustituir unos días al vetusto Helimer Galicia. Parece ser que estas sustituciones se estaban haciendo de forma habitual.

Finalmente, la opción elegida por SASEMAR para dicha base ha sido su cierre y traslado al aeropuerto de Lavacolla (Santiago de Compostela) en 2014. El helicóptero de rescate marítimo tendrá ahora base a 70 kilómetros de la costa, a lo que se le suma el régimen de guardias no presenciales, que aumenta todavía más los tiempos de respuesta.

 La respuesta del subdirector del Servizo de Gardacostas de Galicia, Lino Sexto, ha sido acusar al anterior Ministerio de Fomento (del partido socialista) de elegir una ubicación de la base con "serios desajustes" y ha reprochado que la Xunta recibió en 2008 el informe de los técnicos sobre el emplazamiento de la base un mes después de encargar el helicóptero. "El Gobierno bipartito gastó 1,8 millones sin saber si el lugar iba a ser el mejor para el helipuerto", apuntó.

Por su parte, la parlamentaria socialista Laura Seara: “La construcción de una base de salvamento marítimo en la Costa da Morte ha sido una demanda histórica de los trabajadores y trabajadoras del mar y de la sociedad de dicho territorio, que se concretó con la construcción de la base de salvamento de Ruibo, en el concello de Cee, y el Gobierno tiene la obligación de explicar cuáles son sus planes respecto a ésta”. Seara acusa al Gobierno del PP de Rajoy y a la Xunta de Galicia de Feijoo de llevar “un año mintiendo”.

A día de hoy, y por falta de transparencia, nada se sabe del motivo que llevó a la elección técnica de situar la base en medio de un valle cerrado y no en el puerto con salida directa al mar, como estaba previsto en un principio. Nada hace pensar tampoco que se vaya a rectificar y cambiar la ubicación de la base, y se reitera una y otra vez que con unas luces y una estación meteorológica es suficiente.

A esto se añade lo que muchos ya están denunciando: el desmantelamiento progresivo de la base hasta su total desaparición, incluido el cambio de helicóptero que está en Santiago de Compostela por el viejo y averiado helicóptero de 40 años que fue reemplazado no hace mucho en A Coruña."               (El artículo ha sido originalmente publicado en Que pasa na Costa, diario digital de la Costa da Morte. En Diagonal, 17/09/2015)

14/10/15

Un parásito mortal arruina los bancos de berbercho de Arousa

"Lo que ocurrió en abril de 2012 en las aguas del gran filón marisquero de Galicia impactó hasta a las más expertas mentes marineras de la comarca de Arousa. Tras unas mareas muy vivas, las mariscadoras empezaron a desenterrar de la arena cadáveres de berberecho, única y exclusivamente cadáveres. 

Después de esa repentina y extraña mortandad, la fertilidad de esta ría gallega hizo aflorar, como siempre, nuevos ejemplares, pero tampoco tardaron en sucumbir. “Hubo otro afloramiento más y también murieron. Ahí nos dimos cuenta de que algo grave estaba pasando”, recuerda José Luis Villanueva, que nació sobre la arena de la playa hace 57 años cuando su madre, mariscadora como su padre, se puso de parto en plena faena.

El berberecho común (Cerastoderma edule), la variedad más cotizada de este molusco, está hoy prácticamente extinguido en esta ría que encabezó su producción mundial, pero también en la de Pontevedra y en parte de la de Vigo. 

La devastación la ha traído una misteriosa enfermedad que los científicos aún intentan desentrañar. El parásito Marteilia cochillia, un auténtico desconocido en la costa de Galicia, invade el cuerpo de los bivalvos, les impide hacer la digestión y los aniquila irremediablemente por inanición.

Cuando en aquella aciaga primavera de 2012 los mariscadores llevaron a analizar los bivalvos muertos al Instituto Tecnolóxico para o Control do Medio Mariño de Galicia (Intecmar), los biólogos se quedaron impresionados.

 “Nos asustamos. Ningún parásito había causado nunca esos problemas al berberecho”, explica María Jesús Carballal, investigadora del Centro de Investigacións Mariñas (CIMA) de la Xunta y coordinadora del equipo de 12 científicos de varios organismos (CIMA, CSIC, Intecmar, Cetmar, cofradía de Cambados y Xunta) que se han unido en un proyecto de tres años para estudiar el ciclo de vida del parásito y evaluar cómo influyen distintas variables ambientales en el desarrollo de la marteiliosis, la enfermedad que provoca.

 Saber la época del año con más prevalencia o en qué periodo es mayor la capacidad de contagio es fundamental para diseñar luego estrategias que resuciten la producción, vendiendo, por ejemplo, el bivalvo antes de que adquiera cierto tamaño o adelantando la campaña de recogida.

Las mariscadoras que se parten el lomo en la playa de O Campanario de Carril (Vilagarcía) aseguran que en unos años han pasado de recoger “30 kilos de bivalvos por persona” a malvivir con apenas uno, después de las mismas horas de duro trabajo, soportando el frío y la humedad que no han cambiado, y pagando idénticas cuotas a la Seguridad Social para no perder el permiso de marisqueo, relata Lidia García. “Dicen que lo están estudiando, y que lleva tiempo, pero nosotras con eso no vivimos”, lamenta, entre lágrimas, Aurora Villanueva.

Son pocos los antecedentes que han encontrado los biólogos gallegos en el resto del mundo sobre la Marteilia cochillia y ninguno de la gravedad de la epidemia que arrancó en la ría de Arousa. En 2008 se detectó en el Delta del Ebro una mortalidad del 40% en berberecho, pero la producción en esta zona es poca y “desapareció al poco tiempo”, cuenta Carballal, que cita algún caso en Francia. 

Lo que se sabe es que el parásito no mata al mejillón ni al berberecho birollo (Cerastoderma glaucum), una variedad menos apreciada y abundante que el común. “Desde el punto de vista científico, desafortunadamente no se pueden dar soluciones inmediatas. Lo fundamental ahora es evitar la contaminación de zonas no afectadas”, afirma Carballal, en referencia, por ejemplo, a la ría de Noia, otra importante reserva de este apreciado molusco.

Los científicos afrontan un reto de varios años, pero a las 6.000 familias que viven de la riqueza marisquera de la ría de Arousa no les queda tiempo. “La Xunta nos dice que hay que esperar pero los que nos venden la comida y los libros de los niños no esperan para cobrar”, se queja Villanueva, patrón mayor de la cofradía de pescadores de Carril.

No hay conclusiones sobre cómo llegó la Marteilia cochillia a la ría de Arousa, pero el equipo científico que dirige Carballal maneja la hipótesis de que haya sido a través de alguna de las muchas depuradoras de marisco que jalonan el litoral de esta comarca, porque “a estos sitios se lleva berberecho de distintas zonas de fuera de Galicia”, explica la investigadora, quien alega que prohibir el movimiento de molusco foráneo en estas instalaciones es una medida preventiva "de repercusión socio-económica" en la que los científicos no pueden entrar.

Los mariscadores coinciden en la sospecha de los biólogos. “Llevamos años pidiéndole a la Xunta que controle y prohíba la entrada de producto foráneo a través de las depuradoras”, resalta Villanueva, quien recuerda que la Administración obliga a los productores a pagar un permiso de inmersión, que garantiza que las semillas de bivalvos que se plantan en los parques de cultivo están libres de parásitos.

 “Las depuradoras, sin embargo, funcionan en circuito abierto y trabajan con bivalvos de toda Europa”, añade.

La marteiliosis se ha llevado por delante cuatro generaciones de berberecho. Una nueva población de juveniles crece ahora en la ría y habrá que ver si resisten. “Tenemos pocas esperanzas”, admite la directora de los biólogos.

Se busca culpable

Experimentos en laboratorio han confirmado que la marteiliosis no se transmite directamente entre berberechos, por lo que los científicos buscan al agente que transporta el parásito. De esta parte de la investigación se encarga el Instituto de Investigaciones del CSIC, que pretende desentrañar qué especies animales de las muchas que conforman el zooplancton de la ría de Arousa son transmisoras de esta enfermedad.

“Es como localizar una aguja en un pajar, en una gota de agua hay miles de animales microscópicos”, explica Ángel F. González, director de esta parte del proyecto. Él y su equipo separaron los organismos que forman el mesozooplancton, seres de un tamaño que oscila entre los 0,2 y los 20 milímetros, y encontraron la Marteilia cochillia en un pequeñísimo crustáceo (copépodo) llamado Paracartia granii.

 Ahora repetirán la operación por si el devastador protozoo aparece en otras especies y estudiarán el comportamiento del parásito con diferentes temperaturas y niveles de salinidad. El objetivo es predecir su presencia y buscar la forma de que el berberecho vuelva a reinar en la ría de Arousa.

Marineros inquietos por la desaparición de las algas

José Luis Villanueva, como sus compañeros en el oficio del mar, está convencido de que la ría de Arousa está enferma. Al parásito devastador del berberecho que ha reducido la producción del berberecho un 85% se une la caída generalizada de capturas. Según datos de las cofradías de pescadores, la extracción de vieira ha bajado un 60% y la del resto de especies, entre un 20% y un 30%.

Pero no es la falta de marisco el único indicio de que algo va mal en Arousa. Los braceros del mar que llevan décadas observando, oliendo y palpando las aguas de la ría están preocupados por la desaparición de las algas, un eslabón fundamental de la cadena alimentaria de los moluscos. “Es como una finca sin hierba, síntoma de que algo pasa”, explica el patrón mayor de la cofradía de Carril, inquieto también por un mar que en los últimos años ha perdido su brillo. 

Piensa que detrás de la mortandad del berberecho hay “algo más” que la Marteilia cochillia y alude a la contaminación que los ríos arrastran, desde los “herbicidas que se usan en las autopistas para liberarlas de vegetación” hasta los “hectómetros cúbicos de lodos tóxicos que forman las cenizas de los incendios y que se acumulan en los embalses”. “Tienen que mirar qué le pasa a la ría”, le pide la mariscadora María Cima Mayán a la Administración, “nunca ha estado así”.               ( Vilagarcía de Arousa 14 SEP 2015)